Кіріспе

Құс түрі

Аққарлы жылдамшы (Apus pallidus) – жылдамшылар (Apodiformes орны) отрядына жататын құс. Жылдамшылардың өте қысқа аяқтары болады, оларды тек тік беттерге жабысу үшін пайдаланады. Апус деген атау латын тілінен келген, ол жылдамдықты білдіреді, ежелгі адамдар бұл құсты аяқтары жоқ қарлығаш деп ойлаған (Ежелгі грек тіліндегі α, a – "сыз", және πούς, pous – "аяқ"), ал pallidus латын тілінде "ақшыл" деген мағынаны білдіреді. Олар ешқашан өз еркімен жерге қонбайды. Жылдамшылар өмірінің көп бөлігін ауада өткізеді, аузымен ұстаған жәндіктермен қоректенеді. Олар ұшып бара жатып ішеді.

Таксономия

Бұл құс түрін алғаш рет 1870 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Эрнест Шелли сипаттаған.

Сипаттама

Бұл ұзын түр қарапайым тезге өте ұқсас, және жақсы көріністерде ғана ажыратуға болады. Оның құйрығы қысқа, екі тілікке бөлінген, ал қанаттары өте ұзын, артқа қарай иілген, жарты ай немесе бумеранг тәрізді. Ол толығымен қара түсті, тек алыстан көрінетін үлкен ақ тамақ бөлігінен басқа. Қарапайым тезден қалыңдау және қоңыр түсті, ал ұшу қауырсындары, бауыры мен құйрығы сәл ақшыл болғандықтан, одан көбірек контраст береді. Оның қарыншасы да қабықшалы көрінеді және ұшу әрекеті де аздап өзгеше. Дауысы туысына ұқсас, қатты, құрғақ айқай, бірақ екі буынды болуы мүмкін.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ақшыл шаян Жерорта теңізі, Канар аралдары және Мадейра айналасындағы жартастар мен үйдің шатыр астында көбейеді, екі жұмыртқа салады. Олар көбейетін аймақтарының солтүстігінде сирек кездеседі, бірақ оларды дұрыс анықтау қиындықтарынан тіркелмеуі мүмкін. Оның географиялық орналасуы оңтүстікке қарай болғандықтан, ақшыл шаян қара шаянға қарағанда ертерек келіп, кешірек ұшып кетеді, сондықтан қалыпты ареалдан солтүстікке қарай ерте немесе кеш ұшып келген шаяндарды мұқият бақылау қажет.

Көші-қон

Олар, құзғындар сияқты, көшпенді болып, қыста Оңтүстік Африка немесе Оңтүстік-Шығыс Азияда қыстайды. Гибралтарда көбейетін ақшыл шаяндар GPS технологиясы арқылы қадағаланған, және олардың Сахараның оңтүстігінде жылдың белгілі бір уақытында бірнеше африкалық қыстау орындары бар екені анықталды. Екі жыл қатарынан қадағаланған бір құс Африкадағы бұрынғы қыстау аймақтарына ерекше адалдық танытты. Бұл зерттеу шаяндардың көктем мен жаздан басқа уақытта ауада тұрақты өмір сүретіні туралы бұрынғы тұжырымдарды да растайды, екі ақшыл шаян құрлыққа қонғанын көрсетпеді.