Бюджет – жоспарлы қаржылық есеп, кірістер мен шығыстарды бағалау. Компаниялар, үкіметтер мен отбасылар мақсаттарын анықтау үшін қолданады. Баланс шешімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баланс немесе болжамды кірістер мен шығыстар туралы есеп.
Balance sheet or statement of estimated receipts and expenditures
Бюджет – бұл белгілі бір кезеңге, көбінесе бір жылға немесе айға жасалатын есептеу жоспары, ол әдетте, бірақ әрқашан да қаржылық сипаттағы болмайды. Бюджетке жоспарланған сату көлемі мен кірісі, уақыт, шығындар мен қанағаттандырулар сияқты ресурстардың мөлшері, қоршаған ортаға тигізетін әсер, мысалы, парниктік газдар шығарылымдары, басқа да салдарлар, активтер, міндеттемелер және ақша ағындары кіруі мүмкін. Компаниялар, үкіметтер, отбасылар және басқа да ұйымдар бюджетті іс-қимылдардың стратегиялық жоспарларын өлшенетін түрде бейнелеу үшін пайдаланады. Бюджет дайындау компанияларға, билік органдарына, жеке кәсіпкерлерге немесе отбасыларға басымдықтарды анықтауға және мақсаттарына жету деңгейін бағалауға мүмкіндік береді. Осы мақсаттарға жету үшін тапшылыққа (шығыстар кірістен асып түсуге) ұшырау қажет болуы мүмкін, немесе керісінше, үнемдеуге болады, онда бюджет профицит көрсетеді (кірістер шығыстардан асып түседі). Сауда саласында бюджет – бұл қызмет көрсетілген жағдайдағы шығындарды көрсететін құжат немесе есеп. Бюджетті жасаған адам оған сәйкес болуға міндетті және клиент қызметті қабылдаған жағдайда оны өзгерте алмайды. Бюджет жоспарланған шығындарды және оларды ресурстармен қалай жабуға болатыны туралы ұсыныстарды көрсетеді. Бюджет болашақта пайдалану үшін ресурстарды қамтамасыз ететін профицитті немесе шығыстар кірістен немесе басқа ресурстардан асып түсетін тапшылықты білдіре алады.
A budget is a calculation plan, usually but not always financial, for a defined period, often one year or a month. A budget may include anticipated sales volumes and revenues, resource quantities including time, costs and expenses, environmental impacts such as greenhouse gas emissions, other impacts, assets, liabilities and cash flows. Companies, governments, families, and other organizations use budgets to express strategic plans of activities in measurable terms. Preparing a budget allows companies , authorities , private entities or families to establish priorities and evaluate the achievement of their objectives. To achieve these goals it may be necessary to incur a deficit (expenses exceed income) or, on the contrary, it may be possible to save, in which case the budget will present a surplus (income exceed expenses). In the field of commerce , a budget is also a document or report that details the cost that a service will have if performed. Whoever makes the budget must adhere to it and cannot change it if the client accepts the service. A budget expresses intended expenditures along with proposals for how to meet them with resources. A budget may express a surplus, providing resources for use at a future time, or a deficit in which expenditures exceed income or other resources.
Үкімет
Үкімет бюджеті – сол үкіметтің күтілетін ресурстарының (көбінесе, бірақ әрқашан емес, салықтар түрінде) және шығындарының шолуы немесе жоспары. Үкімет бюджеттерінің үш түрі бар: операциялық немесе ағымдағы бюджет, капиталдық немесе инвестициялық бюджет және ақша ағыны бюджеті.
The budget of a government is a summary or plan of the anticipated resources (often but not always from taxes) and expenditures of that government. There are three types of government budgets: the operating or current budget, the capital or investment budget, and the cash or cash flow budget.
Америка Құрама Штаттары
Федералды бюджетті Басқару және бюджет жөніндегі кеңсе әзірлейді және қарау үшін Конгресске ұсынады. Конгресс міндетті түрде көптеген маңызды өзгерістер енгізеді. АҚШ-тың көбінесе барлық штаттары теңгерімді бюджетке ие болуға міндетті, бірақ федералды үкіметке дефицит жасауға рұқсат беріледі.
The federal budget is prepared by the Office of Management and Budget, and submitted to Congress for consideration. Invariably, Congress makes many and substantial changes. Nearly all American states are required to have balanced budgets, but the federal government is allowed to run deficits.
Үндістан
Бюджетті Қаржы министрлігінің Экономикалық істер департаментінің Бюджет бөлімі жыл сайын дайындайды. Бюджет жасау комитетінің төрағасы – Қаржы министрі. Қазіргі Үндістанның Қаржы министрі – Нирмала Ситараман. Бюджетке қосымша және артық гранттар кіреді, сондай-ақ Президент конституциялық механизмнің жұмыс істемеуі туралы жариялаған жағдайда, сол штаттың немесе одақтың аумақтық бірлігінің бюджетін дайындау да осыған кіреді. Үндістанның алғашқы бюджеті 1860 жылдың 18 ақпанында Джеймс Уилсон тарапынан ұсынылған. П.С. Махаланобис – Үндістан бюджетінің негізін қалаушы ретінде танылады.
The budget is prepared by the Budget Division Department of Economic Affairs of the Ministry of Finance annually. The Finance Minister is the head of the budget making committee. The present Indian Finance minister is Nirmala Sitharaman. The Budget includes supplementary excess grants and when a proclamation by the President as to failure of Constitutional machinery is in operation in relation to a State or a Union Territory, preparation of the Budget of such State. The first budget of India was submitted on 18 February 1860 by James Wilson. P C Mahalanobis is known as the father of Indian budget.
Иран
2022–2023 жылдарға арналған Иранның ұлттық бюджеті ең соңғы бюджет. Бюджеттік бағдарламаға қатысты құжаттар әлі жарияланған жоқ.
The 2022–23 Iranian national budget is the latest one. Documents related to budget program are not released.
Филиппин
Филиппин бюджеті әлемдегі ең күрделі бюджеттердің бірі саналады, ол бір бюджеттік жүйеде бірнеше тәсілді біріктіреді: жолдар бойынша (бюджеттің атқарылуы), нәтижелер бойынша (бюджеттік жауапкершілік) және нөлдік негіздегі бюджеттеу. Бюджет және басқару департаменті (ББД) Ұлттық шығыстар бағдарламасын дайындайды және оны Өкілдер палатасының Ассигнованиелер комитетіне жібереді. Осы бағдарлама негізінде Жалпы ассигнованиелер туралы заң жобасы (GAB) жасалады. GAB бюджеттік талқылаулар мен дауыс беруден өтеді; филиппин Сенатына жіберілгенде де осыған ұқсас процесс жүзеге асырылады. Конгрестің екі палатасы GAB-ті бекіткеннен кейін, Президент заң жобасына Жалпы ассигнованиелер туралы заңға (GAA) қол қояды; сондай-ақ, Президент GAB-ке вето қоюға және оны заң шығарушы органға қайтаруға немесе заң жобасына 30 күн бойы қол қоймай, оның күшіне енуіне мүмкіндік бере алады. Бюджеттік заң жобасына вето қоюдың екі түрі бар: жеке тармақтар бойынша вето және бүкіл бюджетке вето қою.
The Philippine budget is considered the most complicated in the world, incorporating multiple approaches in one single budget system: line item (budget execution), performance (budget accountability), and zero based budgeting. The Department of Budget and Management (DBM) prepares the National Expenditure Program and forwards it to the Committee on Appropriations of the House of Representatives to come up with a General Appropriations Bill (GAB). The GAB will go through budget deliberations and voting; the same process occurs when the GAB is transmitted to the Philippine Senate. After both houses of Congress approves the GAB, the President signs the bill into a General Appropriations Act (GAA); also, the President may opt to veto the GAB and have it returned to the legislative branch or leave the bill unsigned for 30 days and lapse into law. There are two types of budget bill veto: the line item veto and the veto of the whole budget.
Жеке
Жеке бюджет немесе үй бюджеті – болашақ жеке табысты шығыстарға, жинақтарға және қарызды өтеуге бағыттайтын қаржы жоспары. Жеке бюджетті жасау кезінде бұрынғы шығындар мен жеке қарыздар ескеріледі. Жеке бюджетті құру, пайдалану және түзету үшін түрлі әдістер мен құралдар бар. Мысалы, жұмыс – табыс көзі, ал төлемдер мен үй жалдау ақысы – шығыстар. Табыс пен шығыстан өзге үшінші санатта активтер болуы мүмкін (мысалы, мүлік, инвестициялар немесе басқа да жинақ немесе құндылық), олар бюджет тапшылығы туған жағдайда қаражаттың ықтимал резервін білдіреді.
A personal budget or home budget is a finance plan that allocates future personal income towards expenses, savings and debt repayment. Past spending and personal debt are considered when creating a personal budget. There are several methods and tools available for creating, using, and adjusting a personal budget. For example, jobs are an income source, while bills and rent payments are expenses. A third category (other than income and expenses) may be assets (such as property, investments, or other savings or value) representing a potential reserve for funds in case of budget shortfalls.
Бюджеттердің түрлері
Сату бюджеті – болашақ сату көлемінің бағасы, көбінесе тауар бірліктері бойынша бөлінеді. Ол компанияның және сату мақсаттарын белгілеу үшін қолданылады. Өндіріс бюджеті – сату мақсаттарын орындау үшін өндірілуі тиіс тауар бірліктерінің шамамен есептелген саны. Өндіріс бюджеті сондай-ақ осы бірліктерді өндіруге байланысты еңбек және материал сияқты түрлі шығындарды бағалайды. Өнімге бағытталған компаниялармен жасалады. Капиталдық бюджет – ұйымның ұзақ мерзімді инвестицияларының (жаңа жабдықтар, ескі жабдықтарды ауыстыру, жаңа өндіріс орындары, жаңа өнімдер және ғылыми-зерттеу жобалары) мақұлдануға лайық екенін анықтау үшін қолданылады. Ақша ағыны/ақша бюджеті – белгілі бір кезеңдегі болашақ ақша түсімдері мен төлемдерінің болжамы. Әдетте, ол жақын болашақтағы кезеңді қамтиды. Ақша ағыны бюджеті бизнеске кірістің шығыстарды жабуға қашан жеткілікті болатынын және компанияға сыртқы қаржыландыру қашан қажет болатынын анықтауға көмектеседі. Шартты бюджеттеу – кірісі ауытқулы, жоғары тұрақты шығындары бар немесе өткен шығындарға байланысты кірісі бар компаниялар, сондай-ақ коммерциялық емес ұйымдар мен үкіметтік емес ұйымдар үшін арналған бюджеттеу тәсілі. Маркетингтік бюджет – өнімді немесе қызметті ілгерілету, жарнамалау және жариялану үшін қажетті қаражат көлемінің бағасы. Жоба бюджеті – нақты компания жобасымен байланысты шығындардың болжамы. Бұл шығындарға еңбек, материалдар және басқа да қатысты шығыстар кіреді. Жоба бюджеті көбінесе нақты тапсырмаларға бөлінеді, сондай-ақ әрбір тапсырмаға тапсырмалық бюджет белгіленеді. Жоба бюджетін құру үшін шығындар сметасы қолданылады. Кірістер бюджеті – мемлекеттік кірістердің түсімдері мен осы кірістерден қаржыланатын шығыстардан тұрады. Кірістер салықтар мен мемлекеттік баждардан құралады. Әртүрлі елдер мен одақтар төрт түрлі салықтық юрисдикцияны құрды: мемлекетаралық, мемлекеттік, жергілікті және арнайы мәртебеге ие салықтық юрисдикциялар (еркін экономикалық аймақтар). Олардың әрқайсысы тиісті кірістер бюджеті деңгейіне ақша ағынын қамтамасыз етеді. Шығыстар бюджеті – шығындар туралы деректерді қамтиды. Икемді бюджет – тұрақты шығындар үшін құрылады, ал айнымалы шығындар үшін әрбір іс-шараға қатысты айнымалы мөлшерлеме анықталады. Бөлу бюджеті – басшылық шешімі бойынша белгілі бір шығыстар үшін ең жоғары сома белгіленеді. Орындалу бюджеті – даму қызметімен айналысатын ұйымдар мен министрліктерде көбінесе қолданылады. Бұл бюджетті құру процесінде соңғы нәтижелер ескеріледі. Нөлдік бюджет – бюджетке қосылған әрбір тармақ бекітілуді қажет етеді және ешқандай тармақтар өткен жылдардың бюджетінен көшірілмейді. Бұл бюджет түрі шектеулі ресурстарды мұқият және объективті бөлуге қатысты айқын артықшылықтарға ие. Нөлдік бюджетті құруға көбірек уақыт кетеді, өйткені бюджеттің барлық бөліктерін басшылық қарауы керек. Жеке бюджет – жеке немесе үй шаруашылығына арналған шығыстарға бағытталған бюджет түрі, әдетте кірісті қамтиды.
Sale budget – an estimate of future sales, often broken down into both units. It is used to create company and sales goals. Production budget – an estimate of the number of units that must be manufactured to meet the sales goals. The production budget also estimates the various costs involved with manufacturing those units, including labor and material. Created by product oriented companies. Capital budget – used to determine whether an organization's long term investments such as new machinery, replacement machinery, new plants, new products, and research development projects are worth pursuing. Cash flow/cash budget – a prediction of future cash receipts and expenditures for a particular time period. It usually covers a period in the short term future. The cash flow budget helps the business to determine when income will be sufficient to cover expenses and when the company will need to seek outside financing. Conditional budgeting is a budgeting approach designed for companies with fluctuating income, high fixed costs, or income depending on sunk costs, as well as NPOs and NGOs. Marketing budget – an estimate of the funds needed for promotion, advertising, and public relations in order to market the product or service. Project budget – a prediction of the costs associated with a particular company project. These costs include labour, materials, and other related expenses. The project budget is often broken down into specific tasks, with task budgets assigned to each. A cost estimate is used to establish a project budget. Revenue budget – consists of revenue receipts of government and the expenditure met from these revenues. Revenues are made up of taxes and other duties that the government levies. Various countries and unions have created four types of tax jurisdictions: interstate, state, local and tax jurisdictions with a special status (Free trade zones). Each of them provides a money flow to the corresponding revenue budget levels. Expenditure budget – includes spending data items. Flexibility budget – it is established for fixed cost and variable rate is determined per activity measure for variable cost. Appropriation budget – a maximum amount is established for certain expenditure based on management judgement. Performance budget – it is mostly used by organization and ministries involved in the development activities. This process of budget takes into account the end results. Zero based budget – A budget type where every item added to the budget needs approval and no items are carried forward from the prior years budget. This type of budget has a clear advantage when the limited resources are to be allocated carefully and objectively. Zero based budgeting takes more time to create as all pieces of the budget need to be reviewed by management. Personal budget – A budget type focusing on expenses for self or for home, usually involves an income to budget.