Кіріспе

Итальяндық дін қызметкері, жазушы, тарихшы және дипломат (1672–1750)

Лодовико Антонио Муратори (21 қазан 1672 – 23 қаңтар 1750) – итальяндық католик дін қызметкері, тарихшы ретінде және өз заманының жетекші ғалымы ретінде танымал. Ол Жаңа өсиет кітаптарының ең ерте тізімі – Мураториан фрагментін тапқан.

Өмірбаян

Модена қаласына жақын Вигнола қаласында кедей отбасында дүниеге келген. Алғашқы білімін иезуиттер берген, содан кейін Модена университетінде құқық, философия және теологияны оқыған, 1694 жылы дін қызметкеріне бекітілген. Келесі жылы Милан қаласындағы Амброзиан кітапханасының «Доттори» колледжіне шақырылып, онда әртүрлі өңделмеген көне жазбаларды жинауды бастады. Оның алғашқы жарияланымдарының бірі – «Анекдота Латина экс Амброзиан Библиотека кодицибус» (2 том, Милан, 1697–98), одан кейін тағы екі том (Падуа, 1713). 1700 жылы герцог Ринальдо I оны Модена герцогтық кітапханасының мұрағатшысы және кітапханашысы етіп тағайындады, ол осы лауазымда қайтыс болғанға дейін қызмет етті. 1716 жылы Муратори сонымен қатар Санта-Мария-делла-Помпозаның провосты болды және 1733 жылға дейін осы шіркеуді басқарды. Ол жарық көрмеген жазбаларды жариялауды жалғастырды, олардың ішінде «Анекдота græca» (Падуа, 1709) жинағы ең алдымен жарық көрді. Сонымен қатар ол әдебиетті дамытты, бұл оның «Della perfetta poesia italiana» (Модена, 1706) және «Riflessioni sopra il buon gusto nelle scienze e nelle arti» (Венеция, 1708) еңбектерінен көрінеді. Ол тіпті жалпы итальян әдебиеті қоғамын құруды жоспарлаған және 1703 жылы осы мақсатта «Ламиндо Пританио» псевдониммен «Прими дизегни делла респулика литерария д'Италия» жоспарын жариялады. 1708 жылы Ферарра аймағының иелігі үшін Святой Престол (императордың көмегімен) және Эсте герцогтары арасында дау туындады. Муратори өзінің билеушісінің және Эсте әулетінің папаға қарсы талаптарын көптеген тарихи зерттеулер арқылы қолдады, оларды кейіннен «Antichità Estensi ed Italiane» (2 том, Модена: 1-ші том, 1717; 2-ші том, 1740) тарихи еңбегін дайындауда пайдаланды. Ол Италия тарихының дереккөздерін зерттеуді жалғастырды және оның қажырлы зерттеулерінің нәтижесінде «Rerum italicarum Scriptores ab anno æræ christianæ 500 ad annum 1500» (Италия туралы жазушылар, 500–1500) атты үлкен еңбек жарық көрді. Ол Миланның Società Palatina (Милан, 1723–51) көмегімен және Филиппо Аргелати мен граф Карло Арчинтоның бірлескен күш-жігерімен жиырма сегіз томдық жинақта жарық көрді. XX ғасырдың басында Читта-ди-Кастеллода қайта басылды. Сонымен қатар Муратори әртүрлі тарихи тақырыптар бойынша жетпіс бес очеркті жинақтап, «Antiquitates italicæ medii ævi» (6 том, Милан, 1738–42) деп атады, бұл оның дереккөздер туралы жұмысына түсіндірме және толықтыру болды. Бұл жинақтың үшінші томында Жаңа Келісімнің тарихы үшін маңызды Мураториандық Канон табылды. Бұл зерттеулерді отандастарының көпшілігіне қолжетімді ету үшін, ол өзі итальян тілінде жаңа басылым шығарды, «Dissertazioni sopra le Antichità italiane» (3 том, Милан, 1751). Басқа да жарияланымдарының ішінде оның көне жазулар жинағы («Novus thesaurus veterum inscriptionum», 4 том, Милан, 1739–42), төртінші томда көне христиан жазулары бар; және Римдік сакраментарийлер басылымы («Liturgia romana vetus», 2 том, Венеция, 1748), бүгінгі күнге дейін құнды. Ол Италия тарихының хронологиялық нұсқасын жазды («Annali d'Italia», 12 том, Милан, 1744–49), ол жариялаған немесе басқаша белгілі болған көптеген дереккөздерге негізделген. Ол қайтыс болғаннан кейін бұл еңбек қайта өңделіп, жалғастырылды (Милан, 1753–56, 17 томда, жаңа басылым 18 томда, 1818–21). Сондай-ақ, ол діни мәселелерде ой еркіндігінің шегі туралы мәселеде көп назар аударған «De ingeniorum moderatione in religionis negotio» (Париж, 1714) атты еңбегін жариялады. Оның көптеген көзқарастары мен пікірлері сынға алынды, мысалы, Мәриямның таза тұжырымдалуы және әулиелерге табыну тәсіліне қатысты. Діни мәселелерге қатысты «Della regolata divozione de' Cristiani» (Венеция, 1747) атты тағы бір еңбегі де шабуылға ұшырады. Ол өзін «De superstitione vitanda» (Милан, 1742) еңбегінде қорғады. Георгий Гермес идеялары туралы дау кезінде оның «De ingeniorum moderatione» кітабы гермесиандық ілімдерді қолдаушылардың мүддесі үшін Бюнде мен Браун (Кобленц, 1837) тарапынан неміс тіліне аударылды. «Della carità cristiana» (Модена, 1723) еңбегінде ол христиан қайырымдылығы туралы айтады. Ол әдебиеттануын жалғастырды, бұл оның Петрарка туралы еңбектерінен («Vita e rime di F. Petrarca», Модена, 1711) және Лодовико Кастелветро («Vita ed opere di L. Castelvetro», Милан, 1727) көрінеді. Философия бойынша ол «Filosofia morale esposta» (Венеция, 1735), «Delle forze dell'intentimento umano» (Венеция, 1735) және «Delle forze della fantasia» (Венеция, 1745) кітаптарын жазды. Заң және саясат «Governo della Peste politico, medico ed ecclesiastico» (Модена, 1714; жиі қайта басылады), «Defetti della Giurisprudenza» (1741), «Della pubblica felicità» (1749) тақырыптарында қарастырылған. Ол көптеген таныстарымен хат алмасып, Селмидің хаттар жинағы Венецияда (2 том, 1789), ал Серутидің жинағы Моденада (1885) жарық көрді. Діни көзқарастары үшін көптеген шабуылдарға ұшыраған және шіркеу саясатына қатысты көптеген пікірлері Римде мақұлданбағанымен, ол католик шіркеуінің жоғары шеңберлерінде жоғары бағаланды, бұл оған Бенедикт XIV және кейіннен Климент XIV болған кардинал Ганганелли жіберген хаттардан көрінеді. Ол сонымен қатар Австриялық Габсбургтардың билігіндегі жерлердегі алғашқы ғылыми қоғамның мүшесі, «Societas eruditorum incognitorum in terris Austriacis» болды және қоғамның журналында жариялап тұрды. Оның жүрегі туысы, Джованни Франческо Соли Муратори (1701–1769) оның еңбектерін жалғастырып, герцогтық жинақтардың кітапханашысы болды. 1950 жылы Италия оның қайтыс болғанына 200 жыл толуына орай оның құрметіне пошта маркасын шығарды.