Кіріспе
Америкалық медиа франшизасы – «Матрица». Ол төрт көркем фильмнен тұрады, біріншісі – «Матрица» (1999), содан кейін үш жалғасы: «Матрица: Қайта жүктелген», «Матрица: Революция» (екеуі де 2003) және «Матрица: Жаңа тірілік» (2021). Алғашқы үш фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік еткендер – Вачовскилер, ал продюсері – Джоэл Сильвер. Төртінші фильмнің сценарийін Лана Вачовски, Дэвид Митчелл және Александар Хемон жазды, режиссері – Лана Вачовски, ал продюсерлері – Грант Хилл, Джеймс МакТейг және Лана Вачовски. Франшизаның иесі – Warner Bros., ол фильмдерді Village Roadshow Pictures компаниясымен бірге таратты. Silver Pictures компаниясымен бірге соңғы аталған компания алғашқы үш фильмнің өндірісіне қатысты. Сериалда адамзаттың технологиялық құлдырауы туралы киберпанк оқиғасы баяндалады, онда жасанды интеллекттің пайда болуы күшті және өзіне-өзі сезімтал машиналардың пайда болуына әкелді. Олар адамдарды жүйкелік симуляцияға – «Матрицаға» – қуат көзі ретінде пайдалану үшін тұтқынға алды. Кездейсоқ, тұтқындардың кейбіреуі жүйеден қашып шығып, қауіпті деп есептеліп, жасанды интеллекттің ішінде де, сыртында да қудаланады. Фильмдер Нео (Киану Ривз), Тринити (Кэрри-Энн Мосс) және Морфеус (Лоуренс Фишберн және Яхья Абдул-Матин II) адамзатты жүйеден босатуға тырысатын кездегі қиындықтарына назар аударады, оларды агент Смит (Хьюго Уивинг, Абдул-Матин II және Джонатан Грофф) сияқты күзетшілер қудалайды. Оқиға философиялық, діни және рухани идеяларға, соның ішінде таңдау мен бақылау арасындағы қақтығыс, «ваннадағы ми» ой эксперименті, мессиандық және өзара тәуелділік пен махаббат концепцияларына сілтеме жасайды. Оған мифология, аниме және гонконгтық экшн фильмдері (әсіресе «қаһармандық қантөгіс» және жекпе-жек өнері фильмдері) әсер еткен. Фильмдер сериясы мұқият хореографияланған әрекеттер мен «уақытты тоқтату» әсерлерін пайдалануымен ерекшеленеді, бұл болашақ экшн фильмдерін революциялады. Фильмдердің кейіпкерлері мен оқиғасы анимация, комикстер және бейне ойындарды қоса алғанда, осы ойдан туған әлемдегі басқа да медиада кеңінен зерттеледі. «Биттер мен ақпараттың бөліктері» комиксі және «The Second Renaissance» Animatrix қысқаметражды фильмі фильмдерге преквел ретінде қызмет етеді, франшизаның қалай пайда болғанын түсіндіреді. Enter the Matrix бейне ойыны Animatrix қысқаметражды фильмі «Озиристің соңғы рейсі» оқиғасын Reloaded оқиғаларымен байланыстырады, ал онлайн бейне ойыны The Matrix Online Revolutions-тың тікелей жалғасы болды. Бұл сценарийлер Вачовскилердің жазған, тапсырыс берген немесе бекіткеніне жатады. Бірінші фильм сын тұрғысынан да, коммерциялық тұрғысынан да сәтті болды, төрт «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, қызыл және көк таблетка сияқты мәдени символдарды таныстырды және экшн фильмдерін жасауға әсер етті. Осы себептерге байланысты ол сақтау үшін Ұлттық кино тізіміне енгізілді. Оның алғашқы жалғасы да коммерциялық сәттілікке жетті, 2016 жылы Deadpool одан асып түскенше R рейтингісі бойынша тарихтағы ең табысты фильм болды. 2006 жылға қарай франшиза 3 миллиард АҚШ долларын құрады. Төртінші фильм, «Матрица: Жаңа тірілік» 2021 жылдың 22 желтоқсанында шықты, оның продюсері, сценарийшісі және режиссері – Лана Вачовски, ал Ривз мен Мосс өзінің бұрынғы рөлдерін қайта ойнады. Бесінші фильм дамып жатыр, сценарийін Дрю Годдард жазып, режиссерлік етеді, ал Лана Вачовски атқарушы продюсер болады.
The Matrix is an American cyberpunk media franchise consisting of four feature films, beginning with The Matrix (1999) and continuing with three sequels, The Matrix Reloaded, The Matrix Revolutions (both 2003), and The Matrix Resurrections (2021). The first three films were written and directed by the Wachowskis and produced by Joel Silver. The screenplay for the fourth film was written by Lana Wachowski, David Mitchell and Aleksandar Hemon, was directed by Lana Wachowski, and was produced by Grant Hill, James McTeigue, and Lana Wachowski. The franchise is owned by Warner Bros., which distributed the films along with Village Roadshow Pictures. The latter, along with Silver Pictures, are the two production companies that worked on the first three films. The series features a cyberpunk story of the technological fall of humanity, in which the creation of artificial intelligence led the way to a race of powerful and self aware machines that imprisoned humans in a neural interactive simulation — the Matrix — to be farmed as a power source. Occasionally, some of the prisoners manage to break free from the system and considered a threat, become pursued by the artificial intelligence both inside and outside of it. The films focus on the plight of Neo (Keanu Reeves), Trinity (Carrie Anne Moss), and Morpheus (Laurence Fishburne and Yahya Abdul Mateen II) trying to free humanity from the system while pursued by its guardians, such as Agent Smith (Hugo Weaving, Abdul Mateen II, and Jonathan Groff). The story incorporates references to numerous norms, particularly philosophical, religious, and spiritual ideas, among others the dilemma of choice vs. control, the brain in a vat thought experiment, messianism, and the concepts of interdependency and love. Influences include the principles of mythology, anime, and Hong Kong action films (particularly "heroic bloodshed" and martial arts movies). The film series is notable for its use of heavily choreographed action sequences and "bullet time" slow motion effects, which revolutionized action films to come. The characters and setting of the films are further explored in other media set in the same fictional universe, including animation, comics, and video games. The comic "Bits and Pieces of Information" and the Animatrix short film The Second Renaissance act as prequels to the films, explaining how the franchise's setting came to be. The video game Enter the Matrix connects the story of the Animatrix short "Final Flight of the Osiris" with the events of Reloaded, while the online video game The Matrix Online was a direct sequel to Revolutions. These were typically written, commissioned, or approved by the Wachowskis. The first film was an important critical and commercial success, winning four Academy Awards, introducing popular culture symbols such as the red pill and blue pill, and influencing action filmmaking. For those reasons, it has been added to the National Film Registry for preservation. Its first sequel was also a commercial success, becoming the highest grossing R rated film in history, until it was surpassed by Deadpool in 2016. As of 2006, the franchise has generated US$3 billion in revenue. A fourth film, The Matrix Resurrections, was released on December 22, 2021, with Lana Wachowski producing, cowriting, and directing and Reeves and Moss reprising their roles. A fifth film is currently in development with Drew Goddard set to write and direct with Lana Wachowski executive producing.
Орнату
Сериалда 21 ғасырдың басында жасалған жасанды интеллектінің нәтижесінде пайда болған, өзін-өзі білетін машиналар нәсілінің Жерге үстемдік құрған болашағы бейнеленеді. Бір кезде адамзат пен машиналар арасында қақтығыс туды, соның салдарынан машиналар өздерінің жасаушыларына қарсы бүлік көтерді. Адамдар машиналардың күн энергиясының көзін тоқтату үшін аспанды қалың, дауылды бұлттармен жабуға тырысты. Екі тараптың арасында ауқымды соғыс басталды, нәтижесінде машиналар жеңіске жетіп, адамзатты бағындырды. Өздерінің энергия көздерін жоғалтқан машиналар адам денесінен биоэлектрлік және жылулық энергияны алудың жолын тапты. Олар адамдарды капсулаларға жауып, саналарын кибернетикалық имплантация арқылы басқарады. Матрица симуляциялаған виртуалды шындық әлемі 21 ғасырдың басындағы адамзат өркениетіне ұқсайды (осы кезең адамзат өркениетінің гүлденген шағы деп есептеледі). Матрицаның ішіндегі орта шындықтан ажыратылмайды (дегенмен, Матрица ішіндегі көріністер экранда жасыл түспен көрсетіледі және түс палитрасы жасыл түске басымдық береді), ал оған қосылған адамдардың көпшілігі оның нағыз табиғатын білмейді. Сериалдың басты кейіпкерлері Матрицаның шын мәнін түсініп, оның виртуалды физикалық заңдарын өзгерту арқылы адамнан асып түсетін қабілеттерге ие бола алады. Фильмдердің оқиғалары Матрицаның ішінде де, сыртында да, нақты әлемде де өрбітеді; Матрицадағы оқиғалар алып Батыс мегаполисінде орын алады. Виртуалды әлем алғаш рет "Матрица" фильмінде таныстырылды. "Биттер мен ақпараттың бөліктері" атты қысқа комикс және "Аниматрикс" фильмінен "Екінші жаңару" адамзат пен машиналар арасындағы алғашқы қақтығыстың қалай туғанын, сондай-ақ Матрицаның қалай және не үшін жасалғанын көрсетеді. Оның тарихы мен мақсаты "Матрица: Қайта жүктелу" фильмінде толыққанды түсіндіріледі. "Матрица: Революция" фильмінде адамзат пен машиналар арасындағы қақтығыста Матрицаның жаңа орны белгіленеді. Бұл мәселе бұрынғы MMORPG ойыны - "Матрица Онлайнда" одан әрі зерттелді.
Фильмдер
Фильм АҚШ-тағы көрсетілім күні Режиссері Авторлары Өндірушісі Матрица 1999 3 31 Вачовски бірлестігі Джоэл Сильвер Матрица: Қайта жүктелу 2003 5 15 Матрица: Революция 2003 11 5 Матрица: Жаңа тірілік 2021 12 22 Лана Вачовски Лана Вачовски, Дэвид Митчелл және Александар Хемон Грант Хилл, Лана Вачовски және Джеймс МакТейг
Болашақ
Бастапқы трилогияны түсіру кезінде Вачовскилер өздерінің жақын әріптестеріне "сол кезде олар "Матрица революцияларынан" кейін тағы бір Матрица фильмін түсіру ниеті болмаған" деді. 2015 жылдың ақпан айында "Юпитер өрлеуі" фильмін насихаттау кезінде Лили Вачовски "Матрицаға" оралуды "осы замандағы ерекше жағымсыз идея" деп атады, студиялардың түпнұсқа материалдың орнына "жасыл жарық" беретін жалғастар, қайта қосылулар мен бейімделулерге бейім екенін айтты. Ал Лана Вачовски, мүмкін болатын қайта түсіру туралы қауесеттерге жауап бергенде, "олар ештеңе естімеген, бірақ студия оларды алмастыруды ойлап отырған болуы мүмкін" деді. Әртүрлі уақытта Киану Ривз және Уго Уивинг екеуі де Матрица фильмдерінің болашақ бөлімдерінде рөлдерін қайта ойнауға қызығушылық танытып, дайындықтарын білдірді, бірақ бұл үшін Вачовскилердің шығармашылық және өндіріс процесіне қатысуы шарт еді. Бұл пікірлер 2019 жылдың тамызында Лана Вачовскидің "Матрицаның қайта жандануы" деп аталған төртінші Матрица фильмін түсіретіні туралы хабарланғанға дейін айтылды. "Қайта жандану" фильмінен кейін продюсер Джеймс МакТейги Матрица фильмдерін түсірудің жоспарында жоқ екенін айтты, бірақ фильмнің ашық соңы болашақта жағдайдың өзгеруі мүмкін екенін көрсетті. 2024 жылдың сәуірінде Warner Bros. студиясы Дрю Годдардты сценарийші және режиссер ретінде тарта отырып, франшизаның жаңа бөлімін дамытып жатқанын хабарлады, бұл студия басшыларымен сәтті келіссөздерден кейін болды. Бұл Вачовски сестерінің бірі де режиссерлік етпеген алғашқы бөлім болады, бірақ Лана атқарушы продюсер ретінде қатысады.
Басқа жобалар
2017 жылдың наурызында The Hollywood Reporter журналы Warner Bros. компаниясының франшизаны қайта іске қосудың бастапқы кезеңдерінде екенін жазды. «Матрица» телесериалын жасау мүмкіндігі қарастырылды, бірақ студия жаңа фильм үшін Зак Пеннмен сценарий жазу бойынша келіссөздер жүргізуге бейімделді, сонымен қатар Майкл Б. Джорданды басты рөлге қарастырды. Мақалада Вачовскилердің бұл жобаға қатысы болмағаны айтылды. Бұл хабарламаға жауап ретінде Пенн франшизаны қайта іске қосу, қайта түсіру немесе жалғастыру туралы барлық мәлімдемелерді жоққа шығарды, сонымен қатар ол бұрыннан белгіленген оқиғалар желісіндегі әңгімелермен жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Warner Bros. Pictures қарастырған ықтимал сюжеттік желілерге жас Морфей туралы фильм немесе оның ұрпақтарының біріне бағытталған баламалы оқиға кірді. 2018 жылдың сәуірінде Пенн сценарийді «дамудың алғашқы сатысында» екенін айтты. Кейін, 2019 жылдың қыркүйегінде Джордан өзінің қатысы туралы қауесеттерге «құрметпен қараймын» деп жауап берді, бірақ нақты пікір білдірмеді. 2019 жылдың қазан айында Пенн өзі жазған сценарийдің франшизаның алғашқы үш фильмінен бұрынғы кезеңде оқиғасы өрбитінін растады.
Актерлік құрам
Персонаждар Фильмдер Видео ойындар Анимациялық фильмдер Матрица Матрица: Қайта жүктелу Матрица: Революция Матрица: Жаңа өркен Матрица: Кіру Неоның онлайн жолы Матрица: Ояну Аниматрица 1999 2003 2003 2021 2003 2005 2005 2021 2003Зион / Ио Нео Киану Ривз Киану Ривз Киану Ривз rowspan="5" Эндрю Боуэн Киану Ривз Троица Кэрри-Энн Мосс Кэрри-Энн Мосс Кэрри-Энн Мосс Дженифер Хейл Кэрри-Энн Мосс Морфеус Лоуренс Фишберн Яхья Абдул-Матин II Лоуренс Фишберн rowspan="2" Ниобе Джада Пинкетт Смит Джина Торрес Кимберли Брукс Линк Гарольд Перрино Гарольд Перрино Кит Фергюсон Коммандер Лок Гарри Ленникс Гарри Ленникс Кіт Клейтон Уотсон Клейтон Уотсон Клейтон Уотсон Кеңесші Хаман Энтони Зербе Энтони Зербе Капитан Роланд Дэвид Робертс Дэвид Робертс Бэйн Иан Блис Гидеон Эмери Зи Нона Гей Капитан Мифун Натаниел Лис Цис Хеди Барресс Хеди Барресс Тадеус Кевин Майкл Ричардсон Кевин Майкл Ричардсон Дуо Фил ЛаМарр Фил ЛаМарр Агенттер Агент Смит Хьюго Уивинг Хьюго Уивинг Джонатан Грофф Хьюго Уивинг rowspan="3" Кристофер Кори Смит Мэтт Маккензи Иан Блис Яхья Абдул-Матин II Хьюго Уивинг Гидеон Эмери Агент Джонс Роберт Тейлор Стивен Данлеви Джеймс М. Коннор Кевин Майкл Ричардсон Агент Браун Пол Годдард Майкл Гоф Мэтт Маккензи Агент Джонсон Даниэль Бернхардт Даниэль Бернхардт Фред Татасиор Агент Джексон Дэвид А. Кильде Дэвид А. Кильде Стивен Стэнтон Агент Томпсон Мэтт МакКолм Мэтт МакКолм Робин Аткин Даунс Агент Уайт Амадей Вайланд Программалар Оракул Глория Фостер Мэри Элис Глория Фостер Мэри Элис Қызыл көйлектегі әйел Фиона Джонсон Дани Сван Сераф Коллин Чоу Коллин Чоу Майкл Гоф Меровингян Ламберт Уилсон Робин Аткин Даунс Персефона Моника Белуччи Моника Белуччи Кілт жасаушы Рэндалл Дюк Ким Рэндалл Дюк Ким Питер Ренадей Архитектор Хельмут Бакайтис Рама Кандра Бернард Уайт Сати Танвир К. Атвал Приянка Чопра Джонас Танвир К. Атвал Танвир К. Атвал Пойызшы Брюс Спенс Брюс Спенс Ио Фелиция Симон Аналитик Нил Патрик Харрис
Экипаж
Келесі тізім – "Матрица" фильмдер сериясын жасауға қатысқан топ мүшелерінің тізімі. Атауы Атқарушы өндірушілер Операторлар Монтажерлер Композиторлар Эрвин Штофф, Брюс Берман, Эндрю Мейсон, Вачовскилер және Барри М. Осборн Билл Поп Зак Стенберг Дон Дэвис "Матрица: Қайта жүктелген" Грант Хилл, Брюс Берман, Эндрю Мейсон және Вачовскилер "Матрица: Революциялар" "Матрица: Қайта тірілу" Джесси Эрман, Брюс Берман, Терри Нидхам, Гаррет Грант, Майкл Салвен және Карин Вачовски Джон Толл және Даниэль Масаксеси Джозеф Джетт Салли Том Тайкер және Джонни Климек.
Өндіріс
"Матрица" сериясына төрт толық метражды фильм кіреді. Алғашқы үш фильмінің сценарийін Вачовскилер жазып, режиссерлік етті, ал Джоэл Сильвер продюсерлік жасады. Басты рөлдерді Киану Ривз, Лоренс Фишберн, Кэрри-Энн Мосс және Хьюго Уивинг сомдады. Сериал Австралияда түсірілді және 1999 жылы шыққан "Матрица" фильмімен басталды, онда хакер Неоның саналы машиналарға қарсы адамзаттың көтерілісіне қатысуы бейнеленеді. Фильмнің кең танылуы трилогия жасау туралы бастапқы идеяны растады. "Матрица: Қайта жүктелу" және "Матрица: Революция" атты жалғастар бір уақытта түсірілді ("Бурли Мэн" жобалық коднамымен) және 2003 жылы екі бөлікке бөлініп шықты. Олар Сион қаласына қарсы бағытталған, зор машиналар әскерінің шабуылы туралы айтады. Нео Матрицаның тарихымен және өзінің "Таңдалған" рөлімен танысады. Жалғастарда да масштабты әрекет көріністері мен визуалды эффекттер кеңінен қолданылған.
Құқықтық талап-арыздар
2003 жылдың сәуірінде София Стюарт Калифорнияның Орталық округінің АҚШ округтік сотына "Матрица" (және 1984 жылғы "Терминатор" фильмі) идеяларының "Үшінші көз" атты өзінің түсірілім жоспарынан плагиатталғаны туралы заңдық шағымдану артықшылығын берді. Сот 2005 жылы істі қарауға рұқсат берді, бірақ Стюарт куәлік беруге келмеді. 53 беттік сот шешімінде судья Маргарет Морроу Стюарт пен оның адвокаттары "негізгі талаптарын растау үшін ешқандай дәлел ұсынбағанын немесе оның жұмысы мен айыпталушы режиссерлердің фильмдері арасында көзге түсетін ұқсастықтарды көрсетпегенін" айтып, істі жапты. 2014 жылдың тамызында Стюарт өз адвокаттарын сотқа берді, себебі олар "Калифорниядағы іс бойынша Стюарт ханымға заңдық қызметтер көрсетпеген, осылайша келісімшартты бұзған. Мысалы, [оның адвокаттары] Калифорниядағы айыпталушылардың сұраныстарына уақтылы жауап бермеген, негізгі куәгерлерді тексермеген, қабылданған дәлелдерді дамытпаған, қабылдау туралы сұраныстарды қабылдамаған және Калифорниядағы айыпталушылардың қысқаша сот шешіміне уақтылы жауап бермеген". "Мисс Стюарт 2005 жылғы куәлік беруге келмеген, тіпті екі рет куәлік беруге келмеген; екі рет те ол бұл туралы білмеген, өйткені оның адвокаттары оған куәлік беру туралы ескертпеген". Стюартқа жалпы сомасы 316 280,62 долларды құрайтын залал өтеуі тағайындалды. Сот шешіміне қарамастан, бұл іс "интернеттік аңызға" айналды, көптеген дереккөздер Стюарттың іс жүзінде сотқа жеңіске жеткенін мәлімдеді. 2013 жылы Томас Альтхаус Калифорнияның федералды сотына "Матрица: Жаңару" және "Матрица: Революция" фильмдерінің идеялары "Өлмейтіндер" деп аталатын оның сценарийінен алынғанын мәлімдеп талап арыз берді. Сотталушылардың пайдасына шығарылған шешімде судья Р. Гэри Клауснер "Матрица трилогиясы мен Өлмейтіндердің негізгі қағидалары соншалықты ерекшеленеді, олардың сюжеттерінің маңызды жайларын ұқсас деп табудың қисыны жоқ" деді.
Табыс пен түсіндірме
Matrix фильмдері фильмдер мен әдебиетке, сондай-ақ буддизм, Веданта, Адвайта индуизмі, христиандық, мессиандық, иудаизм, гностицизм, экзистенциализм, обскурантизм және нигилизм сияқты тарихи мифтер мен философияға көптеген сілтемелер жасайды. Фильмдердің негізгі идеясы Платонның "Үңгір туралы әңгімесіне", Рене Декарттың қате жындысына, Канттың құбылыс пен нәрсе-өз туралы ойларына, Чжуанцидің "Чжуанци көбелекке айналғанын армандады" деген тұжырымына, марксистік әлеуметтік теорияға және миды ыдысқа салып қою тәжірибесіне ұқсас. Жан Бодриярдың 1981 жылғы "Симулякрлар мен симуляция" трактатына көптеген сілтемелер бірінші фильмде кездеседі. Бодриярдың өзі мұны дұрыс емес бейнелеу деп санайды, бірақ Лана Вачовски сілтеменің мағынасы дұрыс түсінілмегенін айтады. Фильмдер Уильям Гибсонның 1984 жылғы "Нейромансер" кітабы сияқты киберпанк туындыларымен де байланысты, ол "Матрицаны" "әрине, соңғы киберпанк артефактісі" деп сипаттаған. Жапон режиссері Мамору Ошиидің 1995 жылғы "Қабық ішіндегі рух" фильмі үлкен ықпал еткен. Продюсер Джоэл Сильвердің айтуынша, Вачовскилер "Матрица" туралы ниеттерін бірінші рет осы аниме арқылы көрсетіп, "Біз осыны нақты өмірге көшіргіміз келеді" деген. "Қабық ішіндегі рухты" жасаған Production I.G компаниясының Мицухиса Ишикава анимедегі жоғары сапалы визуалдық эффектілер Вачовскилерге үлкен шабыт бергенін атап өтті. Ол сондай-ақ "киберпанк фильмдерін үшінші тұлғаға түсіндіру өте қиын. Менің ойымша, "Матрица" киностудияларға ұсыну үшін сценарийін жазу қиын болған фильмдердің бірі" деді. "Қабық ішіндегі рух" Америкада танымал болғандықтан, Вачовскилер оны "жарнамалық құрал" ретінде пайдаланған. 1985 жылғы "Мегазона 23" аниме фильмімен де ұқсастықтар байқалды, бірақ Вачовскилер оны көрмегендерін мәлімдеді. Көптеген рецензенттер "Матрица" мен 1990-шы жылдардың соңындағы "Страндж Дэйз", "Қара қала" және "Труман шоу" сияқты фильмдер арасындағы ұқсастықтарды атап өтті. Вачовскилер "Қара қала" франшизаға ешқандай әсер етпегенін айтты, бірақ олар "Австралияның шындықтың мәніне қатысты үш фильмге ие болуы өте қызық" деп мәлімдеді. Вачовскилер комиксті ұнататынын, бірақ оны шабыт көзі ретінде пайдаланбағанын айтты. Бірінші "Матрица" фильмінде "Ақ қоян", "Қоян тесігі" және айналар туралы көптеген сілтемелер бар, олар Льюис Кэрроллдың 1865 жылғы "Алисаның ғажайыптар еліндегі оқиғалары" және 1871 жылғы "Көзілдіріктен арғы әлем" романдарына сілтеме жасайды. Матриксизм – трилогиядан шабыт алған жаңа діни қозғалыс. Дін әлеуметтанушысы Адам Поссамай осы діндер/руханилықтарды діннің/руханилықтың эклектикалық қоспасы, танымал мәдениет элементтері және олардың соңғы капитализмнің сұйық әлеуметтік құрылымдарымен байланысы болғандықтан, гипер шынайы діндер деп сипаттайды. Матриксизмнің жақтастары өздерінің практикасына шынымен берілгені туралы пікірталастар бар; алайда, бұл дін (нақты немесе басқа) бұқаралық ақпарат құралдарында назар аударды. Вачовскилердің фильмдерден кейін бірнеше жыл өткен соң трансгендер әйелдер екенін жариялағаннан кейін, алғашқы фильм мен таблетка туралы метафора Вачовскилердің трансгендерлік тәжірибелері тұрғысынан да талданды. Бұл жағдайда қызыл таблетканы ішіп, Матрицадан шығу – адамның гендерлік идентитігін зерттеуді, трансгендер ретінде өмір сүруді және жасырын өмірден шығуды білдіреді. 2016 жылы Лилли Вачовски бұл талдауды "қызықты нәрсе, өйткені бұл өнер ешқашан тұрақты емес екенін еске салады" деп мойындады.
Үй медиасы
2004 жылы Warner Home Video фильмдердің DVD форматындағы 10 дискілік жинағы – The Ultimate Matrix Collection-ды шығарды. Ол фильмдер трилогиясын, The Animatrix фильмін және қосымша материалдың алты дискісін қамтыды, соның ішінде деректі фильм The Matrix Revisited, Enter the Matrix үшін түсірілген тікелей түсірілімдер мен The Matrix Online промо-жинағы кірді. Бұл шығарылым үшін «Матрица» Вачовскилер мен трилогияның операторы Билл Поуптың қадағалауымен сурет сапасын жақсарту және түс реттелуін жалғастарға жақындату үшін қайта өңделді. Вачовскилердің тілегі бойынша, олар жинақпен бірге жазған мәлімдемесінде түсіндіргендей, үш фильмнің әрқайсысына екі аудио түсіндірме қосалды: біреуі фильмді ұнатып көрген философтардан, екіншісі – сыншылардан. Көрермендер оларды өз пікірлерін қалыптастыру үшін анықтамалық нүктелер ретінде пайдалануы тиіс. Жинақта 35 сағаттық бонус материал бар, бірақ бұрынғы, жеке шығарылымдардағы кейбір қосымшалар жоқ. The Ultimate Matrix Collection-ның лимиттік нұсқасы да шығарылды. Ол он дискіні және акрил шыны қораптың ішінде Неоның қоладан құйылған бюстін қамтиды. Кейіннен 2007 және 2008 жылдары The Ultimate Matrix Collection HD DVD (5 диск) және Blu-ray (6 диск) форматтарында да шығарылды. HD DVD нұсқасына үш фильмге сурет ішінде сурет түсіндірмесі және бұрынғы DVD жинағында болмаған қосымша материалдар қосылды. Blu-ray нұсқасы The Animatrix фильмін алғаш рет жоғары сапада ұсынды. The Complete Matrix Trilogy деп аталған қысқартылған жинақ та HD DVD және Blu-ray (әрқайсысы 3 диск) форматтарында шығарылды, онда The Animatrix және кейбір арнайы мүмкіндіктер алынып тасталды. The Matrix Trilogy Ultra HD Blu-ray нұсқасы 2018 жылы жарық көрді (9 диск), трилогия 4K ажыратымдылығымен және жоғары динамикалық диапазонды бейнеде ұсынылды, бастапқы түсірілім негативінен қайта өңделді және Билл Поуп қадағалауымен жасалды. Бұл шығарылымда «Матрица» фильмінің түсі бұрынғы үй видеоларынан гөрі кинотеатрдағы көрсетіліміне жақын деп хабарланды. Сонымен қатар, жинаққа жаңа 4K мастерден алынған фильмдердің стандартты Blu-ray көшірмелері де кірді, бірақ The Animatrix және кейбір арнайы мүмкіндіктер жоқ.
Басқа медиа және мерчандайзинг
2000 жылдың тамызына дейін Америка Құрама Штаттарында "Матрица" DVD-сі үш миллионнан астам дана сатылып, барлық кездегі ең көп сатылған DVD атанды. 2003 жылдың қарашасына қарай "Матрица" франшизасы VHS және DVD сатудан 677 миллион доллар, "Матрицаға кіру" (2003) бейне ойынынан 162 миллион доллар, "Матрица: Қайта жүктелу" саундтрегінен 37 миллион доллар, ал лицензиялық тауарлардан 3,5 миллион доллар табыс тапты. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, франшиза әлем бойынша барлық көздерден 3 миллиард доллар табыс әкелді.
Анимация
Жапон анимациясының "Матрица" сериясына тигізген күшті әсерін мойындап, 2003 жылы "Матрица: Релоуд" (Matrix Reloaded) шығуымен бірге "Аниматрица" туындысы жарыққа шықты. Бұл – сериалдың идеяларын, тарихын, кейіпкерлерін және оқиға оқиғасының орнын одан әрі дамытуға бағытталған тоғыз қысқа анимациялық фильмдер жинағы. "Аниматрица" жобасының мақсаты – басқа сценаристтер мен режиссерлерге "Матрица" әлеміне өз көзқарастарын қосып, оны түсіндіруге мүмкіндік беру болды. Вачовскилер бұл процесті жоспарлап, қадағалады, тіпті төрт бөлімін өзі жазды, бірақ оларды басқа режиссерлерге іске асыру үшін тапсырды. Көптеген бөлімдерді жапон анимациясының белгілі тұлғалары жасады. Төрт фильм алғаш рет сериалдың ресми сайтында жарияланды, біреуі "Dreamcatcher" фильмімен бірге кинотеатрларда көрсетілді, біреуі MTV, MTV2, MTV3, MTV4 және Syfi арналарында көрсетілді, ал қалғандары "Матрица: Релоуд" шыққаннан кейін жақында барлық тоғыз қысқа фильмнің DVD нұсқасымен бірге пайда болды.
Бейне ойындар
2003 жылғы 15 мамырда Солтүстік Америкада «Матрицаны қайта жүктеу» фильмімен бірге «Матрицаға кіру» ойыны шықты. Фильмдермен байланысты үш видео ойынның біріншісі болған бұл ойын, «Матрицаны қайта жүктеу» фильміне параллель оқиғаны баяндады және «Матрицаны қайта жүктеу» мен «Матрица революциялары» фильмдерін түсірілімі кезінде түсірілген кадрларды қамтыды. 2005 жылы тағы екі «Матрица» видео ойыны жарық көрді. MMORPG «Матрица Онлайн» «Матрица революциялары» фильмінен кейінгі оқиғаны жалғастырды, ал «Матрица: Нео жолы» ойыншыларға фильм трилогиясынан көріністерде Нео кейіпінде ойнауға мүмкіндік берді. «Матрица Онлайн» 2009 жылы жабылды. «Матрица» ресми сайты бірнеше түпнұсқа Adobe Flash негізіндегі браузерлік ойындарды ұсынды. «Матрица оянады» деп аталатын интерактивті технологиялық демонстрация 2021 жылғы 9 желтоқсанда жарық көрді.
Комикстер
The Matrix Comics – бұл серияға негізделген комикстер мен қысқа әңгімелер жиынтығы, оларды комикс индустриясының өкілдері жазып, суреттеген; комикстердің бірін Вачовскилер жазса, фильмдердің түсіндіру суретшісі Геоф Дарроу суреттеген. Комикстер мен әңгімелер алғаш рет 1999 және 2003 жылдар аралығында «Матрица» сериясының сайтында тегін жарияланған. Олардың бірі 1999 жылы «Матрица» фильмінің жарнамалық мақсатында кинотеатрларда тарату үшін басылып шығарылған, бірақ Warner Bros. оның ересектерге арналған мазмұнына байланысты кері қайтарып алды. Кейін олардың көпшілігі Вачовскилердің «Burlyman Entertainment» компаниясымен қайта жарияланды, сонымен қатар жаңа әңгімелер қосылды және кейбір бұрынғылары түсті түспен жаңартылды, 2003 және 2004 жылдары екі томдық жинақ түрінде және 2019 жылы шығарылған мерейтойлық люкс қаптамалы басылымда жарық көрді.
Экран сақтаушысы
Matrix ресми сайты Microsoft Windows және Mac OS X үшін фильмдердегідей "Matrix цифрлық жаңбырын" имитациялайтын тегін экран сақтағышын ұсынды. Экран сақтағышта парольдік қауіпсіздік мәселесі бар екені хабарланды. "Matrix цифрлық жаңбыры" көптеген ресми емес экран сақтағыштарды жасауға да түрткі болды.