Кіріспе

Италиядағы қала, Эмилия-Романья аймағындағы қала.

Равенна (/r//ə/'/v//ɛ//n//ə/ rəVENə, raˈvenna, сондай-ақ;) – Солтүстік Италияның Эмилия-Романья аймағындағы Равенна провинциясының астанасы. V ғасырда 476 жылы құлағанға дейін Батыс Рим империясының астанасы болды, содан кейін Остготтар патшалығының және Византияның Равенна экзархатының астанасы ретінде қызмет етті. Бастапқыда умбр тайпасы қоныстанған Равенна 89 ж.б. Рим Республикасының бақылауына өтті. Октавиан Равеннада Классис әскери портын салдырды, және қала ерте орта ғасырға дейін Адриатика теңізіндегі маңызды теңіз порты болып қала берді. Қала императорлық билік кезінде гүлденді. 402 жылы Батыс Рим императоры Гонорий өзінің резиденциясын Медиоланнан Равеннаға көшірді, содан кейін қала V ғасырдың көп бөлігінде империяның астанасы болды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Равенна Одоакрдың астанасы болды, ол Остготтар патшасы Теодорикпен жеңілгенге дейін. 540 жылы Белисарий Византия империясы үшін Равеннаны жаулап алды, және қала Византия Италиясының астанасы болды. Ұзақ емес уақытқа ломбардтардың бақылауында болғаннан кейін, Равенна Папалық билікке қарасты, және шағын үзілістерді есептемегенде, 19 ғасырдың ортасына дейін Папалық мемлекеттердің құрамында болды, содан кейін жаңадан біріккен Италия Корольдігіне қосылды. Равенна ішкі қала болғанымен, Адриатика теңізімен Кандиано каналы арқылы байланысты. Ол жақсы сақталған кеш рим және византиялық сәулетімен танымал, оның сегіз ғимараты ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген "Равеннаның ерте христиандық ескерткіштері" құрамына кіреді. Мозаиканың жоғары концентрациясының арқасында, қала мозаика шеберханаларымен және мектептерімен байланысты, және көбінесе "мозаиканың астанасы" деген атаққа ие болады.

Тарих

Равенна атауының шығу тегі белгісіз. Кейбіреулер "Равенна" сөзі этрусктер өздерін атаған "Расенна" (немесе "Расна") терминімен байланысты болуы мүмкін деп болжайды, бірақ бұл мәселеде пікір білдірушілердің арасында келісім жоқ.

Ежелгі дәуір

Равеннаның шығу тегі белгісіз. Ең көне археологиялық дәлелдер умбр халқының Равеннада кем дегенде б.з.д. 5 ғасырда болғанын көрсетеді, олар б.з.д. 3 ғасырына дейін бұл жерде тыныш өмір сүрген, ал одан кейін римдік өркениетпен алғашқы байланыс басталады. Оның аумағын сенон тайпасы да мекендеген, әсіресе қаланың оңтүстік ауылдық жерлерін (лагунаның бөлігі емес), Агер Дециманус аймағын. Равенна батпақты лагунадағы шағын аралдарға қазықтарға орнатылған үйлерден тұрды – бұл бірнеше ғасырдан кейінгі Венецияның жағдайына ұқсас. Римдіктер По өзенінің дельтасын бағындырған кезде оған назар аудармады, бірақ кейіннен оны б.з.д. 89 жылы Рим Республикасына федерацияланған қала ретінде қабылдады. Алғашында өз қабырғаларымен қорғалған бұл порты, Рим империясының әскери флотының маңызды бекеті болды. Бүгінде қала құрлық ішінде орналасқан, бірақ Равенна ерте орта ғасырларға дейін Адриатика теңізіндегі маңызды порты болып қала берді. Германдық науқандар кезінде Арминийдің жесірі Туснелда және маркоманн патшасы Марбод Равеннада тұтқын ретінде ұсталды. 402 жылы император Гонорий Батыс Рим империясының астанасын Медиоланумнан (қазіргі Милан) Равеннаға көшірді; ол 5 ғасырдың көп бөлігінде империяның астанасы болды және соңғы де-факто батыс императоры Ромул Августул 476 жылы осы жерде тақтан түсірілді. Ол кезде қалада 50 мың адам тұрды. Көшірудің себебі қорғаныс шаралары болды: Равенна батпақтармен және саздақ жерлермен қоршалған, сондықтан оны қорғау оңай деп есептелді (бірақ тарихында қала көп рет жаудың қолына түсті); Равеннаға көшу қаланың порты мен Шығыс Рим империясымен жақсы теңіз байланысына байланысты болуы мүмкін. 409 жылы вестготтардың патшасы Аларик I Равеннаны айналып өтіп, 410 жылы Римді тонады және император Феодосий I-нің қызы Галла Плацидияны тұтқынға алды. Көптеген сынақтардан кейін Галла Плацидия немере інісі Феодосий II-нің қолдауымен ұлы, император Валентиан III-пен Равеннаға оралды. Равенна бейбітшілік кезеңін бастан өткерді, осы уақытта христиан діні императорлық сарайда қолдау тапты және қала өзінің ең танымал ескерткіштерін алды, олардың ішінде православиелік баптистерия, Галла Плацидияның қате аталатын мавзолейі (ол шын мәнінде онда жерленбеген) және Сан-Джованни Евангелиста.

Остготтар патшалығы

V ғасырдың соңында батыстағы Рим билігінің ыдырауы орын алды, ал Ромул Августул 476 жылы генерал Одоакрдың қолынан құлдырады. Одоакр Италияның патшасы ретінде 13 жыл билік жүргізді, бірақ 489 жылы Шығыс императоры Зенон Италия түбегін қайта басып алу үшін Остготтар патшасы Теодорихті жіберді. Верона шайқасында жеңілгеннен кейін Одоакр Равеннаға шегінді, онда ол Теодорихтың үш жылдық қоршауын тартты, Римини алынғанға дейін Равеннаға жабдықтау жеткізілмей қалды. Теодорих 493 жылы Равеннаны басып алды, Одоакрды өз қолымен өлтірді деген қауесет тарады, содан кейін Равенна Италияның Остготтар патшалығының астанасы болды. Теодорих бұрынғы императорлардың дәстүрін жалғастырып, Равеннада және оның төңірегінде көптеген сәнді ғимараттар салды, олардың ішінде оның сарай шіркеуі Сант-Аполлинаре Нуово, Ариандық собор (қазіргі Санто-Спирито) және крещение алабы, сондай-ақ қала қабырғасының сыртындағы өзінің Мавзолейі болды. Одоакр мен Теодорих және олардың ізбасарлары Ариандық христиандар болды, бірақ католиктік православиелік латын халқымен бейбіт қатар өмір сүрді. Равеннаның православиелік епископтары маңызды құрылыс жобаларын жүзеге асырды, олардың арасында бүгінге дейін сақталған жалғыз ғимарат – Cappella Arcivescovile. Теодорих өзінің мемлекетіндегі римдік азаматтарға рим заңдары мен сот жүйесіне бағынуға рұқсат берді. Ал готтар өздерінің заңдары мен салт-дәстүрлері бойынша өмір сүрді. 519 жылы Равеннадағы синагогаларды өртеген халық толқуынан кейін Теодорих қалаға оларды өз қаражаты есебінен қайта жаңартуды бұйырды. Теодорих 526 жылы қайтыс болды, оның орнына оның қызы Амалусунтаның басшылығымен жас немересі Аталарик таққа отырды, бірақ 535 жылы екеуі де қайтыс болды, Теодорихтің әулетін Амалусунтаның қызы Матасунта ғана жалғастырды. Әртүрлі Остготтардың әскери басшылары Италия патшалығын басып алды, бірақ ешқайсысы Теодорихтей сәттілікке жете алмады. Сонымен қатар, православиелік христиан Византия императоры Юстиниан I Остготтардың билігіне де, христиандықтың ариандық түріне де қарсы болды. 535 жылы оның қолбасшысы Белисарий Италияға басып кірді, ал 540 жылы Равеннаны жаулап алды. Италияның жаулап алуы 554 жылы аяқталғаннан кейін Равенна Италиядағы Византия үкіметінің орталығына айналды. 540 жылдан 600 жылға дейін Равеннаның епископтары Равеннада және порттық Класс қаласында және оның төңірегінде шіркеулер салудың маңызды бағдарламасын бастады. Сақталған ескерткіштердің қатарында Сан-Витале базиликасы, Сант-Аполлинаре базиликасы Классада және Африцискодағы Сан-Микельдің ішінара сақталған ғимараты бар.

Равенна экзархаты

VI ғасырда Шығыс Рим императоры Юстиниан I үшін Белисарийдің жаулап алуларынан кейін Равенна Италияның Византиялық Экзархының резиденциясына айналды және Равенна Экзархаты деп аталды. Осы кезеңде "Равенна космографиясы" жазылды. Византиялық билік тұсында Равенна архиепископы 666 жылы императордың бұйрығымен Рим шіркеуінен уақытша автокефалия алды, бірақ бұл шешім тез күшін жойды. Дегенмен, Равенна архиепискобы Италияда пападан кейінгі екінші орынды иеленді және осы кезеңде көптеген діни-теологиялық дауларда маңызды рөл атқарды.

Орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуірі

Ломбардтар Лиутпранд патшаның басшылығымен 712 жылы Равеннаны басып алды, бірақ оны Византияға қайтаруға мәжбүр болды. 751 жылы Ломбард патшасы Аистульф Равеннаны жаулап алып, Солтүстік Италиядағы Византия үкіметіне нүкте қойды. Франк патшасы Пепин, Папа Стефан II-нің бұйрығымен ломбардтарға шабуыл жасады. Содан кейін Равенна біртіндеп Папаның тікелей билігіне көшті, бірақ архиепископтар оған әр түрлі уақытта қарсылық көрсетті. Папа Адриан I Карл Ұлына Равеннадан қалаған нәрсесін алып кетуге рұқсат берді, және белгісіз мөлшердегі римдік бағаналар, мозаикалар, мүсіндер және басқа да жылжымалы заттар оның Аахендегі астанасын байыту үшін солтүстікке әкелінді. 1198 жылы Равенна Романья қалаларының лигасын императорға қарсы жетектеді, және Папа оны бағындыра алды. 1218 жылғы соғыстан кейін Траверсари әулеті қалада өз билігін орнатып, ол 1240 жылға дейін сақталды. Императорлық викарийдің қысқа мерзімдік билігінен кейін Равенна 1248 жылы Папалық мемлекетке қайтарылды, содан кейін 1275 жылға дейін Траверсариге қайтадан қайтарылды, одан кейін Да Полента ұзаққа созылған билігін орнатты. Осы кезде Равеннаның ең танымал тұрғындарының бірі – Флоренциядан қуылған ақын Данте болды. Да Полента әулетінің соңғы өкілі Остасио III 1441 жылдың ақпанында Венеция Республикасымен құлатылды, және қала Кремона шарты бойынша Венеция территориясына қосылды. Равенна 1509 жылға дейін Венеция билігінде болды, содан кейін Италия соғыстары барысында аймаққа шабуыл жасалды. 1512 жылы Киелі Ода соғысы кезінде Равенна Равенна шайқасынан кейін француздар тарапынан тоналды. Равенна Ренессанс дәуірінде Равенна монстрының туған жері ретінде де танымал болды. Венеция әскерінің шығуынан кейін Равенна Папалық мемлекеттің бөлігі ретінде Папаның легаттарымен қайта басқарылды. 1636 жылдың мамырында қала ауыр су тасқынынан зардап шекті. Келесі 300 жыл ішінде каналдар желісі жақын жердегі өзендерді бұрып, жақын маңдағы батпақтарды кептіріп, су тасқынының қаупін азайтып, қаланың айналасында кең ауыл шаруашылығы жерлерін құрды.

Қазіргі заман

Венециямен қысқаша тағы бір билікке ие болғаннан кейін (1527–1529), Равенна 1796 жылға дейін Папалық штаттардың құрамында болды, содан кейін француздық марионеттік мемлекет – Цизальпин Республикасына (1802 жылдан бастап Италия Республикасы, 1805 жылдан бастап Италия Корольдігі) қосылды. 1814 жылы Папалық штаттарға қайтарылды. 1859 жылы Пьемонт әскерлері басып алған Равенна және оны қоршаған Романья аймағы 1861 жылы жаңа біріккен Италия Корольдігінің құрамына енді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала ауыр зардаптарға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында одақтастардың 52 бомбалау шабуылы салдарынан Равеннаның ерекше, теңдесі жоқ ерте христиан өнерінің бір бөлігі жойылды. 1944 жылдың тамызында теміржол станциясы мен оның қосымша жолдарына бағытталған бомбалар Сан-Джованни-Евангелиста базиликасын қиратты. 1944 жылдың 5 қарашасында 4-ші принцесса Луиза драгун гвардиясы, 5-ші канадтық бронедивизиясы және британдық 27-ші лансерлер әскерлері Равеннаға кіріп, қаланы азат етті. 1944–1945 жылдардың қысында қаза тапқан 937 одақтас әскері Равенна соғыс зираттарына жерленген, оның ішінде 438 канадтық сарбаз бар.

Музыка

Қалада жыл сайын Италияның ең көрнекті классикалық музыка фестивальдерінің бірі – Равенна фестивалі өтеді. Опера спектакльдері Театро Алигьериде, ал концерттер Палаццо Мауро де Андреде, сондай-ақ ежелгі Сан-Витале және Сант-Аполлинаре-ин-Классе базиликаларында ұйымдастырылады. Қала тұрғыны, Чикаго симфониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі Риккардо Мути фестивальге тұрақты қатысып, оған әлемнің түкпір-түкпірінен оркестрлер мен өнер шеберлерін шақырады.

Фильмде

Микеланджело Антониони 1964 жылы "Қызыл шөл" (Deserto Rosso) фильмін Пиаласса алқабының индустриалды аймақтарында түсірді.

Көлік

Равеннада маңызды сауда және туристік порт бар. Равенна теміржол стансасы Болонья, Феррара, Лечче, Милан, Парма, Римини және Верона қалаларына тікелей Trenitalia қызметін ұсынады. Равенна әуежайы Равенна қаласында орналасқан. Ең жақын коммерциялық әуежайлар Форли, Римини және Болонья әуежайлары. Равенна арқылы өтетін тас жолдар: Болонья торабынан А14 bis; Еуропалық маршруттардың солтүстік-оңтүстік бағытында E45 (Римнен) және E55 (Венециядан SS 309 "Romea" тас жолы арқылы); сондай-ақ Феррара-Римини аймақтық бағытында SS 16 (ішінара "Адриатика" деп аталады).

Спорт

Қаланың дәстүрлі футбол клубы — Равенна ФК. Қазіргі уақытта ол итальян футбол жүйесінің төртінші лигасы — Серия D-де ойнайды.

А. П. Д. Рибель 1927 — Кастильон ди Равенна қаласының футбол клубы, ол Равеннаның оңтүстігінде орналасқан. 2011 жылдың қыркүйек айында Равенна жағажайларында ФИФА жағажай футболдан әлем чемпионаты өткізілді.