Кіріспе

Эндрю Джексонның президенттік кезеңіндегі оқиға

1832 және 1833 жылдары АҚШ-та, Эндрю Джексонның президенттігі кезінде болған күшін жою дағдарысы – Оңтүстік Каролина штаты мен федералды үкімет арасындағы саяси қақтығыс. Бұл дағдарыс Оңтүстік Каролинаның 1828 және 1832 жылдарғы федералды тарифтерді конституцияға қайшы деп жариялап, штаттың егемендік шекараларында оларды жарамсыз деп танығаннан кейін туындады. Алайда, штаттық және федералдық деңгейдегі соттар, соның ішінде АҚШ Жоғарғы Соты, штаттардың күшін жою теориясын бірнеше рет қабылдамады. 1828 жылғы даулы және қорғанышпен қамтылған Тариф Джон Куинси Адамс президенттігі кезінде заңға айналды. Оңтүстікте тарифке қарсы күшті оппозиция болды, себебі ол өндірілген тауарлардың көп бөлігін импорттаған Оңтүстік аграрлық штаттарына әділетсіз салық жүктеді деп есептелді. Тарифке қарсы болғандар Джексонның президент болып сайлануы оның маңызды түрде төмендеуіне әкеледі деп күтті. Бірақ Джексон әкімшілігі олардың алаңдаушылықтарын шешу үшін ешқандай шара қабылдамағанда, Оңтүстік Каролинаның ең радикалды тобы штаттың тарифті күшін жоюын жақтауға кірісті. Олар, егер штат федералды заңның конституцияға қайшы деп санайтын болса, оны штат ішінде жарамсыз деп жариялай алады деген заңдық теорияны қабылдады. Вашингтонда Джексон мен Оңтүстік Каролина тумасы және штаттардың күшін жоюдың конституциялық теориясының ең белсенді жақтаушысы Джон К. Калхун вице-президенті арасында бұл мәселе бойынша ашық пікір келіспеушіліктер туды. 1832 жылдың 1 шілдесінде, Калхун Сенатқа үміткер болу үшін вице-президенттік лауазымынан кеткеннен кейін, ол күшін жоюды тиімді қорғай алатын болды. Джексон 1832 жылғы Тарифке қол қойды. Бұл келісімдік тарифті Конгрестегі солтүстік және оңтүстік штаттарының көпшілігі қолдады. Оңтүстік Каролина бұл ұсынысқа қанағаттанбады, және 1832 жылдың 24 қарашасында штаттық конвенция 1828 және 1832 жылдарғы Тарифтердің 1833 жылдың 1 ақпанынан бастап Оңтүстік Каролинада конституцияға қайшы және күшін жойылған деп жариялаған Күшін жою туралы жарлықты қабылдады. Оңтүстік Каролина күтілетін федералдық араласуға қарсы тұру үшін әскери дайындықтарды бастады, бірақ 1833 жылдың 1 наурызында Конгресс президентке Оңтүстік Каролинаға қарсы әскери күш қолдануға рұқсат беретін «Күш туралы заңды» және Оңтүстік Каролинаға қанағаттандырарлық жаңа келісімдік Тарифті – 1833 жылғы Келісімдік Тарифті қабылдады. Оңтүстік Каролина конвенциясы 1833 жылдың 15 наурызында Күшін жою туралы жарлығын қайта қарап, жойды, бірақ үш күннен кейін принциптің символдық ишарасы ретінде Күш туралы заңды күшін жойды. Дағдарыс аяқталды, және екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеуге себептер тапты. Тариф ставкалары төмендетілді және Оңтүстікке қанағаттандырарлық деңгейде төмен болды, бірақ штаттардың күшін жою доктринасы даулы болып қала берді. 1850 жылдарға қарай, құлдықтың батыс территорияларына таралуы және Құлдық билігінің қатері ұлттағы басты мәселелерге айналды.

Тарифтер (1816-1828)

1816 жылғы тарифтің қорғаныш ерекшеліктері болды және ол бүкіл елде, соның ішінде Джон К. Калхун мен Оңтүстік Каролиналық Уильям Лоундестің қолдауына ие болды. Ішкі жақсартулардың нақты бағдарламасымен байланысты алғашқы қорғаныш тариф – 1824 жылғы тариф. Генри Клейдің қолдауымен бұл тариф жалпы қорғаныс деңгейін 35%-ға дейін (1816 жылғы заңмен салыстырғанда 25%) көтерді және темірге, жүнге, мақтаға, қымызға, сондай-ақ жүн мен мақта қаптарына баж салығын арттырды. Бұл заң жобасы Федералдық Өкілдер Палатасында 107-102 дауыспен қиындықпен қабылданды. Орталық және Солтүстік-Батыс штаттары заң жобасын қолдады, Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс қарсы болды, ал Жаңа Англия көпшілік дауыспен қарсылық білдірді. Сенатта заң жобасы Теннесси сенаторы Эндрю Джексонның қолдауымен төрт дауыспен қабылданды, ал президент Джеймс Монро, Вирджинияның Джефферсон мен Мэдисонның Ақ үйді басқару саясатын жалғастырушысы, 1824 жылдың 25 наурызында заңға қол қойды. Массачусетс штатынан шыққан Дэниел Вебстер Жаңа Англияның осы тарифке қарсылығын жетекшілік етті. Жоғары тарифтерге және олардың конституциялықтығына қарсы наразылық 1826 және 1827 жылдары Вильям Бранч Джайлзбен басталды. Ол Вирджиния заң шығарушы органына 1798 жылғы Вирджиния шешімдері мен Джеймс Мэдисонның 1800 жылғы оларды қорғауын сілтеме жасай отырып, Конгрестің қорғаныш тарифтерін қабылдауға құқығы жоқ екенін білдіретін қаулылар қабылдауға итермеледі. Мэдисон күшін жоюға және конституциялық емес болуына қатысты шағымдарды жоққа шығарды, ол коммерцияны реттеу құқығы қорғанысты қамтиды деп үнемі сақтап келді. Джефферсон өмірінің соңында қорғаныш тарифтеріне қарсы жазған. 1828 жылғы тарифтің көп бөлігі Мартин Ван Бюреннің еңбегі болды (негізгі қағидаларын Нью-Йорктік Силас Райт-младший дайындады) және бұл Эндрю Джексонды президенттікке сайлау үшін жасалған саяси амал еді. Ван Бюрен Оңтүстік мәселелерге қарамастан Джексонға дауыс беретінін есептеді, сондықтан ол заң жобасын әзірлеу кезінде олардың мүдделерін ескермеді. Оның ойынша, Жаңа Англия қазіргі Джон Куинси Адамсты демеуі мүмкін, сондықтан заң жобасы Жаңа Англияда қолданылатын шикізатқа, мысалы, қымыз, зығыр, меласса, темір және желкенді матаға ауыр салықтар салды. Пенсильванияның мүдделерін қанағаттандыру үшін темірге қосымша тарифпен Ван Бюрен бұл тарифтің Пенсильвания, Нью-Йорк, Миссури, Огайо және Кентукки штаттарын Джексонға жеткізуге көмектеседі деп күтті. Оңтүстік және Жаңа Англияның кейбір мүшелерінің қарсылығына қарамастан, тариф Конгрессте Джексонның көптеген жақтастарының толық қолдауымен қабылданды және 1828 жылдың басында президент Адамс қол қойды. Күтілгендей, Джексон мен оның кандидаттық серіктесі Джон Калхун Луизианадан басқа барлық штаттарда үлкен басымдықпен бүкіл Оңтүстікті жеңіп алды, ал Адамс жеңіліспен дауыс берудің 47%-ын жинады. Бірақ көптеген оңтүстік тұрғындары Джексонның Конгреске жолдаған алғашқы екі жылдық хабарламасында тарифке қарсы күшті шабуыл жасамағанына наразы болды. Тарихшы Уильям Купер кіші былай деп жазады:

Оңтүстік Каролина (1819-1828)

Оңтүстік Каролина 1820-жылдардағы ұлттық экономикалық төмендеуден кері әсер көрді. Осы онжылдықта халық саны 580 мың еркін және құл азаматтың арасынан 56 000 ақ және 30 000 құлға азайды. Ақ адамдар жақсырақ жерлерге кетіп, құлдарын өздерімен алып кетті немесе оларды Оңтүстікке сату үшін құл саудагерлеріне сатты. Тарихшы Ричард Эллис жағдайды былай сипаттайды:

Мемлекеттік басшылар, Уильям Смит және Томас Купер сияқты штаттардың құқықтарын жақтаушылар бастаған, мемлекеттің экономикалық проблемаларының көп бөлігін 1816 жылғы тариф пен ұлттық ішкі жақсарту жобаларына жапты. Топырақ эрозиясы және Жаңа Оңтүстік-Батыс аймағынан келген бәсекелестік те мемлекеттің құлдырауына елеулі себеп болды. Джордж МакДаффи тарифке қарсы күштердің өте тиімді спикері болды және ол "Қырқ Шоғыр" теориясын танымал етті. МакДаффи мақтаның өңделген өнімдеріне 40% тариф "өндіруші сіздің амбарыңызға кіріп, сіз өндірген әр 100 шоғырдың 40-ын тонайды" дегенді білдіреді деп мәлімдеді. Математикалық тұрғыдан дұрыс болмаса да, бұл аргумент оның сайлаушыларына тиді. Калхун сияқты ұлтшылдар мұндай көшбасшылардың күшінің артуына байланысты бұрынғы ұстанымдарынан бас тартып, Эллистің сөзімен айтқанда, Оңтүстік Каролинадағы саяси маңыздылығын сақтау үшін "штаттардың құқықтары доктринасының одан да радикальды нұсқасын" қабылдауға мәжбүр болды. Оңтүстік Каролинаның күшін жоюға жасалған алғашқы әрекет 1822 жылы болды. Оның плантаторлары еркін қара теңізшілер Дания Весейге жоспарланған құл көтерілісінде көмектескенін сенді. Оңтүстік Каролина "Негр теңізшілері туралы" заңды қабылдады, ол барлық қара теңізшілерді кемелері Чарльстонға тоқтағанда түрмеге қамауды талап етті. Ұлыбритания, әсіресе, теңізшілер ретінде көбірек африкалықтарды жұмысқа алғандықтан, бұған қарсы болды. Жағдайды нашарлататын нәрсе, егер капитан түрмеге қамау шығындарын төлемесе, Оңтүстік Каролина теңізшілерді құлдыққа сататын. Басқа оңтүстік штаттары да еркін қара теңізшілерге қарсы заңдар қабылдады. Жоғарғы Сот судьясы Уильям Джонсон округтік судья ретінде Оңтүстік Каролина заңын конституцияға қайшы деп жариялады, өйткені ол АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы келісімдерді бұзды. Оңтүстік Каролина Сенаты судьяның шешімінің күшін жойғанын және заңның күшіне енетінін мәлімдеді. Федералдық үкімет Джонсонның шешімін орындауға тырыспады.

Келіссөздер мен қарсыласу (1833)

16 қаңтарда Джексон өзінің «Күш қолдану туралы заң» жолдауын Конгресске жіберді. Бофорт және Джорджтаун қалаларындағы кеден орындары жабылып, әрбір портта кемелермен алмастырылатын болды. Чарльстонда кеден үйі Чарльстон портындағы Пинкни қамалына немесе Моултри бекінісіне көшірілетін болды. Кепілдіктердің орнына тікелей төлем талап етілетін болады, сондай-ақ штат тұтқындаудан бас тартқан құқық бұзушылар үшін федералды түрмелер құрылатын еді, ал штаттың күшін жою актісіне байланысты туындаған барлық істер АҚШ округтік сотына берілуі мүмкін. Ең көп дау тудырған бөлігі – 1795 және 1807 жылдарғы милиция заңдарына түзетулер енгізіліп, кеден заңдарын милиция да, АҚШ әскері де орындауға мүмкіндік берілетін еді. Оңтүстік Каролинада талқылауды күшін жоюдан ауыстырып, ұсынылып отырған күш қолдануға назар аударуға тырысты. «Күш қолдану туралы заң» жобасы Пенсильваниялық протекционист Уильям Уилкинс төрағалық ететін және Нью-Джерсиден келген Дэниел Вебстер мен Теодор Фрелингхуйзен қолдаған Сенаттың сот комитетіне жіберілді; ол Джексон сұрағанның бәрін берді. 28 қаңтарда Сенат 30-15 дауыспен заң жобасын талқылауды кейінге қалдыру туралы ұсынысты қабылдамады. Төменгі Оңтүстіктен келген дауыстардың барлығы, екі дауысқа жуық, кейінге қалдыруға қарсы болды, ал осы аймақтан тек үш адам ұсынысқа қарсы дауыс берді. Бұл күшін жоюды қолдаудың артуын көрсетпеді, бірақ күш қолдану туралы күмәнділіктерді білдірді. Дауыстарды көбейту үшін күш қолдану мерзімін шектеу және күшті азаматтық тәртіпсіздікті болдырмаудың орнына, басу үшін ғана пайдалану ұсыныстары жасалды. Өкілдер палатасының сот комитеті Джексонның күш қолдану туралы өтінішін 4-3 дауыспен қабылдамады. Калхун 15 ақпанда оған қарсы күшті сөз сөйлегенге дейін «Күш қолдану туралы заң» уақытша тоқтатылды. Тариф мәселесі бойынша, желтоқсан айында компромистік тариф жобасын әзірлеуді қазір Гулиан К. Верпланк басқаратын Палатаның жолдар және құралдар комитетіне тапсырды. 1833 жылдың қаңтарында Палатада комитет ұсынған жоба бойынша пікірталас басталды. Верпланк тарифінде протекционизмнің негізгі қағидасы сақталған күйінде, келесі екі жылда 1816 жылғы деңгейге дейін төмендету ұсынылды. Джексонға қарсы протекционистер мұны экономикалық апат деп қарастырды, ол тіпті 1832 жылғы тарифті сынауға мүмкіндік бермеді және «Оңтүстік Каролинаның қатерлері мен мақтаныштарына құлдырау». Солтүстік демократтар оған қағидаттық қарсылық білдірмеді, бірақ өздерінің сайлаушыларының әртүрлі мүдделерін қорғауды талап етті. Күшін жоюшыларға көңіл білдіретін тараптар протекционизм қағидасынан толығымен бас тартуды талап етті және келіссөздер үшін ұзақ мерзімді кезеңді ұсынуға дайын болды. Верпланк тарифін жүзеге асыру мүмкін емес еді. Оңтүстік Каролинада қажетсіз қақтығыстан аулақ болуға тырысты. Губернатор Хейн өзінің құрастырған 25 000 әскерін Чарльстонға жиналудың орнына үйде жаттықтыруды бұйырды. 21 қаңтарда Чарльстонда өткен жаппай жиналыста олар 1 ақпандағы күшін жою мерзімін кейінге қалдыруға шешім қабылдады, ал Конгресс келісімге келген тариф бойынша жұмыс істеді. Сол уақытта Вирджиниядан келген комиссар Бенджамин В. Ли Чарльстонға келіп, Джексонды да, күшін жоюшыларды да сынға алған және өз штатын делдал ретінде ұсынған. Клей президент сайлауындағы жеңілісін жақсы қабылдамады және тарифтік келіссөздерде қандай позиция ұстай алатынын білмейді. Оның ұзақ мерзімді уайымы Джексонның американдық жоспармен бірге протекционизмді жоюға бел буғаны еді. Ақпан айында Луизианадағы қант өндірушілерімен және қант өнеркәсібін қорғауды жақтаған мүдделі тұлғалармен кеңескеннен кейін, Клей нақты келісім жоспарын әзірлеуге кірісті. Бастапқыда ол күшін жоюшылардың ұсынған кезеңді қабылдады, бірақ оны жеті жарым жылдан тоғыз жылға дейін ұзартты, соңғы мақсаты – 20% адвалорем мөлшерлемесі. Алдымен өзінің протекционисттік базасының қолдауына ие болғаннан кейін, Клей делдал арқылы бұл мәселені Калхунмен талқылады. Калхун құлақ түрді, және Клейдің пансионатында Клеймен жеке кездесуден кейін келіссөздер жалғасты. Клей келісілген тарифтік заң жобасын 12 ақпанда ұсынды, ол дереу Клей төрағалық ететін таңдалған комитетке жіберілді, сондай-ақ Теннессиден келген Феликс Гранди, Пенсильваниядан келген Джордж М. Даллас, Вирджиниядан келген Уильям Кэбелл Ривс, Вебстер, Делавэрден келген Джон М. Клейтон және Калхун кірді. 21 ақпанда комитет Сенаттың төрелігіне негізінен Клейдің бастапқы заң жобасы туралы есеп берді. 1832 жылғы тариф жалғасатын еді, бірақ 20% -дан жоғары барлық мөлшерлемелер екі жыл сайын оннан біреуге төмендетілетін еді, соңғы төмендетулер 1842 жылы жасалатын еді. Протекционизм қағидасы толығымен жойылған жоқ және ұлттық мүдделер талап еткен жағдайда тарифті көтеру мүмкіндігі қарастырылды. Кез келген келісім арқылы тікелей байланыстырылмағанмен, «Күш қолдану туралы заң» пен 1833 жылғы келісімдік тарифтің ажырамас екені анық болды. Ақпанның 25 күні Клей тариф бойынша пікірталасты аяқтаған сөзінде Джексонның Оңтүстік Каролинаға жолдаған жарияламасын қоздырғыш деп айыптады, «Күш қолдану туралы заңмен» да осы мәселеге қатысты екенін мойындады, бірақ оның қажеттілігін көрсетті және келісімдік тарифті тепе-тендікті қалпына келтірудің, заң үстемдігін нығайтудың және «қалалардың тонауы», «өрістердің қирауы» және «түтін шығаратын қирандылардың» болмауына кепілдік берудің соңғы шарасы деп бағалады. Палата келісімдік тарифті 119-85 дауыспен, ал «Күш қолдану туралы заңды» 149-48 дауыспен қабылдады. Сенатта тариф 29-16 дауыспен, ал «Күш қолдану туралы заң» 32-1 дауыспен қабылданды, көптеген қарсы дауыс бергендер дауыс беруден бас тартты. Калхун соңғы келісім туралы хабармен Чарльстонға асықты. Күшін жою конвенциясы 11 наурызда қайтадан жиналды. Ол қарашадағы күшін жою туралы қаулыны қайтарды, сондай-ақ «таза символдық жестің» ретінде «Күш қолдану туралы заңды» күшін жойды. Күшін жоюшылар тариф мәселесі бойынша жеңіске жеткендерін мәлімдеді, тіпті олар ұступтар жасаған болса да, күшін жою мәселесі бойынша бағалау мүлдем басқаша болды. Ақырында көпшілік үстемдік етті, бұл Оңтүстік пен оның құлдыққа қатысты азшылықтың үстемдігі үшін жаман хабар болды. Ретт конвенцияда 13 наурызда осы мәселені қорытындылады. «Құлдарға ие болған халық өз тағдырын өз қолына ұстамайынша ақылдан безген немесе одан да жаман» екенін ескертіп, ол былай деді: