Кіріспе
1939 жылдан 1940 жылға дейін Француз Үшінші Республикасы нацистік Германиямен соғыста болды. 1940 жылы Германия әскерлері Франция шайқасында француздарды жеңді. Немістер француз аумағының солтүстігі мен батысын басып алды, ал Вишиде Филипп Петен басшылығымен әріптестік үкімет орнатылды. Генерал Шарль де Голль Лондонда эмигранттық үкімет құрды және Виши Франциясымен заңды француз үкіметі ретінде танылу, француз теңізасты империясын бақылау және француз одақтастарынан көмек алу үшін күресті. Ол ақырында кейбір француздық Африка колонияларының қолдауын алды және кейіннен одақтас командалық тізбегінде еркін француз күштерінің құрамында макистерді, отарлық полктерді, легионерлерді, эмигранттарды және коммунистік снайперлерді біріктіре алды. 1944 жылы одақтастар Нормандияға түскеннен кейін және оңтүстік майдан Солтүстік Африкадан Жерорта теңізі арқылы Италия мен Провансқа жылжығаннан кейін, бұл күштер неміс әскерін талқандады, ал Виши шенеуніктері Германияға қашты. Франция мен Ұлыбритания 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға жасалған шабуылдан кейін екі күннен соң Германияға соғыс жариялады. Германия күштерін Польшадан аударту үшін Франция 1939 жылдың 7 қыркүйегінде Германияның Саар аймағына шабуыл жасады, бірақ кері шегінуге мәжбүр болды. 1940 жылға дейін «Жалған соғыс» жалғасты, содан кейін немістер Францияның солтүстігін басып алып, британдықтарды континенттен ығыстырды. Франция ресми түрде капитуляциялады. Германия екі миллион француз әскери тұтқынын Германиядағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберді. 1943 жылдың тамызында де Голль мен Жиро басшылығындағы күштер одақтастардың басшылығымен біртұтас командалық тізбекке біріктірілді. Шығыс майдандағы француз күштерінің басшылары совет немесе неміс болды. Бұл француз эмигранттары мен Француз Ішкі Күштері (FFI) Францияны азат етуде және Виши Франциясын, нацистік Германияны, Италия Корольдігін және Жапония Империясын жеңуде әртүрлі рөлдер атқарды. Француз колониялық империясын бақылау маңызды рөл атқарды. Ұлыбритания мен АҚШ-тың көмегімен еркін француз күштері бақылауға алды және оны нацистік оккупацияланған Францияға шабуыл жасау үшін пайдаланды. Индокитайдан басқа барлық француз колониялары ақырында еркін француз күштеріне қосылды. Солтүстік Африкадағы табыстарымен және Африка армиясының Италияға басып кіруімен еркін француз әскерлерінің қатары артты. Касабланка конференциясында одақтастар Осі державаларынан толық капитуляция талабын қойды. 1944 жылдың 30 қазанында Ұлыбритания, АҚШ және Кеңес Одағы де Голльді Француз Республикасының Уақытша үкіметінің (GPRF) басшысы ретінде, содан кейін Франция Төртінші Республикасының сайланған президенті ретінде мойындады. GPRF Виши әкімшілігі Германияның Зигмаринген қаласына қашқаннан кейін пайда болған бос орынды толтырды. Соғыстың нәтижесі Франция мен оның одақтастарының Германияны жеңуімен аяқталды, 1945 жылдың мамырында нацистер капитуляциялады, бұл Еуропадағы Осі державаларына қарсы одақтас күштердің толық жеңісін қамтамасыз етті. Бостандыққа шыққан Франциядағы әскери шақыру француз армиясын кеңейтуге әкелді. 1945 жылдың мамырындағы Еуропадағы соғыстың аяқталуына қарай Францияда 1,250,000 әскер болды, оның ішінде 10 дивизия Германияда соғысты. Жапондықтар басып алған Француз Индокитайын азат ету үшін экспедициялық корпус құрылды. Соғыс барысында француз әскери шығындары 212,000 адамды құрады, оның 92,000-ы 1940 жылғы науқанның соңында, 58,000-ы 1940 жылдан 1945 жылға дейін басқа науқандарда қаза тапты, 24,000-ы француз қарсыласының құрамында, ал тағы 38,000-ы неміс армиясында (оның ішінде 32,000 «malgré nous») қаза тапты.
From 1939 to 1940, the French Third Republic was at war with Nazi Germany. In 1940, the German forces defeated the French in the Battle of France. The Germans occupied the north and west of French territory and a collaborationist régime under Philippe Pétain established itself in Vichy. General Charles de Gaulle established a government in exile in London and competed with Vichy France to position himself as the legitimate French government, for control of the French overseas empire and receiving help from French allies. He eventually managed to enlist the support of some French African colonies and later succeeded in bringing together the disparate maquis, colonial regiments, legionnaires, expatriate fighters, and Communist snipers under the Free French Forces in the Allied chain of command. In 1944, after the Allies had landed in Normandy and the southern front moved from North Africa across the Mediterranean into Italy and Provence, these forces routed the German Army, and Vichy officials fled into Germany. France and Britain had both declared war on Germany two days after the invasion of Poland in September 1939. To divert German forces from Poland, France invaded the Saarland region of Germany on 7 September 1939, but was forced to retreat. The Phoney War ensued until 1940, when the Germans invaded and overran northern France, forcing the British from the continent. France formally surrendered. Germany sent two million French prisoners of war to forced labor camps in Germany. In August 1943, the forces under de Gaulle and under Giraud merged into a single chain of command under Allied leadership. French forces on the Eastern Front had Soviet or German leadership. These forces of French exiles and the French Forces of the Interior (FFI) played varying roles in the liberation of France and the defeat of Vichy France, Nazi Germany, Kingdom of Italy and the Empire of Japan. Control of the French colonial empire proved critical. Free French forces won control, helped by Britain and the United States, and used it to attack Nazi occupied France. All French colonies except Indochina eventually joined the Free French. The number of Free French troops grew with their successes in North Africa and the invasion of Italy by the Army of Africa. The Allies demanded unconditional surrender from the Axis Powers at the Casablanca Conference. On 30 October 1944, Britain, the United States, and the Soviet Union officially recognized de Gaulle as head of the Provisional Government of the French Republic (GPRF), and eventually as elected president of the French Fourth Republic. The GPRF stepped into the vacuum left when the Vichy administration fled to Sigmaringen in Germany. The outcome of the war resulted in a victory for France and its allies over Germany after the surrender of the Nazis in May 1945, ensuring the definitive victory for the Allied forces in Europe against the Axis Forces. Recruitment in liberated France led to an expansion of the French armies. By the end of the war in Europe in May 1945, France had 1,250,000 troops, 10 divisions of which were fighting in Germany. An expeditionary corps was created to liberate French Indochina, then occupied by the Japanese. During the course of the war, French military losses totaled 212,000 dead, of whom 92,000 were killed through the end of the campaign of 1940, and 58,000 from 1940 to 1945 in other campaigns, 24,000 lost while serving in the French resistance, and a further 38,000 lost while serving with the German Army (including 32,000 "malgré nous").
Әскери күштер
Франция екінші дүниежүзілік соғыста, ішінара неміс оккупациясына байланысты, көптеген қарулы күштерге ие болды. 1940 жылы генерал Морис Гамелен Париждің шетіндегі Винсенс қаласында штаб-пәтері бар француз армиясына қолбасшылық етті. Ол 117 дивизиядан тұрады, оның 94-і солтүстік-шығыс майданына жіберілді, ал Ла-Ферте-су-Жуареде генерал Альфонс Жорж басшылық етті. Генерал Жозеф Вуйлемин француз әуе күштеріне қолбасшылық етті, штаб-пәтері Куломьерде орналасқан. 1940 жылғы Франция шайқасындағы апатты жеңілістен кейін, одақтастардың бірі ретінде соғысқан Француз Үшінші Республикасы Германиямен ерікті түрде ынтымақтасқан және одақтастарға қарсы шыққан Виши Франциясы деген авторитарлық режимнің қолына түсті. Вишиге қарсы шыққан еркін француз күштеріне халықтан құралған макилер (көне аймақтық байланыстары бар түрлі бүлікші топтардан жасасқан), эмиграциядағы үкімет және кейде басқа француздармен соғысқан француз отаршыл империясының полктері кірді. Француздық құрлық әскерлері, теңіз күштері және әуе күштері Франция шайқасына дейін, оның кезінде және одан кейін одақтастар жағында екінші дүниежүзілік соғыстың барлық майдандарында соғысты. Бұл күштер әртүрлі деңгейде қатысқанмен, одақтастар Францияны екінші дүниежүзілік соғыстың жеңімпазы деп санады және АҚШ басқаратын әскери оккупацияны (AMGOT) енгізбеді. Алайда, АҚШ Әуе күштерінің базалары 1967 жылға дейін Францияда сақталды, ол кезде Шарль де Голль үкіметі НАТО-ны қабылдамады. Француз отаршылдық бөлімшелері шетелдік легиондағы француз емес жалдамалылар мен тайпа, ұлттық белгішелік немесе аймақ бойынша жұмылдырылған жергілікті тұрғындардан құралды.
Еркін француз күштері (1940-1945 жж.)
1940 жылы Германиямен қару тыну шартына да, Виши үкіметінің билігіне де мойын бұрмаған көтерілісшіл армия ретінде «Еркін француз күштері» құрылды. Олардың адалдығы Лондон қаласындағы генерал де Гольге болды, кейін штаб-пәтері Алжирге көшірілді. Бұл күштер Францияның материктік бөлігінен, Батыс Африка елдерінен, Бельгиядан және Испаниядан келген еріктілердің шағын тобы ретінде басталып, француз Төңкерісінен жаңадан қосылған сарбаздары бар Жироның Африка армиясымен біріккеннен кейін толыққанды армияға айналды.
Де Голльдің BBC-дегі үндеулері (1940 жылдың маусымы)
Генерал Шарль де Голль 1940 жылы Франция шайқасы кезінде француз кабинетінің мүшесі болды. Француз қорғаныс күштері күшейе түскен қысымға ұшырағанда, де Голль нацистік Германия мен фашистік Италияға қарсы берілуге қарсылық білдірген саясаткерлер тобының құрамында болды. Кеңес төрағасы Пол Рейно де Голльді Ұлыбританияға өкіл ретінде жіберді, ол француз үкіметі құлаған кезде онда жұмыс істеп тұрды. 1940 жылдың 18 маусымында де Голль BBC радиосы арқылы француз халқына үндеу жасады. Ол француз әскерінен, теңізшілерінен және әуе күштерінен нацистерге қарсы күреске қосылуды сұрады. Де Голльдің 18 маусымдағы үндеуі Францияда кеңінен таралмады, бірақ оның кейінгі сөздері бүкіл елде естілді. Оның сөйлеген сөзі француз тарихындағы ең әйгілі сөздердің бірі болып саналады. Осыған қарамастан, 22 маусымда Петеннің өкілі қарусыздық туралы келісімге қол қойды және Петен Виши Франция деп аталған жаңа режимнің басшысы болды. Де Голль Виши Франциясында мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталды және өлім жазасына кесілді. Бірақ де Голль өзін заңды Рейно үкіметінің билікті жүзеге асыра алатын жалғыз қалған мүшесі деп есептеді. Ол Петеннің билікке келуін мемлекеттік төңкеріс деп қарады.
Француз SAS (1942-1945 жж.)
1940 жылы 15 қыркүйекте еркін француз капитаны Жорж Берже Ұлыбританияда 1re compagnie de l'air, 1re CIA (1-ші теңіз жаяу әскері парашютистер полкі) деп аталатын әуе шабуылы бөлімін құрды. Кейіннен 1re compagnie de chasseurs parachutistes, 1re CCP (1-ші парашют жеңіл жаяу әскері ротасы) деп аталған бұл бөлім 1942 жылы Шарль де Голльмен бірге британдық арнайы әуе күштеріне қосылып, SAS бригадасының француз эскадрильясы болды. 3-ші SAS және 4-ші SAS сәйкесінше 1-ші әуе шабуылы теңіз жаяу әскері полкі (1er RPIMa) және 2-ші парашют жеңіл жаяу әскері полкі (2e RCP) деп те белгілі.
Француз экспедициялық корпусы (1943-1944 жж.)
Леклерктің еркін француз күштері 1943 жылы Ливиядағы Триполи маңында Жироның Африка армиясымен алғаш рет кездесті.
Еркін француз әскерлері және Африка армиясы (1 тамыз 1943)
1942 жылы "Шамыл" операциясы аясында американдықтар Алжирге қонғанда, Виши үкіметі бағынышты Африка армиясының отарлық сарбаздары бір оқ атпай-ақ қарсылық көрсетпей берілді. Шарль де Голль олардан генерал Альфонс Жюин басқаратын Француз экспедициялық корпусын (CEF) құрды. CEF құрамында Марокко, Алжир және Сенегалдан келген сарбаздар үштен екі бөлігін құрады, ал қалған үштен бірі – Pied Noir болды, барлығы төрт дивизияда 112 000 адамға жетті. Бұл бөлім 1943 жылғы Италия кампаниясына және 1944 жылдың тамызында оңтүстік Францияға жасалған "Драгун" операциясына қатысты. CEF-тің көптеген африкалық сарбаздары Атлас тауларында өскен және таулы жағдайда соғыс жүргізуге дағдыланған, тиісті жабдықтармен қамтамасыз етілген. Риф тауларынан шыққан, тек марокколық гумилерден (арабша: غومير) құралған бірнеше бөлімдер тайпалық немесе туыстық байланысқа негізделген таборларға біріктірілді. Барлығы 7 833 гуми болды. CEF .45 (11.43 мм) "Томпсон" автоматтары мен .50 (12.7 мм) "Браунинг" пулеметтері сияқты одақтас қаруларымен жабдықталды. Марокколық жауынгерлер сонымен қатар кумия деп аталатын қисық жүзді дәстүрлі қанжарды да алып жүрді. 1944 жылдың қыркүйегіне қарай Ертеңгі Франция күштерінің қатарында 560 000 сарбаз болды. Жыл соңына қарай олардың саны бір миллионға жетті. Олар Эльзас, Альпі және Бретань аймақтарында шайқасты. 1945 жылдың мамырында Еуропадағы соғыс аяқталғанда, Ертеңгі Франция күштерінің саны 1,25 миллионға жетті, оның ішінде Германияда соғысқан жеті жаяу әскер дивизиясы мен үш бронетанкті дивизия бар еді. Басқа Ертеңгі Франция бөлімшелері тікелей одақтас күштерге, соның ішінде британдық SAS және RAF, сондай-ақ Кеңес Әуе күштеріне қосылды.
Қиыр Шығыс француз экспедициялық күштері (1943-1945 жж.)
Француздық Екінші дүниежүзілік соғыстың Азия майданында күресу және 1940 жылдан бері Жапония басып алған Француз Индокитайын азат ету үшін 1943 жылғы 4 қазанда құрылған Француздық Експедициялық корпусы (FEFEO) болды. FEFEO-ға қатысуға шақыратын плакаттарда 1944 жылы Париж мен Страсбургті азат етудегі рөлімен танымал генерал Леклерктің Ерақы француз 2-ші бронетанкті дивизиясының АҚШ-та жасалған M4 Шерман танкi суреттелген. Плакаттарда "Кеше Страсбург, ертең Сайгон: Қиыр Шығыстағы француз экспедициялық күштеріне қосылыңыз" деп жазылған. 1945 жылы Жапония бас тартып, Қытай Индокитайда билікке келгеннен кейін, Уақытша Француз Республикасы Вьетнамның азаттық қозғалысын басып тастау және француз отаршылдық билігін қайта орнату үшін Француздық Қиыр Шығыс экспедициялық корпусын Индокитайға жіберді.
Гаур және CLI коммандостары (19431945)
Corps Léger d'Intervention (CLI) деп аталатын еркін француз коммандос топтарын де Голль 1943 жылдың қараша айында FEFEO құрамында құрды. Олар француз Алжирінде, содан кейін британдық Чиндиттерден үйренген тәжірибелер негізінде британдық Үндістанда оқудан өтті, француздық Индокитайдағы жапон әскерлерімен күресу үшін. 1944 жылдан бастап олар генерал Роджер Блейзо басшылығымен француздық Индокитайда қызмет етті, ал британдық 136-шы жасақтың B-24 Liberator ұшағымен әуеден тасталды. Алғашқы CLI коммандостары үнді бизонының атымен "Гаур" деп аталды.
Ұлыбританияның қолдауы
Азат француз ұшақ экипаждары британдық және Lend Lease жабдықтарымен Корольдік әуе күштерінің операциялық бақылауында эскадрильялар құрды. Ұлыбритания еркін француз әскери-теңіз күштеріне соғыс кемелерін берді. Материалдық көмек көрсетумен қатар, британдықтар 3-ші SAS (француз) және 4-ші SAS (француз) және CLI сияқты еркін француз ұшқыштары мен әуедегі коммандостарды дайындады.
АҚШ қолдауы
1941 жылы, әлі бейтарап болған кезде, АҚШ Ұлыбритания мен Қытайға «Ленд-Лизинг» бағдарламасы арқылы қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жеткізе бастады. 1942 жылдан бастап, олардың бір бөлігі Солтүстік Африкадағы Бос Франция күштеріне жіберілді. Бос Франция күштеріне берілген американдық техниканың ішінде M4 «Шерман» орта танкісінің бірнеше түрі болды. Францияның бронетанкті дивизиялары АҚШ армиясының бронетанкті дивизияларымен ұқсас түрде ұйымдастырылып, жабдықталды және ірі шабуылдық күштер болып табылды. 1943 жылы француздар Солтүстік Африкада жаңа әскер құруға шешім қабылдады және оны заманауи американдық қару-жарақпен жабдықтау үшін американдықтармен келісім жасасты. Францияның 2-ші бронетанкті дивизиясы Нормандия шайқасына толықтай M4A2 орта танкілерімен қаруланған күйі кірді. Бірінші Франция армиясының құрамында Оңтүстік Францияға енген 1-ші және 5-ші дивизиялар M4A2 және M4A4 орта танкілерінің қоспасымен жабдықталды. Үш жедел бронетанкті дивизияның оқу және резервтік бөлімшесі болған 3-ші дивизия шамамен 200 орта және жеңіл танкпен жабдықталды. (Олардың 120-сы кейіннен қайта қолдану үшін АҚШ армиясының «Дельта» базалық бөліміне қайтарылды.) 1-ші, 2-ші және 5-ші бронетанкті дивизияларының соғыстағы шығындары АҚШ армиясының қорындағы стандартты танктермен толықтырылды. АҚШ армиясы Бос Франция күштерін және Африка армиясын жүздеген американдық ұшақтармен, сондай-ақ көлік құралдарымен, артиллериямен, кеспелермен, киім-кешекпен, қару-жарақпен, отынмен және ондаған мың сарбазға арналған азық-түлікпен қамтамасыз етті.
Француз мемлекеттік әскери-теңіз флоты (1940-1944)
Виши француз теңіз күштері (Marine de Vichy).
Француз мемлекеттік әуе күштері (1940-1944)
Виши француз әуе күштері (Armée de l'air de Vichy).
Француздық ұрысшы легионы
Француз ұрысшы легионы (Légion française des combattants) – 1940 жылғы 29 тамызда Ксавье Валлат құрған Франция мемлекетінің алғашқы жарымәскери күштері. 1941 жылғы 19 қарашада бұл күштің атауы Ұлттық революцияның жауынгерлері мен еріктілерінің француз легионы (Légion française des combattants et des volontaires de la Révolution nationale) деп өзгертілді. Ұлттық революция – Франция мемлекетінің ресми идеологиясы болған.
Большевизмге қарсы француз еріктілері легионы
Большевизмге қарсы француз еріктілері легионы (Légion des volontaires français contre le bolchévisme, немесе LVF) – 1941 жылдың шілдесінде Кеңес Одағына неміс шабуылына француздық құлшындық қозғалыстарынан жиналған Вермахт армиясының бір бөлімі. Ресми түрде 638-ші жаяу әскер полкі (Infanterieregiment 638) деп аталған, ол Германияның басқа батыс Еуропа аймақтарында сол кезде құрылған бірнеше бөлімшелердің бірі болды. Легион Марсель Деаттың Ұлттық Халықтық Жиналысы, Жак Дориоттың Француз Халықтық партиясы, Эжен Делонклдің Әлеуметтік-революциялық қозғалысы және Пьер Костантинидің Француз Лигасы сияқты нацистік идеологияны ашық қолдаған және нацистік Германиямен ынтымақтастық жасаған саяси фракциялардың коалициясының бір бөлігі ретінде құрылды. Ал, консервативті және авторитарлық Виши режимі өзін бейтарап деп есептеді және Германияға тәуелділігіне қатысты күмәнді көзқарас білдірді. Дегенмен, Виши режимі LVF-ті көтергендік танытып, оған белгілі бір деңгейде қолдау көрсетті.
Триколорлы легион (1941-1942 жж.)
Триколор легионы (Légion Tricolore) Пьер Лаваль мен Жак Бенуа Мешин 1941 жылдың шілдесінде құрылып, 1942 жылдың желтоқсанында таратылды.