Кіріспе

Көне грек ақыны Корина немесе Корина (Κόριννα) – Боэтиядағы Танагра қаласынан шыққан ежелгі грек лирикалық ақыны. Ежелгі дереккөздер оны Пиндардың (шамамен б.з.д. 518 жылы туған) құрдасы ретінде бейнелейді, бірақ қазіргі заманғы ғалымдардың барлығы осы дәстүрдің дұрыстығын мойындамайды. Оның қашан өмір сүргені ХХ ғасырдың басынан бері қызу талқылаулардың нысаны болып келеді, ал ұсынылған мерзімдер б.з.д. бірінші мыңжылдықтың басынан б.з.д. үшінші ғасырының соңына дейін ауқымды. Коринаның шығармалары тек үзінділер түрінде сақталған: өлеңдердің үш маңызды бөлігі Мысырдан табылған біздің заманымыздың екінші ғасырындағы папирустарда сақталған, ал бірнеше қысқа бөлімдер ежелгі грамматиктердің цитаталарында кездеседі. Олар негізінен жергілікті боэотиялық аңыздарға арналған және мифологиялық жаңалықтарымен ерекшеленеді. Коринаның поэзиясы көбінесе басқа ешбір деректе кездеспейтін егжей-тегжейлі мәліметтерді қамти отырып, белгілі мифтерді қайта жазады. Туған қаласы Танаграда құрметке ие болған және ежелгі Римде танымал болғанымен, қазіргі сыншылар оның өлеңдерін көбінесе тар және жалықтыратын деп санайды; дегенмен, оның поэзиясы қызығушылық тудырады, өйткені ол ежелгі Грециядан шыққан, шығармалары сақталған, сирек кездесетін әйел ақындарының бірі.

Өмір

Корина Беотиядағы Танаградан шыққан. Оныншы ғасыр энциклопедиясы – Судада оның Ахелодор мен Прократияның қызы екені, ал «ұш» (Μυῖα) деген лақап аты болғаны айтылады. Ежелгі дәстүр бойынша, ол б.з.б. V ғасырда өмір сүрген. Ол Пиндармен бір замандас болған, мүмкін оған сабақ берген, немесе Антедондық Мыртиспен бірге оқыған. ХХ ғасырдың басынан бері ғалымдар Коринаның өміріне қатысты дәстүрлі хронологияның дұрыстығы туралы пікірде бөлініп келеді. Эдгар Лобель бұл мәселеге алғаш күмән келтірген ғалымдардың бірі болды. 1930 жылы ол Берлин папирусында қолданылған орфографияға дейін оның өмір сүргенін қабылдауға ешқандай негіз жоқ деген қорытындыға келді, осы папируста оның екі өлеңінің фрагменттері сақталған. Содан бері Коринаның туған жылына қатысты пікір таласы үдей түсті, ал дәлелдер әлі де нақты емес. Дәстүрлі хронологияға күмәнмен қарайтындар б.з.б. I ғасырға дейін Корина туралы ешқандай ежелгі деректер жоқ екенін, ал оның сақталған поэзиясының орфографиясы б.з.б. IV ғасырдың ортасынан кейін ғана қалыптасқанын айтады. Бұл – ең көп тараған көзқарас. Мартин Личфилд Вест пен Дэвид А. Кэмпбелл Коринаның кейінірек өмір сүргенін жақтаушылардың қатарында. Кэмпбелл үшінші ғасырда туғанын «жоғары ықтимал» деп санайды. Ал дәстүрлі V ғасырлық датаны қабылдамайтындардың арасында Арчибальд Аллен мен Жири Фрел бар. Егер дәстүрлі дата дұрыс болса, б.з.б. I ғасырға дейін Корина туралы ешқандай ежелгі сілтемелердің болмауы мен кейінірек пайда болған орфографияның себебі оның эллинистік кезеңге дейін тек жергілікті ғалымдардың қызығушылығын тудырғанымен түсіндірілуі мүмкін. Бұл теорияға сәйкес, ол эллинистік кезеңде қайта ашылып, танымал болғанда, оның поэзиясы сол кездегі беотиялық орфографияға сәйкес жазылған болуы керек, өйткені оның б.з.б. V ғасырғы орфографиясы б.з.б. III ғасырғы оқырмандарға тым беймәлім болған. II ғасыр теологы Татиан гректерге арнаған сөздерінде б.з.б. IV ғасыр мүсіншісі Силанион Коринаның портреттік мүсінін жасағанын айтады. Франциядағы Компиеньдегі Музей Вивенельдегі рим дәуіріндегі б.з.б. IV ғасырлық мүсіннің көшірмесіндегі жазу Коринаның бейнесі екенін көрсетеді және археологтар оны Силанионның мүсінінің көшірмесі деп мойындайды. Алайда, филологтар бұл тұжырымға Тео С. Торсен сипаттағандай «негізсіз күмәнмен» қарайды. Мысалы, Вест Компиеньдегі мүсіннің б.з.б. IV ғасырлық жұмыстың көшірмесі екенін мойындайды, бірақ ол бастапқыда Коринаны бейнелеу үшін жасалмағанын, тек римдік кезеңде ғана осымен байланысты болғанын болжайды. Торсен мүсін әрқашан Коринаның бейнесі ретінде ойылғанын айтады, өйткені суретте Коринаға тарихта тиесілі бес поэзия кітабына сәйкес келетін бес шолу бар.

Поэзия

Корина, Пиндар сияқты, хорлық лирикалық поэзия жазды, оны оның бір фрагментінде би және хордың музасы Терпсихораны шақыруы көрсетіп тұр. Судаға сәйкес, ол бес өлең кітабын жазған. Оның еңбектері б.з.б. III ғасырдың соңында немесе II ғасырдың басында Боэотиялық басылымда жинақталды, ал кейіннен Коринаның эллиндік және римдік мәтіндері осы басылымнан алынған. Бұл Боэотиялық басылым ғылыми форматта, өлеңдердің атауларымен шығарылды; оған үнсіздік белгілері мен гипотезалар да кірген болуы мүмкін, бірақ жол нөмірлері кіргені күмәнді. Корина әдеби диалектіде жазды, онда оның Боэотиялық тілінің ерекшеліктерімен қатар морфологиясы және сөздерді таңдауында эпостың тіліне ұқсастықтар байқалды; Дэниел Берман оны «Боэотиялық тілінде жазылған эпос» деп сипаттады. Егер Корина Пиндардың замандасы болса, жергілікті тілді әдеби тіл ретінде қолдану архаикалық болып саналады. Дегенмен, бұрынғы ақындар Алкман мен Стесихор өздерінің тілдеріне негізделген әдеби диалекттерде жазған, ал бесінші ғасырдың хор ақындары Пиндар мен Бакхилид өзінің жергілікті диалектілері болмаса да, дорийлік тілінде жазды. Екінші жағынан, егер оны эллиндік кезеңге жақын деп қарасақ, Теокриттің поэзиясындағы ұқсастықтарды табуға болады, ол да Идилдерде өзінің ана тілінің ерекшеліктерін қолданды.

Өлеңдер

Кориннаның поэзиясының отыздан астам фрагменті сақталған, бұл Сапфодан басқа кез келген ежелгі әйел ақыннан көп, бірақ оның толық өлеңдері белгісіз. Ең маңызды үш фрагмент Египеттегі Гермополис және Оксиринх қалаларында табылған папирус үзінділерінде сақталған, олардың мерзімі біздің заманымыздың екінші ғасырына жатады; көптеген қысқа фрагменттер Кориннаның боот диалектісіне қызығушылық танытқан грамматиктердің сілтемелерінде кездеседі. Кориннаның поэзиясының екі фрагменті бір папируста сақталған (P. Berol. 13284), қазір Берлин мемлекеттік мұражайларының қорында. Біріншісі Ситарон мен Геликон таулары арасындағы ән сайысы туралы айтады. Сақталған бөлігінде таудың әндерінің бірінің соңы, құдайлардың жеңімпазға дауыс беруі және жеңілген тау Геликонның ашуланғандықтан тас лақтыруы келтірілген. Осы папируста сақталған екінші өлең өзен құдайы Асоптың қыздары туралы баяндайды. Папирустың көп бөлігі Акрефен пайғамбардың Асопқа оның қыздарының құдайлар тарапынан қалай ұрлануын және олардың көптеген батырларды дүниеге әкелетінін айтуынан тұрады; папирус Асоптың қыздарының тағдырына келісіп, «бақытты» деп жауап беретін өте фрагментарлық бөлікпен аяқталады. Оксфорд университетінің Саклер кітапханасындағы папируста сақталған Кориннаның поэзиясының үшінші маңызды фрагменті (P. Oxy. 2370) би және хор поэзиясының музасы Терпсихорды шақырады. Бұл өлең жас әйелдер хоры көпшілік алдында орындайтын партенейонның бір бөлігі деп есептеледі. Вест бұл өлеңнің Кориннаның жинағына кіріспе ретінде жазылған болуы мүмкін деп ұсынады.

Стиль

Оның тілі анық, қарапайым, көбінесе әшекейленбейді және ол қарапайым ырғақты схемаларды қолданады. Оның поэзиясы тілдің күрделі қолданылуына қарағанда, көбірек оқиғаға назар аударады. Лирикалық поэзияны мифтік әңгімелерді баяндау үшін қолдануы Стезихордың тәсіліне ұқсас. Коринаның поэзиясы көбінесе ирониялық немесе қызық тонға ие, бұл оның бооттық жерлесі Пиндардың қатыгез тоннан өзгеше. Коринаның поэзиясы негізінен мифтермен байланысты. Плутархтың «Афиналықтардың даңқы туралы» еңбегінде айтылғандай, ол мифтерді поэзияның лайықты тақырыбы деп есептеді және оған жеткілікті назар бөлмегені үшін Пиндарды сынады. Пиндар бұл сынға жауап ретінде келесі өлеңін мифтік сілтемелермен толтырды, сонда Корина оған «қолмен себуге, қаппен емес» деп кеңес берді. Коринаның поэзиясы жергілікті аңыздарға, Орион, Эдип және Тебаға қарсы жеті туралы өлеңдерге ден қояды. Оның «Орест» шығармасы Боэотия аңыздарына баса назар аударудан ерекшеленуі мүмкін. Оның поэзиясы мифологиялық дәстүрді қайта жаңартады, Дерек Коллинстің айтуынша, «Корина поэзиясының ең ерекше ерекшелігі – оның мифологиялық инновациясы», көбінесе басқа жерде белгісіз бөлшектерді қамтиды. Бұл қайта жаңартулар көбінесе мифтердің кең таралған нұсқаларына қарағанда құдайлар мен батырларды жағымды жарықта көрсетеді. Коринаның «Асоптың қыздары» және «Терпсихора» өлеңдері – оның екі маңызды фрагменті – генеалогияға қызығушылығын көрсетеді. Бұл генеалогиялық бағыт Гесиодтың еңбектерін еске салады, әсіресе Әйелдер каталогын, бірақ архаикалық кезеңнен басқа жоғалған генеалогиялық поэзия да белгілі, мысалы, Самостан Асий және Коринфтен Эумел. Корина поэзиясының үшінші маңызды сақталған фрагменті, Цитарон мен Геликон тауы арасындағы бәсеке туралы, Гесиодтың осы миф туралы жазған еңбегінен әсер алған сияқты. Мэрилин Б. Скиннер Коринаның поэзиясы ежелгі Грециядағы «әйелдер поэзиясы» дәстүрінің бір бөлігі екенін, бірақ Сапфоның осы жанр туралы түсінігінен едәуір өзгеше екенін айтады. Ол Коринаның поэзиясы әйелдің қолынан туғанымен, патриархалдық көзқараспен әйелдердің өмірін еркектік тұрғыдан сипаттайды деп санайды. Энн Клинк Коринаның шығармаларында «біршама әйелдік иронияны байқауға болады» дейді, ал Джон Хит «Терпсихора» поэмасында Корина әдейі әйел ақын ретіндегі ұстанымын баса көрсетеді деп санайды. Диана Рейор Коринаның поэзиясы патриархалдық дәстүрлерге тікелей қарсы келмесе де, ол әлі де «әйелге сәйкес келеді», әйелдердің тәжірибесіне назар аударады және әйел аудиториясы үшін жазылған деп мәлімдейді.

Орындау контекстi

Коринаның поэзиясы оқылған жағдайлар нақты емес және ғылыми пікірталас тудырған. Оның өлеңдерінің кем дегенде бір бөлігі, әлдеқанда аралас жынысты көрермендерге арналған болса, ал кейбіреулері әйелдерге арналған болуы мүмкін. Скиннер Коринаның әндері діни мерекелерде жас қыздар тобымен орындау үшін жазылған дейді, бұл парфенеяның ежелгі түрімен байланысты. Өлеңдер оның поэзиясында айтылған жерлердегі діни тойларда орындалған болуы мүмкін. Мүмкін болатын орындар: Вест ұсынған Теспиядағы Мусейон және Габриэль Бурзачкини ұсынған Платеядағы Даидала мерекесі.

Қабылдау

Корина өзінің туған қаласы ежелгі Танаграда зор құрметке ие болған. Паузанияс қала көшелерінде оған ескерткіш орнатылғанын, гимназияда оның мүсіні мен суреті болғанын хабарлайды. Татиан «Гректерге арналған сөздері» атты еңбегінде Силанион оны мүсінмен бейнелегенін айтады. Рим империясының алғашқы кезеңінде Коринаның поэзиясы кең таралған. Корина туралы алғашқы айтылым б.з.д. I ғасырдағы фессалоникалық Антипатрдың сөзінде кездеседі, ол оны «өлмеске мүсіндердің» тоғызына қосады. Овидий «Аморлар» атты шығармасында өзінің сүйіктісіне Корина деген псевдоним береді, бұл көбінесе Танагралық ақынға сілтеме деп есептеледі. Проперций оны Синтияның үлгісі ретінде, ал Стаций Каллимах, Ликофрон және Софронмен бірге атайды. Александр Полихистор оның шығармаларына түсіндірме жазған. Жаңа заманнан бастап ежелгі грек әйелдерінің жазулары заманауи әйелдердің жазуын заңдастыру үшін пайдаланылды, Коринаны осылайша Гаспара Штампа мен Мадлен де Скюдери қолданды. XIX ғасырда Корина әлі де поэзиядағы авторитет ретінде есте қалды, Карл Отфрид Мюллер оны ежелгі поэзияның көрнекті ақыны ретінде таныстырып, Пиндармен болған бәсекелестігі туралы әңгімелерді келтірді. Қазіргі сыншылар Коринаның шығармаларын көбінесе қарапайым деп санайды. Мысалы, Вест Коринаны көптеген жергілікті ақындардан таланттырақ деп сипаттайды, бірақ оның Бакилид немесе Пиндар деңгейіне жететін жаңалықтары жетіспейді. Афанассиос Вергадос Коринаның қазіргі сыншылар арасындағы нашар қабылдануының себебі оның кең тақырыптарға емес, жергілікті Боэотия дәстүрлеріне назар аударғанында екенін, бұл оған тар көзқарастылық беделін және осылайша сапасының шектеулі екенін көрсетеді. Соңғы кезде сыншылар Коринаның поэзиясын пангеллендік мифтік және әдеби дәстүрлермен байланыстырып, Боэотиялық кейіпкерлерге маңызды рөл беру үшін оларды қайта жаза бастады. Коринаның шығармалары феминистік әдебиет тарихшылары үшін де қызығушылық тудырады, өйткені ол ежелгі грек әйелдерінің поэзиясының сирек сақталған үлгілерінің бірі.