Кіріспе

Ағылшын драматургі және ақыны, 1743–1809 жылдары өмір сүрген британдық актриса және режиссер. Ханна Коули (14 наурыз 1743 – 11 наурыз 1809) – ағылшын драматургі және ақыны. Коулидің пьесалары мен поэзиясы 19 ғасырдан кейін кең танымалдыққа ие болмаса да, сыншы Мелинда Финберг оны "18 ғасырдың соңындағы ең көрнекті драматургтердің бірі" деп бағалайды, оның "еркін, жарқын диалог жазу және естеріңізде қаларлық, көңілді комикалық кейіпкерлер жасау шеберлігі Голдсмит пен Шеридан сияқты әріптестерімен тең деседі". Коулидің пьесалары оның өмірінде жиі қойылды. Оның пьесаларының басты тақырыптары – оның алғашқы пьесасы "Қашқын" (1776) және қайта жаңғырылып жатқан аса табысты пьесасы "Әдемі қыздың хитролығы" (1780) – некеге және әйелдердің отбасылық өмір мен қоғамдық дәстүрлер тарапынан таңылған әділетсіздіктерді жеңуге жасаған күш-жігеріне арналған.

Алғашқы табыстары

Ханна Паркхаус есімді ол, Девон графтығының Тивертон қаласында кітап сатушы Ханна (құрметті әкесі Ричардс) мен Филип Паркхаустың қызы болған. Ақпарат көздері оның некелік өмірінің кейбір мәліметтері бойынша келіспеушіліктерді көрсетеді, оның неке күні 1768 жыл немесе 1772 жыл деп көрсетіледі және оның үш немесе төрт баласы болғанын айтады. Томас Коулиге үйленгеннен кейін көп ұзамай, жұбайлар Лондонға көшіп, онда Томас марка кеңсесінде қызметкер болып және жартылай штаттан жұмыс істейтін журналист ретінде жұмыс істеді. Оның 1813 жылы жиналған туындыларына кіріспеде Коули күйеуімен бірге пьесаны тамашалағанда жазуға деген құштарлығы қалай пайда болғаны туралы айтылады. "Осыған қатты қуандың ба?" – деп мақтанды ол оған. "Мен де өзім жаза аламын!" Томас оны әжуалады, бірақ келесі күні Коули оған "Қашқын" комедиясының бірінші актісін көрсетті. Оқиғаның шындығына сүйенсек, театрға бұл сапар 1775 жылдан бұрын болған болуы мүмкін, себебі "Қашқынның" қалған бөлігі жазылып, актерлік режиссер Дэвид Гаррикке жіберілді және 1776 жылдың 15 ақпанына дейін Дрюри-Лейн театрында қойылды. "Қашқын" алғашқы маусымда 17 рет, ал 1800 жылға дейін Лондонда 39 рет көрсетілді, бұл Коулиді одан да көп жазуға ынталандырды, бірақ оның ұстазы Гаррик 1776 жылғы маусымнан кейін зейнетке шықты. Ол келесі екі пьесасын – "Кім алданушы?" фарсын және "Альбина" трагедиясын жыл соңына дейін жазды.

Қашқыр (1776)

Колледжден үйге келген Джордж Харгрейв, оның құдасы, мистер Драммонд, үйіне алған құпия қашқын Эмилидің жақында ғана болған маскарадта ғашық болған сол әйел екенін білгенде, қатты қуанады. Осы арада Джорджның жанды туысы Белла, Джорджның әпкесі Гарриет пен Джорджның досы сэр Чарльздың бір-біріне ғашық болуына көмектеседі. Джорджтың ниеттері әкесінің Джорджты Дина ледиге, мақтанғақ және өте бай қарт әйелге үйлендіргісі келгенін білгенде, бұзылады. Эмилидің әкесі оны Лондонға қайтарып алып кетуге келгенде, Джордж оны қуа жетеді де қайтарып алады. Мистер Драммонд жағдайды құтқарып, жас ғашықтарға өздеріне байлық жинау үшін жерлерін ұсынады.

"Кім - алдамшы?" (1779)

Гренджер, капитан, қалаға сүйіктісі Елизаветаны көруге келеді. Оның білімі жоқ әкесі Абрахам Дойли оны ең білімді адамға, тартымды емес, бірақ ақылды ғалым Градусқа ұзатуға уәде береді. Елизаветаның досы Шарлотта, өзі Градусқа құмар, оны Елизаветаның жүрегін жеңу үшін көбірек сәнге бейімделуге және кітаптан алыс болуға көндіреді. Дойли жаңа Градустың өзгеруіне риза болмайды; ал Гренджер Дойлиге өзін ғалым ретінде таныстырып, осылайша Елизаветаның қолына ие болуға тырысады. Гренджер мен Градус кімнің білімі артық екенін сынап көреді, Гренджер жалған грек тілін қолданып, Дойлиді әсерге түсіреді. Градус Шарлоттаға қол жеткізіп, көңілі көтеріледі.

Альбина (1779)

Вестморланд герцогы жас сарбаз Эдвардтың граф Раймондтың жесірі Альбинаға ғашық екенін біледі. Эдуардты жақсы көргеніне қарамастан, Альбинаның ар-ұяты оған оған үйленуге келісуге кедергі келтіреді. Вестморланд пен Эдвард оны қайтадан үйленуге көндіреді, себебі Эдвард жақын арада соғысқа кетуге тиіс; ол келіседі. Альбинаға қызғанышпен қараған Эдита, Альбинаны жасырын сүйетін Раймондтың ағасы лорд Гондиберттен көмек сұрайды. Тойдың қарсаңында Гондиберт Эдвардқа Альбинаның оған опасыздық жасағанын айтады. Оны дәлелдеу үшін ол өзін жасырып, Эдвардқа түнде Альбинаның бөлмесіне тымсырылып кіргенде оны бақылауға мүмкіндік береді. Эдуард үйлену тойын тоқтатады, ал ашулы Вестморланд Альбинаның абыройын қорғау үшін оны дуэльге шақырады. Дуэль басталар алдында Гондиберттің қарт қызметшісі Эгберт оның қожайынының жалғандығын әшкерелейді, патша Гондибертті елден қуады. Ол кетер алдында Альбинаны өлтіріп, содан кейін өзіне қол жұмсауға ант етеді. Ол Альбинаның бөлмесіне кіріп, Альбина деп ойлаған әйелді пышақтап, сосын өзін-өзі пышақтап жарақаттанады. Бірақ бұл әйелдің де бөлмеге тымсырылып кірген, маскировкаланған Эдита екені белгілі болады. Эдвардқа нағыз Альбина бөлмеге кіргенде, демі тоқырап жатқан Гондиберт оның кешірімін сұрап, алады.

Белльдің стратегиясы (1780)

Еуропа сапарынан оралған сұлу Дорикорт өзінің қалыңдығы Летициямен кездеседі. Ол оны жағымды деп санайды, бірақ еуропалық әйелдер сияқты сәнді емес. Сүйіспеншіліксіз үйленбейді деп шешкен Летиция әкесі Харди мырзаның және жесір Ракет мырзаның көмегін сұрап, Дорикортты тойдан алып тастау үшін, Летиция өзін әдепсіз Хойден деп ойлайды. Осы арада Дорикорттың досы сэр Джордж өзінің жаңа әйелі леди Фрэнсиске тым көп қамқорлық жасайды, ол бүлік шығарып, Ракет ханыммен бірге қалаға бір күндік сапарға шығады және сол түні маскарадтық балда болады. Аукционға шыққан Леди Фрэнсис рекельді кездестіреді, ол досы Савилге оны азғыратынын мақтан етеді. Осы арада Летицияның намыстылықпен әрекет етуі Дорикортты оған үйленгісі келмеуіне итермелейді. Барлық кейіпкерлер сол түні маскарадқа жиналады. Кейіпкер Летиция өзінің сұлулығын көрсетеді, Дорикурды сиқырлайды, содан кейін ол оның кім екенін білгенге дейін кетеді. Сэр Джордж сияқты маскировкаланған Корталл леди Фрэнсис деп ойлаған әйелді үйіне қайтарады. Алайда Савилл нағыз Леди Франсисті Леди Франсис сияқты маскировка киген жезөкшемен алмастырды. Ұятқа қалады, Корталл қаладан кетеді. Келесі күні Хардидің өлім аузында жатқанын білген Дорикорт оған келіп, Летициямен некеге тұруға келіседі. Кейін маскировкаланған Летиция кіріп, өзінің шынайы жеке басын қуаныштан толған Дорикортқа ашады, ол сонымен қатар Хардидің ауырмағанын біледі.

Күйеу үшін батыл әрекет (1783)

Мадридте өтетін бұл пьесада әйелі Викторияны тастап, Лаура атты куртизанға қашқан Дон Карло туралы айтылады. Лаура Дон Карлодан айрылады, бірақ оған ақымақтықпен берген жеріне құқық беретін құжаттарды сақтап алады. Лаура Флориоға ғашық екенін білеміз, ол шындығында жас жігіт кейпіндегі Виктория болып шығады. Темірде, Викторияның досы Оливия әкесі Дон Цезарьдің оны бірнеше күйеуге беру әрекеттеріне қарсы тұрады. Сараңдықпен, Дон Цезарь жас қызға үйленемін деп, Оливия бірден үйленмесе, монастырға жіберемін деп қорқытады. Виктория Оливияның қызметшісін Лаураның жерінің бұрынғы иесі, бай туысының кейпіне түсуге көндіреді. Ол Лаурани құжаттардың құндылығы жоқ екеніне сендіреді, сондықтан ол ашуға еріп, оларды жыртып жібереді. Виктория Дон Карлоға өзін ашады, ол өкініп, қайтадан оған адал болады. Осы уақытта Оливия өзі ұнаған Хулиоға үйленеді.