Рим Республикасы: Қысқа мерзімдік үкімет және конституциялық реформалар

Кіріспе

Рим Республикасы 1849 жылдың 9 ақпанында жарияланған, қысқа ғұмырлы мемлекет болды. Рим Папасының мемлекеті Папа Пий IX-ның Гаетаға кетуіне байланысты уақытша республикалық үкіметпен алмастырылды. Республиканы Карло Армеллини, Джузеппе Маццини және Аурелио Саффи басқарды. Олар б.з.б. бірінші ғасырдағы Рим Республикасының дағдарысы кезіндегі үкімет нысанының үлгісі болған триумвират құрды. Республиканың мақсаты болған маңызды жаңалықтардың бірі оның конституциясында бекітілді: Папа Пий IX және оның ізбасарларына католик шіркеуін басқару құқығы кепілдік берілген дін бостандығы. Бұл діни бостандықтар алдыңғы үкіметтегі жағдайдан өзгеше болды, ол азаматтарға тек католицизм мен иудаизмді ғана қабылдауға рұқсат берген. Рим Республикасының Конституциясы әлемдегі тұңғыш рет конституциялық заңда өлім жазасын жойды.

Республиканың басталуы

1848 жылдың 15 қарашасында Папа аймағының Әділет министрі Пеллегрино Росси қаза болды. Келесі күні Рим либералдары көшелерге толды, түрлі топтар демократиялық үкімет, әлеуметтік реформалар және Австрия империясына қарсы соғыс жариялауды талап етті. Бұл мәдени және этникалық тұрғыдан итальяндықтардың ұзақ уақыт бойы бағындырып алған территорияларын азат ету мақсатында болды. 24 қараша күні түні Папа Пий IX Римнен қарапайым дін қызметкері кейпінде жасырынып, Екі Сицилия Корольдығындағы Гаета бекінісіне қашып кетті. Кету алдында ол архиепископ Карло Эммануэле Муццарелли басқаратын үкімет құруға рұқсат берді, оған кетер алдында мынадай хат жазды:

Үкімет Пий IX қабылдамаған бірнеше либералдық реформаларды қабылдады. Гаетада орныққаннан кейін ол жаңа үкімет құрды. Рим Папасы мен Рим мэрі құрған Жоғарғы Кеңес делегация құрып, Папаны сендіріп, мүмкіндігінше тезірек оралуын сұрап жіберді. Бұл делегацияға әкімнің өзі, князь Томазо Корсини, үш дін қызметкері – Рецци, Мертель және Арриги, маркиз Паолуччи де Кальболи, дәрігер Фускони және адвокат Росси кірді. Алайда олар Террачинадағы мемлекеттік шекарада тоқтатылды. Бұл туралы Папаға хабарлағаннан кейін ол олармен сөйлесуден бас тартты. 29 қарашада Римде Costituente Romana құрылды. Римде жергілікті үкімет болмағандықтан, соңғы кезде алғаш рет халық жиналыстары өтті. Маргарет Фуллер жаңа ту астында өткен шеруді, Венециядан жіберілген триколорды, Кампидолиодағы Марк Аврелийтің атты мүсініне туды қолына бергенін және Гаетадан келген, қараша айындағы саяси әрекеттері үшін Папаның аруаққа айыру туралы ескертулеріне (3 күні жарияланған) халықтың ашулы реакциясын сипаттады. Конституциялық жиналыс 1849 жылдың 21 қаңтарында тікелей және жалпы сайлау (сайлаушылар мемлекеттің барлық 21 жастан асқан азаматтары) өткізуге шешім қабылдады. Папа бұл сайлауда католиктерге дауыс беруге тыйым салғандықтан (ол сайлауды шақыруды "анархистік демагогияның демеушілері жасаған ашкөздік актісі" деп есептеді, "құдайлық және адамдық заңдарда жазылған жазаға лайық ерекше және кияметтік әрекет"), нәтижесінде құрылған конституциялық жиналыс (бейресми түрде "Дәмсіздер жиналысы" деп аталды) республикалық бағытталған. Паптық мемлекеттердің әр бөлігінде сайлауға қатысуға болатын сайлаушылардың 50% - ынан да азы ғана қатысты. Сайлаушылардан партиялар туралы пікір білдіруді емес, жеке тұлғаларға дауыс беруді сұрады. Депутаттар кеңесін басқарған адвокат Франческо Стурбинетти ең көп дауыс алды, одан кейін Карло Армеллини, дәрігер Пьетро Стербини, монсеньор Карло Эммануэле Муццарелли (Папа қаладан кеткенде оған қала басқаруын тапсырған) және Карло Лучано Бонапарт, Канино князі келді. Аристократияны бір князь, алты маркиз, он бес граф және үш дворян өкілдік етті. Жаңа жиналысты буржуазия, байлар, кәсіпқойлар және қызметкерлер басып алды. Оның құрамында жиырма жеті жер иесі, банкир, елу үш заңгер және адвокат, алты түлек, он екі профессор, екі жазушы, жиырма бір дәрігер, бір фармацевт, алты инженер, бес қызметкер, екі саудагер, он тоғыз әскери офицер, бір аббат және бір монсеньор болды. 1849 жылдың 2 ақпанында Аполлон театрында өткен саяси митингте Римнің жас бұрынғы дін қызметкері, аббат Ардуини, Папалардың уақыттық билігін "тарихи өтірік, саяси алдамшылық және діни бұзықтық" деп жариялаған сөз сөйледі. Конституциялық жиналыс 8 ақпанда шақырылып, 9 ақпанның түн ортасынан кейін Рим Республикасын жариялады. Жаспер Ридлидің айтуынша: "Витербодан сайланған Карло Лучано Бонапарттың аты аталғанда, ол тізімге жауап ретінде "Республика гүлденсін!" (Viva la Repubblica!) деп айғайлады. Бірақ Рим Республикасы күтпеген жауға жеңіледі. Францияда жаңадан сайланған президент Луи Наполеон, жақын арада өзін Наполеон III императоры деп жариялайтын, тартысқа түсті. Ол 1831 жылы Папаға қарсы Паптық мемлекеттерде көтеріліске қатысқан, бірақ осы кезде оған оған көп дауыс берген француз католиктерінің қатты қысымы болды. Сонымен қатар, Римге араласу Луи Наполеонның сыртқы саясаттағы мақсаттарын орындау үшін Италиядағы француздық ықпалды кеңейтіп, Габсбургтердің ықпалын әлсіретеді. Осылайша, итальяндық либералдарды адасқандықтан, Луи Наполеон Папаны қалпына келтіру үшін француз әскерлерін жіберуге шешім қабылдады.

The government issued some liberal reforms which Pius IX rejected. When securely established in Gaeta, he organised a new government. A delegation was created by the High Council established by the Pope and the mayor of Rome, and sent to reassure the Pope and ask him to come back as soon as possible. This delegation was composed of the mayor himself, Prince Tommaso Corsini, three priests – Rezzi, Mertel and Arrighi – Marchese Paolucci de Calboli, doctor Fusconi and lawyer Rossi. However, they were stopped at the state boundary at Terracina. The Pope, informed of this, refused to speak to them. In Rome a Costituente Romana was formed on 29 November. Without a local government in Rome, for the first time in recent history, popular assemblies gathered. Margaret Fuller described the procession under a new flag, a tricolore sent from Venice, that set the flag in the hands of the equestrian statue of Marcus Aurelius at the Campidoglio, and the angry popular reaction to papal warnings of excommunication for political actions of November received from Gaeta and posted on the 3rd. The Costituenti decided to schedule direct and universal elections (electors were all the citizens of the State, male and over 21 years old) on the following 21 January 1849. Since the pope had forbidden Catholics to vote at those elections (he considered the convocation of the election "a monstrous act of felony made without a mask by the sponsors of the anarchic demagogy", an "abnormal and sacrilegious attempt deserving the punishments written both in the divine and the human laws"), the resulting constitutional assembly (informally known as "The Assembly of the Damned") had a republican inclination. In each and every part of the Papal States, less than 50% of the potential voters went to the polls. The voters were not asked to express themselves on the parties but to vote for individuals. The lawyer Francesco Sturbinetti, who had led the Council of the Deputies, received the most votes, followed by Carlo Armellini, the physician Pietro Sterbini, Monsignor Carlo Emanuele Muzzarelli (in whose hands Pius had left the city), and Carlo Luciano Bonaparte, Prince of Canino. The aristocracy was represented by a prince, six marquises, fifteen counts and three other nobles. The new assembly was dominated by the bourgeoisie, the affluent, professionals and employees. It included twenty seven owners, a banker, fifty three jurists and lawyers, six graduates, twelve professors, two writers, twenty one doctors, one pharmacist, six engineers, five employees, two merchants, nineteen military officers, one prior and one monsignore. On 2 February 1849, at a political rally held in the Teatro Apollo, a young Roman ex priest, the Abbé Arduini, made a speech in which he declared that the temporal power of the popes was a "historical lie, a political imposture, and a religious immorality." The Constitutional Assembly convened on 8 February and proclaimed the Roman Republic after midnight on 9 February. According to Jasper Ridley: "When the name of Carlo Luciano Bonaparte, who was a member for Viterbo, was called, he replied to the roll call by calling out Long live the Republic!" (Viva la Repubblica!). But the Roman Republic would fall to another, unexpected enemy. In France, newly elected President Louis Napoleon, who would soon declare himself emperor Napoleon III, was torn. He himself had participated in an insurrection in the Papal States against the Pope in 1831, but at this point, he was under intense pressure from ultramontane French Catholics, who had voted overwhelmingly for him. Additionally, an intervention into Rome would expand French influence in Italy while weakening Habsburg influence, both being foreign policy goals of Louis Napoleon. Thus, though he hesitated to betray Italian liberals, Louis Napoleon ultimately decided to send French troops to restore the Pope.