Кіріспе
Серпухов – Ресейдің Мәскеу облысындағы қала. Ол Ока және Нара өзендерінің қосылған жерінде, Мәскеуден 99 шақырым (62 миль) оңтүстікке қарай және Мәскеу сақиналық жолынан 72 шақырым (45 миль) қашықтықта, Мәскеу – Симферополь тас жолында орналасқан. Мәскеу – Тула темір жолы Серпухов қаласынан өтеді. Серпухов – Серпухов қалалық округінің орталығы, ал ол өз кезегінде 260 000-нан астам тұрғыны бар Серпухов агломерациясының орталық бөлігінде жатыр. 14- және 15-ғасырдың басында Серпухов княздықтың астанасы болған. 1939 жылдың 14 қыркүйегінде ол облыстық кеңестің атқару комитетіне тікелей бағынысты дербес әкімшілік-экономикалық бірлік ретінде бекітілді. Қазіргі кезде облыстық бағыныстағы қала Серпухов қалалық округінің муниципалдық құрамына кіреді. Заманауи дәуірде Серпухов тоқыма, машина жасау, жиһаз және қағаз өндірісі салаларындағы жергілікті өнеркәсіптік орталыққа айналды. SeAZ зауыты 1980-жылдардан бері Lada Oka микроавтомобилін шығарып келеді. Приокско-Террас қорығы қала маңында орналасқан. 2016 жылдың 28 сәуірінде Мәскеу облыстық Думасының қаулысымен қалаға «Әскери қайраткерлік мекені» деген құрметті атақ берілді.
Serpukhov is a city in Moscow Oblast, Russia, located at the confluence of the Oka and the Nara Rivers, 99 kilometers (62 miles) south from Moscow and 72 kilometers (45 miles) from Moscow Ring Road on the Moscow—Simferopol highway. The Moscow—Tula railway passes through Serpukhov. Serpukhov is at the centre of the Serpukhov Urban District which in turn lies at the heart of the Серпуховская агломерация with a population of more than 260,000 inhabitants. In the 14th and early 15th centuries, Serpukhov was the capital of the principality. It was allocated to an independent administrative and economic unit with direct subordination to the executive committee of the regional council on September 14, 1939. Now a city of regional subordination, it is part of the municipal education of the city district of Serpukhov. In the modern era, Serpukhov has become a local industrial center with textile, mechanical engineering, furniture, and paper producing industries. The SeAZ factory produces the Lada Oka microcar since the 1980s. The Prioksko Terrasny Nature Reserve sprawls within from the city. By a resolution of the Moscow Regional Duma of April 28, 2016, the city was awarded the honorary title "The Inhabited Point of Military Valor".
География
Серпухов Мәскеу облысының оңтүстік бөлігінде, Нара өзенінің жағасында, Мәскеу орталығынан 99 км және Мәскеуден 73 км қашықтықта орналасқан. Тула және Калуга облыстық орталықтары Серпуховтан шамамен бірдей қашықтықта (шамамен 80 км) орналасқан. Қала 3 облыстың (Мәскеу облысы, Тула облысы және Калуга облысы) шекарасында жатыр. Қалада екі ірі қоқыс полигоны болған. "Сяново 1" полигоны 2017 жылы болған ірі өрттен кейін жабылды. "Лесная" полигоны 2021 жылы жабылды. Бұл Мәскеу облысындағы соңғы полигон болды.
Климат
Климаты орташа континенттік. Жағдайлар батыс және оңтүстік-батыс циклонның ауа массаларының қозғалысының, арктикалық ауаның солтүстіктен ығысуының және әртүрлі текті ауа массаларының өзгеруінің әсерінен анықталады. Атлант мұхитынан келген ауа массаларының әсерінен қыста ерудің және жазда ылғалды, салқын күндердің болуы мүмкін. Арктикалық суық массалардың ықпалы қыс айларында суық желдің күшті соғуы арқылы, ал көктем-жаз мезгілінде температураның топыраққа дейін төмендеуі ("суық кернеулер") түрінде байқалады. Жылдың ең суық айы – қаңтар: орташа температура -8,6°C. Ең жылы ай – шілде, орташа температурасы 18,5°C. Абсолюттік ең жоғары температура 2010 жылдың 6 тамызында тіркелді: 39,4°C. Шілде мен тамыз айларын қоспағанда, жазда да аязды күндер тіркеледі. Жылы кезеңнің орташа ұзақтығы, тәуліктік орташа температурасы 0°C жоғары болатын күндер саны жылына 216 күннен аспайды. Өсімдіктердің вегетациялық кезеңі 180 күнге созылады. Жыл бойы басым желдер оңтүстік-батыс бағытында соғады – оңтүстік, оңтүстік-батыс және батыс, олардың қайталану жиілігі тиісінше 15%, 19% және 17%, ал жалпы үлесі 51% құрайды. Жылдық желдің орташа жылдамдығы 3,0 м/с. Желдің орташа айлық жылдамдығы қыста 3,3 м/с-қа жетеді, ал жазда ең төменгі көрсеткіш 2,5–2,6 м/с. Қыста ең күшті желдер оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс бағытынан соғады (3,6 м/с), ал жазда – солтүстік және солтүстік-батыс (3,1–2,8 м/с). 6 м/с жылдамдықтың желдің қайталану жиілігі 5% құрайды. Жауын-шашынның мөлшері негізінен циклондық белсенділікпен анықталады. Жергілікті айналымға байланысты жауын-шашын, тіпті жаз айларында да, азырақ болады. Орташа көп жылдық жауын-шашын мөлшері 580–590 мм. Жылы мезгілде жауын-шашынның басым бөлігі (70%-ға дейін) жауады. Ашық кеңістікте қар жамылғысының орташа биіктігі 38 см. Жазық және орманды жерлерде қар жамылғысының биіктігі көрсетілгеннен әлдеқайда жоғары, және қар жамылғысы кейінірек кетеді. Қар жамылғысының ең жоғары биіктігі наурыз айында тіркеледі. Тұрақты қар жамылғысының қалыптасу мерзімі, сондай-ақ оның пайда болу және жиналу уақыты ауа райының сипатына байланысты жылдан жылға өзгереді.
Тарих
Серпухов 1339 жылы Мәскеудің оңтүстік жақтанғы жолдарын қорғау үшін құрылған. Екі жыл өткен соң, ол Дмитрий Донскойдың туысы және жақын досы Владимир Батыл басқарған қуатты княздіктің орталығына айналды. 1374 жылы қала мәртебесі берілді. Княздік 1456 жылға дейін сақталды, содан кейін соңғы князь Литваға қашып кетті. Қала Тохтамыш, Қырым татарлары және басқа да дала жаулап алушыларының шабуылына жиі ұшырады. Оны қорғау үшін тас қамал, яки кремль салу қажет болды, ол 1556 жылға дейін аяқталды және Ұлы Абаттық белдеудің бір бөлігі болды. Ока шебінде орналасқан және моңғол-татар және литва-поляк басқыншыларымен болған ұзақ күрес кезінде бекініс қызметін атқарған Серпухов, Мәскеу княздығының сенімді бекінісі ретінде ұзақ жылдар бойы сақталды. Князь Владимир Батыл басқарған Серпухов княздығы Куликов шайқасына қатысты. Осы жерде Иван IV патша әскерлеріне тексеру жүргізген, Борис Годуновтың "есімдері жоқ адамдардың" лагері орналасқан, ал Серпуховта Василий Шуйский үшін "Қырым ханының жауы" деген полктер жиналған. Қала Иван Болотниковтың шаруалар әскері үшін маңызды бекініс болды. 16 ғасырдың ортасында Серпухов маңызды стратегиялық, әкімшілік және экономикалық орталықтың рөлін сақтап, қолөнер мен саудада жаңа өркендеуді бастан өткерді. Қала үш бөліктен тұрды: Кремль, Посада және қала шеті. Тарихи тұрғыдан алғанда, Серпуховтың қалалық аудандары монастырь шеттері мен фабрика үйлерінен қалыптасқан және қазірдің өзінде біртұтасқа біріктірілген.
Ортаңғы
Домангол дәуірінде Серпуховтың бар екеніне жазбаша дәлелдер жоқ. Дегенмен, 1926-1927 жылдары А.Н. Воронков жүргізген Серпухов бекінісін археологиялық зерттеулер барысында 10-13 ғасырларға тән керамика, шыны және темір бұйымдарының көптеген қалдықтары табылды. 14 ғасырда Нара және Серпейка өзендері арасындағы бекініс орнында қала пайда болды. Серпухов туралы жазбаша алғашқы мәліметтер Иван Калитаның рухани өсиетінен табылды. Мәскеу князі өсиетінде қала оның меншігі ретінде көрсетілген. Құжаттың мәтіні екі нұсқада сақталған, олардың мерзімі әртүрлі. Өсиеттің жазылған уақыты туралы бірнеше пікір бар: Л.В. Черепниннің сөзіне қарағанда, рухани өсиеттің екі данасы да Иван Калитаның 1339 жылы Ордаға төртінші сапарынан бұрын жазылған. А.А. Симиннің пікірінше, құжат 1331 жылдан бұрын, я тоқсан 1327 немесе 1328 жылы жасалған. А.В. Кучкин болса, өсиеттің бір данасы 1336 жылы (князьдің Ордаға үшінші сапары кезінде), ал екіншісі осы оқиғадан кейін жазылған деп санайды. Қаланың тарихы ресми түрде 1339 жылдан басталады, бұл алғашқы нұсқаға сәйкес келеді. Рухани өсиетте Иван Калитаның үшінші ұлы Андрей Ивановичке Мәскеу княздығының бір бөлігі, соның ішінде Серпухов мұра ретінде берілді, ол уақыт өте келе жаңа княздықтың орталығына айналды. 14 ғасырдың ортасында Еуропаны "қара өлім" деп аталатын қорқынышты эпидемия шарлады. Князь Андрей 1353 жылы осы аурудың құрбаны болды. Мүлікті князь Владимир Андреевич мұраға алды. Князь билік құрған кезеңде ықпалды боярылар басқаруды жүзеге асырды. Осы кезде қала тарихында маңызды оқиға болды – 1360 жылы Мәскеу митрополиті Алексей Нараның оң жағалауында Құдайлар монастырының негізін қалады. 1367 жылы Владимир мен оның туысы Дмитрий арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін келісімге қол қойылды, онда біріншісі екіншісіне бағынышты екені, сондай-ақ Владимир Андреевичтің Мәскеу князіне қатысты міндеттері мен құқықтары расталды. Осыдан кейін Владимир өзінің иеліктерін дамытуға көбірек мән берді. 14 ғасырдың 70-жылдарынан бастап Серпуховта қарқынды құрылыс кезеңі басталды. Сонымен, 1374 жылы жылнамаларға сәйкес, Қызыл (Кафедральді) тауда ағаштан жасалған кремльдің құрылысы басталды, қалаға князь Яков Юрьевич Новосилецтің өкілі тағайындалды, саудагерлер мен шеберлерді тарту үшін жеңілдіктер енгізілді. Сол жылы, Нараның сол жағалауындағы Домангол славян қонысының орнында, Қызыл таудың оңтүстігінде князь Владимир Андреевич Высоцкий атындағы монастырды салды. Монастырдың негізін қалау және киелендіру рәсімін Сергий Радонежский жүзеге асырды. Серпуховтың әскери, саяси және экономикалық маңызы артып, оның айналасында Лопасна, Даркер және Ростовцы орталықтары бар толыққанды княздық құрылды. 14 ғасырдың соңынан бастап Серпухов князі өз монеталарын шығара бастады. Дмитрийдің басты одақтасы (және туысы) ретінде Владимир 1380 жылғы оқиғаларға белсенді қатысты. Серпухов Мамайға қарсы науқанға дайындық орталықтарының біріне айналды. Князь Владимир Батыр басқаруымен Серпухов жасағы Куликов шайқасындағы Амбуш полкінің құрамында болды, бұл оқиға Ресей тарихындағы шешуші кезең болды. 1381 жылғы жеңіске арнап Высоцкий монастырында тас собор және асханасы бар шіркеу салынды. Бірақ көп ұзамай Серпухов хан Тоқтамыштың (1382) Мәскеуге жасаған жорығы кезінде қиратылды. Орда әскерінің Мәскеуге тікелей бағыттан ауытқып, Куликов шайқасына қатысқан жергілікті князь бен жасаққа кек қайтаруға тырысқан деген пікір бар. 1389 жылы феодалдық қақтығыс болды: Владимир Мәскеу князімен қарым-қатынасын үзді, өйткені князь оның туысының жаңа иеліктері туралы талаптарын қанағаттандырмады. Даудың шиеленіскен сәтінде Мәскеу князі Серпухов князінің боярысын тұтқынға алды, ал Владимир Дмитрийге тиесілі жерлерді басып алды. Келіспеушілік феодалдар арасындағы келісімшартқа қол қоюмен аяқталды. 15 ғасырда Серпухов екі рет қиратылды: 1408 жылы Эдигея әскерімен және 1409 жылы князь Свидригайло басқарған литвалықтармен. 1410 жылы Батыл Владимир қайтыс болғаннан кейін княздық бес ұлының арасында бөлінді. Серпухов үлкен ұлы Иван Владимировичке бұйырды. Кейіннен Владимирдің ұрпақтары Мәскеу князьдерінің жағында феодалдық соғыстарға қатысты, 1456 жылы тәуелсіз княздық жойылғанға дейін. Осы жылы Владимир Батырдың немересі Василий Ярославич тұтқынға алынды. Серпухов жасағы 1478 жылы Новгородқа жасалған Мәскеу әскерінің құрамында, ал 1480 жылы Егредегі тұруға қатысты.
According to L. V. Cherepnin, both copies of the spiritual lettering were drawn up before Ivan Kalita's fourth trip to Orda in 1339. According to A. A. Simin, the document was created earlier than 1331 either in 1327 or in 1328. A. V. Kuchkin believes that one copy of the will was made in 1336 (during the third trip of the prince to Orda), and the other after this event. The official date from which the age of the city is counted is 1339, according to the first version. According to spiritual literacy, the third son of Ivan Kalita Andrei Ivanovich inherited part of the land of the Moscow Principality, including Serpukhov, which became the center of the parish, and in the future the basis of the new specific principality. In the middle of the 14th century, an epidemic of plague, known as "black death", swept across Europe. Prince Andrew fell to one of her victims in 1353. The deal is inherited by Prince Vladimir Andreevich. During the age of the prince's possessions are run by influential boyars. At this time in the history of the city is a significant event Moscow Metropolitan Alexis in 1360 on the right bank of Nara founded the Monastery of The Lord. In 1367, in order to settle relations between Vladimir and his cousin Dmitry signed a contract, which confirms the subordination of the first second, as well as the right of Vladimir Andreevich to his fate and duties in relation to the Moscow prince. Soon Vladimir begins to pay considerable attention to the development of his possessions. Since the seventies of the 14th century, Serpukhov has been building a period of active construction. So in 1374, according to the chronicles on the Red (Cathedral) mountain begins the construction of a wooden kremlin, the city appointed the viceroy of the prince Yakov Yuryevich Novosylets, established benefits to attract traders and artisans. In the same year, on the site of the Domongolian Slavic settlement of the High on the left bank of Nara, south of the Red Mountain, Prince Vladimir Andreevich founded a monastery named Vysotsky. The laying and consecration of the monastery was carried out by Sergiy Radonezki. Serpukhov's military, political and economic importance is growing, around which a full fledged principality is formed, the core of which became parishes with centers in Lopasna, Darker and Rostovets. Since the end of the 14th century, the Serpukhov prince has been chasing his own coins. As the main ally of Prince Dmitry (and part time cousin), Vladimir help participate in the events of 1380. Serpukhov becomes one of the centers of preparation for the campaign against Mamaya. The Serpukhov militia, led by Prince Vladimir Brave, operates as part of the Ambush Regiment in the Battle of Kulikov, which was a turning point in Russian history. In honor of the victory in 1381, a stone cathedral and a church with a refectory are being built in the Vysotsky Monastery. Soon Serpukhov was ruined during a campaign to Moscow by Khan Tokhtamish (1382). There is an opinion that the Ordyn army deviated from the direct route to Moscow in order to commit an act of revenge for the participation of the local prince and militia in the Battle of Kulikov. 1389 was marked by feudal conflict: Vladimir severed relations with the Moscow prince, who did not satisfy the demands of his cousin for new possessions. At the height of the quarrel, the grand prince captured the boyar of Serpukhov's prince, Vladimir, in turn, carried out the seizure of land belonging to Dmitry. The quarrel ended with the signing of another contract between feudal lords. In the 15th century Serpukhov was twice ruined: in 1408 by the army of Edigea and in 1409 by Lithuanians under the leadership of Prince Svidrigailo. After the death of Vladimir the Brave in 1410, the principality was divided between five sons. Serpukhov went to the eldest Ivan Vladimirovich. Later, Vladimir's descendants participated in feudal wars on the side of The Moscow Princes until the independent principality was liquidated in 1456, when Prince Vasily Yaroslavich, grandson of Vladimir the Brave, was imprisoned. Serpukhovsky brigade as part of the Moscow army participated in the campaign to Novgorod in 1478, and in 1480 in standing on the Egre.
Татар-монғол иығының және Қиындықтар кезеңінің арасындағы кезең
1496-1502 жылдар аралығында Серпухов, Хатун және Кашира берілген Ұлы Мұхаммед әулетінің бұрынғы Казан ханы Мұхаммед Әмин Мәскеу билеушісінің қызметінде болды. Қала тарихындағы бұл кезең жергілікті тұрғындарды қысымға ұшыратумен және Иван III-нің зорлық-зомбылығымен сипатталады. 1532-1533 жылдары Серпуховты келесі рет Қазаннан қуылған басқа бір хан Шиғалей тамақтандырды. 1533 жылы қаңтарда Қазанмен байланыста болған, тамақтандыру шарттарын бұзған Шиғалей Белозерскке айдалды. XV ғасырдың соңынан бастап Осман империясына тәуелді Қырым татарларының қажырлы шабуылдары басталды. Олардың Мәскеуге аттанатын негізгі жолы Перекоптан Тулаға дейін екі бассейнің жоғарғы өзендері – Днепр мен Солтүстік Донец аралығында жүрген Муравский дворяндары болды. Ока өзенінің жағалауындағы қамалдар шабуылдан қорғану жүйесінің негізгі элементі болды. Қорғау құрылыстарының ең маңызды бөлігі – Тарус-Серпухов-Кашир-Коломна бөлімі. Осылайша, 1512 жылы қырымдықтардың Мәскеуге аттану қаупі туды, ал Серпуховта III Василийдің інісі Юрий Иванович бастаған әскерлер шоғырландырылды, бұл көшпелілердің астанаға бару жолына кедергі болды. Бес жылдан кейін, 1517 жылы, орыс әскері жауға қарсы тұрды. Осы жорықтың нәтижесінде жау жеңілді, қырымдықтардың қазасы 15 мың адамды құрады. 1521 жылы Мехмед I Гирейдің жорығы Серпухов, Боровск, Кашира және мемлекеттің орталық округтерін қиратуға әкелді. Апаттан кейін Василий III оңтүстік шекарада тас қамалдар салу туралы шешім қабылдады. 1556 жылы ақ тас Серпухов Кремлінің құрылысы басталды. Сол жылы Серпуховта Иван IV халыққа қызмет етудің үлкен көрмесін өткізді. 1565 жылы патша Иван Грозный Ресей мемлекетін опричнинаға және жерлерге бөлгеннен кейін қала соңғылардың құрамына кірді. Жаңа бекініс салынуымен Серпухов қорғаныс жүйесіндегі рөлін арттырады және 1572 жылдан бері мұнда Ресей армиясының Ұлы полкі орналасқан. 1571 жылы I Гирейдің жорығы болды. Сәуірде Қырым әскері Ока өзенін Орла ауданында кесіп өтті, ал мамыр айында ол Серпуховқа жақын болды, онда Волынский жасағын Иван IV басқарған Я.Ф. Восодо жеңді, бірақ оған бекініп қалуға мүмкіндік болмады. Нәтижесінде, Мәскеуге кері қашуды қолға алды, патша Александров маңындағы қалашыққа қашты. Девлет I Мәскеуді қоршап, өртеп жіберді. Қайтып келе жатқанда қырымдықтар Серпуховскийді қоса алғанда, бірнеше елді мекенді қиратты. Қырым әскерлеріне аталған жорықта сатқындар көмектесті, олардың арасында Серпухович Русин, бояр Шишкиндердің бір баласы болды. 1572 жылы Девлет I Гирей Ресей мемлекетіне екінші шабуыл дайындады. Серпуховта орналасқан князь Михаил Воротинский бастаған 10 000 адамнан тұратын полк жаумен кездесті. 1572 жылы 25 маусымда Қырым әскері Екеге жақындады. Өзенді кесіп өтіп, бірнеше ресейлік қарауылдарды жеңгеннен кейін, 120 000 адамдық Девлет Гирея әскері Мәскеуге қарай бет алды. Воротинский алға қарай келе жатқан әскерлерді қуып шығуды ұйымдастырды, бұл жастардың шайқасында ресейліктердің сенімді жеңісімен аяқталды. Қырым татарларының Мәскеуге соңғы шабуылдары 1581 жылы, Газа II Гирея әскері Серпуховтың астынан Алон арқылы өтіп, қала плантацияларын қиратып, Мәскеуге қарай қозғалғанда, сәтсіз аяқталып, оңтүстікке қарай итермеленді. Ресей әскерін Серпуховтан патша губернаторлары басқарды. Борис Годунов Газаға қарсы күреске белсенді қатысты. Бұл оның саяси өрлеуінің маңызды сәті болды. Тарихтағы маңызды оқиға – 1598 жылы Годуновтың Серпухов жорығы. Орыс әскері татарларға қарсы шығып, Серпухов маңындағы Ока өзенінің жағасында орналасты. Борис Годуновтың лагері Влад монастырының маңындағы шалғынды жерде орналасқан. Бірнеше апта бойы қатарынан әскерлерді тексеру және жау алдында күш көрсету жүргізілді. Нәтижесінде Газа Гиреяның елшілері Годуновтың патшалық атағын мойындап, достық пен бейбітшілік ұсыныстарын қабылдады. Осы уақытқа қарай, патшаның жергілікті монастырларға елеулі қайырымдылық жасауы, олар тас құрылысын бастады. Ұлы шейіт Георгий Жеңімпаздың ғибадатханасы, Анкирскийдің шейіт Феодосының қақпалы ғибадатханасы және Иеміздің монастыры қабырғасы салынды.
Қиындықтар уақыты
1601 жылғы ашаршылық, қарақшылардың көбеюі, 1603 жылғы шаруалар көтерілісі Серпухов уезін айналып өтпеді. Қызу ортада жалған Дмитрий I Мәскеуге жол тартады. 1605 жылдың мамырында Серпухов халқы жалған Дмитрийді патша ретінде қабылдады. Елордаға кіруге дайындалып жатқан алдаушының әскері Иеміздің монастырының жанында лагерь құрды. Жалған Дмитрий I-нің өлтірілуінен және 1606 жылы Василий Шуйскийдің патша болып сайлануынан кейін Серпуховта патша әскерінің ірі полкі қайтадан орналасты, қала ресми билікке бағынбаған оңтүстік қалаларды қоршаудың орталығына айналды. Осы кезде Иван Болотников басқарған көтеріліс күшейді. Кром шайқасынан кейін көтерілісшілер Мәскеуге бет алды, жол бойы Калуга мен Алексин қалаларын басып алды. 1606 жылдың қазан айында Болотников Серпуховқа жақындады, жергілікті тұрғындар қаланы өз еркімен тапсырды. Елордаға жасаған шабуыл сәтсіз аяқталып, көтерілісшілер Серпуховқа, содан кейін Калугаға шегінді. 1607 жылдың жазында Серпухов тағы да патша әскерінің базасына айналды, ол 5-7 шілдеде Серпухов пен Кашира арасындағы Сегіз өзені маңындағы шайқасқа қатысып, көтерілісшілер жеңіліске ұшырады. 21 маусымда Шуйский тұтқынға алған көтерілісшілер осы жерде сотталды. Иеміздің монастырының жеңісіне орай патшаға Введенский соборындағы арнайы бөлімге (кейін Ұлы шейіт Георгий Жеңімпаз ғибадатханасымен біріктірілген) орналастырылған қасиетті Димитрий Углицкийдің керемет бейнесі сыйға тартылды. Польшаның араласуы кезінде Серпухов та әскери қимылдардан зардап шекті. 1610 жылдың қаңтарында қала маңында Безубцев басқарған казак отряды Млоцкий поляктарын жеңді. Бірақ казактар көп ұзамай Серпуховты тастап кетті, ал түнгі уақытта поляктар қаланы басып алды. Осының салдарынан азаматтардың көп бөлігі өртеніп, көптеген адам қаза тапты. 1610-1611 жылдары Серпухов тұрғындары Ляпуновтың бірінші халықтық жасағына, ал 1612 жылы Минин мен Пожарскийдің екінші жасағына қатысты. Мемлекет әлсірегендіктен, көшпелі тайпалар Орталық Ресей қалаларына қайтадан шабуыл жасауға мүмкіндік алды. 1613 жылы Серпухов уезін Ноғай татарлары, Боровский және Коломенский уездерімен бірге қиратты. 1618 жылы Польша патшасы Владиславтың қолбасшысы, гетман Пётр Сагайдахный Мәскеуден Калугаға шегінгенде Серпухов плантациясын өртеп жіберді, бірақ бекініске қол жеткізе алмады. 1633 жылы Серпухов маңындағы жерлерді Қырым татарлары қиратты.
17 ғасыр
Серпухов үшін Қиындықтар кезеңінің салдары халықтың күрт азаюы және экономиканың құлдырауы болды. Салық жүктемесін азайтуға тырысқан тұрғындар монастырь маңындағы қалашықтарға көшіп кетті. Мемлекет детективтік тәртіп күштері арқылы халықты қалаға қайтаруға мәжбүр етті. XVII ғасырда Серпухов маңызды әскери орталықтың рөлін атқаруын жалғастырды. Ғасырдың басында бекініс өрттен зардап шекті, содан кейін қалпына келтіріліп, кеңейтілді. Қала әкімшілігінің басшысы бір жылдан үш жылға дейін мерзімге губернатор болып тағайындалатын. 1633 жылы Серпуховтың қала маңындағы елді мекендерін князь Мубарак Герай бастаған Қырым армиясы қиратты, бірақ қала Кремлін басып ала алмады. "Атқарушылар дәуірінде" наразылықтар Серпуховты да айналып өтпеді. 1648 жылы округте шаруалар көтерілісі болды. Крывцовтың бояр ұлының мүлігі өртенді. 1649 жылы Кеңес шешімінің қабылдануы нәтижесінде халық монастырьлардан егіншілікке қайта оралды, бұл қала мен оның халқының 70-80 пайызға өсуіне әкелді. 1669 жылы үлкен өрт болды, Серпухов жартылай қирады. Серпухов халқының XVII ғасырдағы негізгі кәсіптері: темір өндіру, ұсталық, керамика жасау, аяқ киім жасау, азық-түлік, киім тігу. 40-тан астам адам Серпуховтан тыс жерлерде саудамен айналысты. XVII ғасыр қалада тас құрылыстың дамуымен де ерекшеленеді. Әр жылдары салынған: Никола шіркеуі (қазіргі собордың орнында), қақпалы Үш қасиетті шіркеу, монастырь қабырғалары мен мұнаралары, барокко стиліндегі шіркеу, Афанасий Афон шіркеуі (1878 жылы бұзылды), Үшбірлік соборының жаңа ғимараты. 1627 жылы Высоцкий монастырында Тұжырым соборы қайта салынды.
18 ғасыр
Петров заманында Серпухов халқы флот құруға, жаңа қалалар мен бекіністер салуға белсенді қатысты. Патшаның жобаларына жергілікті шеберлер де жұмылдырылды. 18 ғасырдың үшінші онжылдығында Серпухов қала маңындағы ірі қалалардың біріне айналды. Теміршілік өндірісі тоқтатылуда. Сауда дамып келеді. 1708 жылы Серпухов құрылған Мәскеу провинциясының құрамына кірді. 1730 жылдары бірінен соң бірі зығыр фабрикалары ашыла бастады. 1740 жылдары Василий және Николай Кишкиндердің (қаладағы ең ірісі), Василий, Степан және Иван Герасимович Серьковтердің, Иван Андреевич Серьковтің кәсіпорындары басты орын алды. 1760 жылдары Иван Андреевич Серьковтың компаниясы Серпуховта жетекшілік позицияға ие болды. Зығырдан өзге, қалада жібек және мата фабрикалары да ашылды. 1761 жылы Ресейден экспортталған желкендердің 30 пайызы Серпуховта жасалған. Қала зығыр өндірісі бойынша Ярославль, Кострома және Мәскеуден кейін Ресейде төртінші орында тұр. Тоқыма өнеркәсібінде жұмыс істейтіндердің саны 1750 жылдары 3000-нан ғасыр соңында 5500-ға дейін өсті. Тоқымадан басқа, Серпуховта 1780 жылдары сегіз былғары, жеті кірпіш және тоғыз сусыла фабрикасы жұмыс істеді. Сауданың басты бағыттары Санкт-Петербург порты (текстиль, былғары), Мәскеу (азық-түлік тауарлары) болды.
XIX ғасыр
1812 жылы Серпухов және округ тұрғындары 1812 жылы Ресейге француз шапқыншылығынан кейін Ресей империясын қорғауға қатысты. Мәскеу провинциясының милициясы Серпухов округінің 2246 тұрғынынан құралды. Соғыс қалаға тікелей әсер етпеді. Өнеркәсіп аймақта өндірілетін кенептің көп бөлігін өндіруді жалғастырды. Ол кезде Серпуховта 855 тоқыма станы бар 14 фабрика жұмыс істеді. Осы кезеңде өнеркәсіп мақта өнімдерін өндіруге қайта бағытталды. Егер 1812 жылы қалада Алексей Игнатьевтің алғашқы мақта зауыты ашылса, 1814 жылы он бір фабрика жұмыс істеді. Олардың ішіндегі ең ірілері А. Серьков, Игнатий Шилкин, И. Серьков, Максим Коншиннің кәсіпорындары болды. Серпуховта үш тері илеу фабрикасы, ал Александров маңындағы (қазіргі Борисово ауылы) қағаз фабрикасы жұмыс істеді. 1810 және 1840 жылдар аралығында қалалық кәсіпорындарда жұмыс істейтін адамдардың саны бес мыңға дейін өсті, 950 адам қала маңындағы фабрикаларда жұмыс істеді, ал округтегі басқа кәсіпорындардағы жұмысшылардың саны 2000 адамға жетті. Ең ірі зауыттар Коншин және Третьяков отбасыларына тиесілі болды. Серпухов өнеркәсібінің жетекші саласы мақта өнімдерін өндіру болып табылды. Осылайша, жеті қағаз тоқу және киіз үй кәсіпорындарында 4500 адам, 10 зығыр өндірісінде 493 адам жұмыс істеді. Өнеркәсіптің негізгі өнімдері: ситц, миткаль, жамылғыш, кенеп. 1840 және 1860 жылдар аралығында Серпухов қарқынды өнеркәсіптік өсу кезеңін бастан кешірді. 1850-ші жылдардың ортасына қарай қала кәсіпорындарында жұмыс істейтін адамдардың саны 8 500-ге, ал қала маңындағы кәсіпорындарда 10 400-ге жетті. Округтің қалған бөлігінде жұмысшылар саны мыңға дейін азайды, бұл өндірістің аумақтық шоғырлануының артуын көрсетеді. Мақта өндірісінің орташа көлемі 1843 жылдан бастап 487-ден 742-ге дейін өсті, бұл салада жұмыспен қамтылғандардың жалпы санын 8900-ге жеткізді. Серпухов өнеркәсібінің жетекшілері Н. М. Коншиннің кәсіпорындары болды (кейіннен оның ұлы Н. Н. Коншинге айналдырылды), оған "Ескі мыс" қағаз бояу және ситценабив фабрикасы (Максим Коншин 1814 жылы құрған), илеу кәсіпорны (қаланың солтүстігінде 1846 жылы ашылған), қағаз кеңсесі және Жаңа мыс тоқу фабрикасы (Глазечная ауылының жанында 1850-ші жылдардың соңында ашылған) кешенді құрады, ол шикізатты илеуден бастап дайын жамылғыш өнімге дейін өңдеудің толық циклын жүргізуге мүмкіндік берді. Текстиль өнеркәсібінің басқа салаларына Серпуховта бір уақытта жұмыс істейтін шошқа фабрикалары кірді. XIX ғасырдың ортасына дейін кенеп өндірісі төмендеді: 1843 жылы қалған төрт фабрикада 126 адам жұмыс істеді. Техникалық тұрғыдан алғанда, Серпуховтың сол кездегі кәсіпорындары аса дамымаған: олардың көпшілігі қол еңбегін қолданды, қозғалтқыш күш ретінде ат күші мен су доңғалақтарын қолданды. 1850 жылдары бу машиналары пайда болды. Сауда - саттық 19 ғасырдың бірінші жартысы мен ортасында қала экономикасының маңызды бөлігі болды. Сауда операцияларының көлемі бойынша Серпухов облыста Коломнадан кейін екінші орынды иеленді. Негізгі сауда жолдары Харьков пен Мәскеуді байланыстыратын жол және Ска өзенінің бойындағы су жолы болды. Негізгі тауарлар: нан, ағаш, мата. Қала өмірінде маңызды рөлді қолөнер өндірісі атқарды, ол 1861 жылы 600-дан астам адамды жұмыспен қамтыды. Сол кездегі негізгі қолөнер кәсіптері: нан пісірушілер, қасапшылар, аяқ киім жасаушылар, тігіншілер, сәнділер, теміршілер, ағаш ұсталары, оюшылар, пеш қалаушылар.
1901-1917 жылдар
1913 жылы қаланың өнеркәсібі 27 кәсіпорында 17 057 адам жұмыс істеді, ал өндіріс көлемі 49,6 миллион рубльді құрады.
1917-1941 жылдар
В первые дни войны несколько тысяч серпуховичей отправились на мобилизационный фронт в качестве добровольцев. Были установлены посты противовоздушной обороны. Ополченцы, собравшиеся в Серпухове, после двух недель обучения присоединились к дивизии народного ополчения Бауманского района Москвы. Руководителям городских предприятий было предоставлено право вводить сверхурочную работу от одного до трех часов в день. Были организованы пункты донорства. В октябре 1941 года линия фронта приблизилась к городу. В Серпуховском направлении немецкие фашистские войска в составе 13-го армейского корпуса, 4-й полевой армии и моторизованных частей 2-й танковой группы Гудериана перешли в наступление. Оборонительные позиции к западу от Серпухова были заняты 49-й армией Западного фронта под командованием генерал-лейтенанта Сахаркина, чье имя сейчас носит одна из городских улиц. Немецкие войска располагались к западу от города полукольцом на расстоянии 6-7 километров. Штаб 49-й армии находился в селе Бутурлино, к востоку от Серпухова. В городе вместе со своим штабом находился начальник гарнизона города, генерал Антипенко, начальник тыла армии, Николай Александрович. Непосредственно Серпухов обороняла 60-я стрелковая дивизия, состоявшая из ополченцев Ленинского района Москвы. 25 октября 1941 года 5-я гвардейская стрелковая дивизия на окраине Серпухова заняла оборонительный рубеж Верхнее Шахлово – Новилово – Калиново. 29 октября дивизия остановила противника на рубеже в 14 километрах к западу от Серпухова, к востоку от Тарусы, на западной окраине Алексина. Части 194-й стрелковой дивизии держали оборону по рубежу Боровна – Кременки – Дракино. Утром 17.12.1941 года части дивизии перешли в наступление с задачей прорыва обороны на правом берегу реки Протва, на участке Кременки – Дракино. К 25.12.1941 года дивизия прорвала восьмикилометровый оборонительный рубеж противника. Воздушное прикрытие осуществляли летчики 178-го истребительного авиационного полка 6-го истребительного авиационного корпуса. Авиационный полк выполнял боевое задание в зоне ответственности Южного сектора Московской зоны ПВО, руководство которым было возложено на одного из заместителей командира 6-го корпуса ПВО, полковника Трифонова Н.К. База 178-го ИАП располагалась в пограничной зоне Оки, вблизи села Липицы. Летчики этого полка выполнили 1695 вылетов, провели 59 воздушных боев, сбили 22 вражеских самолета, уничтожили 19 зенитных орудий. Командир полка подполковник Раков Роман Иванович лично совершил 65 вылетов на боевые задания. Одна из улиц Серпухова также названа в его честь. Наиболее ожесточенные бои шли на линии Дракино – Кременки – Павловка. В конце ноября 1941 года немецкое наступление было остановлено. В боях с противником отличились также части и подразделения 1-го гвардейского кавалерийского корпуса под командованием генерала Белова и воинские части 112-й танковой дивизии под командованием полковника Гетмана. В ходе ожесточенных боев они сорвали наступление 13-го армейского корпуса вермахта, нанесли ему большие потери, освободили семь населенных пунктов и удержали Серпухов от окружения и захвата. В ходе Можайско-Малоярославецкой операции соединениям и частям 49-й армии удалось значительно ослабить части наступающих частей вермахта, нанеся им значительное поражение и к началу декабря полностью остановить наступление противника на рубеже к западу от Серпухова – Суходоль (20 км юго-восточнее Алексина). Также в ноябре началась эвакуация оборудования предприятий, рабочих, женщин и детей. Среди направлений были: Бийск, Уфа, Тюмень, Ташкент, Фергана. Одновременно в Серпухове создаются шесть оборонительных районов: Красный Текстильщик, Новоткацкий, район Ситценабивной фабрики, Ногинский, южная часть города и Забор. Возводятся оборонительные сооружения: противотанковые рвы, шлагбаумы, баррикады, траншеи, бомбоубежища, газоубежища. Госпитали были организованы на базе хирургической больницы, текстильного колледжа, больницы Семашко, рабфака, школ №3, 11, 13, 22, 26, 28, где принимали раненых бойцов. 16 декабря советские войска перешли в наступление. После прорыва были освобождены Таруса и Алексин. К январю 1942 года линия фронта отодвинулась более чем на 150 километров от Серпухова. С 1942 года начинается восстановление городской промышленности. Мощности городских предприятий производят инструменты для танковых и механизированных частей, мотоциклетное оборудование, боеприпасы, пищевые концентраты. В 1944 году началось строительство конденсаторного завода. Промышленное производство достигает 80% довоенного уровня. В помещениях бывших текстильных предприятий развернуты предприятия по обработке металла, доля которых в промышленности города к 1945 году составила 35% против 23,4% в текстильной промышленности. За время войны в Серпухове было разрушено и повреждено 597 зданий, погибло 202 мирных жителя и ранено 317. В начальный период войны на город было совершено 140 авианалетов, сброшено 500 фугасных и 35 000 зажигательных бомб.
Символизм
Н. А. Соболеваның зерттеулерінің нәтижесі бойынша Серпухов қаласының елтаңбасының негізгі нұсқасы осылай болып табылады. Серпухов елтаңбасын оның досы (орынбасары) Франц Матвеевич Санти 18 ғасырдың жиырмасыншы жылдарының ортасында жасаған. Әрбір қаланың елтаңбасын жасау кезінде ескерілетін ақпарат алу мақсатында Ресей қалаларына сауалнама жіберілді. Серпуховтан келген хабарламада, қаладан алыс емес жердегі монастырда "тауыс туады" делінгендіктен, тауыс елтаңбаның элементіне айналды. Қаланың алғашқы елтаңбасы 1781 жылдың 20 желтоқсанында Мәскеу облысының басқа қалаларының елтаңбаларымен бірге бекітілді. Одан кейін ол төрт рет қарастырылды. Елтаңба алғаш рет 1883 жылдың 16 наурызында Бернхард Васильевич Коэне жасаған және 1857 жылы қала елтаңбаларының ережелерімен енгізілген ережелерге сәйкес өзгертілді. Кеңес кезінде Степан Марухин 1967 жылдың 30 мамырында бекітілген жаңа елтаңбаны жасады. 1992 жылдың 2 шілдесінде 1883 жылғы елтаңбаның нұсқасы қалпына келтірілді. Қазіргі нұсқасы 1999 жылдың 6 қазанында бекітілді және Ресей Федерациясының Мемлекеттік геральдикалық тізілімінде №564 болып тіркелген. Ол 1883 жылы бекітілген елтаңбаға негізделген, оған 1781 жылғы елтаңба да кіреді.
Парктер мен алаңдар
Серпухов – өте жасыл қала, оның ішінде 50-ге жуық бақшалар мен алаңдар бар. Қалада 5 үлкен саябақ бар: Принарский саябағы, Питомник саябағы, Комсомольский саябағы, Жемчужина саябағы және Олег Степанов атындағы қалалық мәдениет және демалыс саябағы. Қала тұрғындарының ең сүйікті демалыс орны – қала шегінде орналасқан "борон".
Театрлар мен мәдениет сарайлары
Бұлардың ішінде Музыкалық драма театры, "Көзге көрінген айна" камералық театры, "Ресей" мәдениет сарайы, "Исток" мәдениет сарайы, "Корстон" кинотеатры және "B" классындағы кинотеатр бар.
Мұражайлар
Бұлардың ішінде мұражай және көрме орталығы, Серпуховский тарихи-көркем мұражайы (1920 жылы ашылған), баспа мұражайы – қала шетіндегі алғашқы мұражай, 1890 жылы Сен кірпіш алаңында салынған ескі баспахана ғимаратында 2019 жылдың қыркүйегінде ашылған, сондай-ақ провинциялық қонақ үй-ресторан кешеніндегі 19 ғасырға жататын жаңартылған бөлмеде 2019 жылдың қыркүйегінде ашылған Нан мұражайы бар.
Кітапханалар
Серпуховтың орталықтандырылған кітапхана жүйесі 1977 жылдың желтоқсан айында құрылды. Қазіргі уақытта жүйеде тоғыз кітапхана бар. Олар – Чеховтың Орталық қалалық кітапханасы, Орталық балалар және жасөспірімдер кітапханасы, сондай-ақ қаланың түрлі аймақтарында орналасқан кітапхана филиалдары. Жүйенің бірыңғай қоры 268 000 дана құжатты, кең көлемді мерзімді басылымдарды, бірегей дыбыс жазбалары жинағын және жарияланбаған материалдардан тұратын жергілікті тарих қорын қамтиды. Кітапханашылар жылына 36,5 мыңнан астам оқырманға қызмет көрсетеді. Кітапханалардың қолжетімділігі 29,1% құрайды.
Монастырлар
Негізінен православиелік, олар: 1360 жылы негісталған Лорд әйелдер монастыры, 1374 жылы негісталған Высоцкий ерлер монастыры, ал 1665-1764 жылдары қалада Расуцкий монастыры болды. Болашақ монастырь орнында бұрын ұзақ жылдар бойы ағаштан салынған Құдайдың туған күні шіркеуі болған (1552 жылғы Жүз тон кітабында еске алынған). 1719 жылы Назарет Михаиловна Гагарина ханшайымының қаржысына кірпіштен салынған Мәсіх айқышталы соборы салынды; сол кезде монастырь атын өзгертті. Екатерина II тұсында шіркеу және монастырь жерлерін мемлекеттендіру кезінде жабылды.
Орта мектептер
Қалада бірқатар орта кәсіптік училищалар бар. Қалада 21 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде лицей, білім беру орталығы, 2 гимназия, "Реверенд Варлаам Серпуховский есіміндегі православ классикалық гимназиясы"; көптеген балабақшалар және мектепке дейінгі білім берудің басқа да мекемелері (психологиялық, педагогикалық және медициналық-әлеуметтік көмекке мұқтаж балаларға арналған муниципалды білім беру мекемесі, диагностикалық орталық және "Шанс" қосымша). Мектептер салу жұмыстары белсенді түрде жүріп жатыр.
Қалалық бюджет
2018 жылы Серпухов қалалық округінің бюджеті кірістер бойынша 48,5%-ға өсіп, 6,377 миллиард рубльді құрады және әлеуметтік бағытын сақтап қалды: барлық шығыстардың 52,9%-ы немесе 3,252 миллиард рубль әлеуметтік салаға жұмсалды, бұл 2017 жылғы көрсеткіштен 615,3 миллион рубльге көп.
Жұмыспен қамту
Экономикада жұмыспен қамтылғандардың саны 54,5 мың адам, бұл қаланың жалпы халқының 43% құрайды. Олардың 20 мыңы ірі және орта кәсіпорындарда жұмыс істейді, ал қалғандары шағын бизнесте, заңды тұлға құрмай жеке кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтардан жалданып, немесе жеке шаруашылықтарда еңбек етеді.
Еңбек нарығының көрсеткіштері
Жергілікті жұмыссыздық деңгейі 0,44%, ресми тіркелген жұмыссыздардың саны – 298 адам. Серпухов халқы Мәскеу экономикасында жұмыс істейді, нәтижесінде күндізгі маятниктік қоныс-көшудің айтарлықтай көлемі қалыптасады, оның құрамы 5,8 мың адамды құрайды.
Өнеркәсіп
Серпуховада экономиканың барлық салаларында 150-ге жуық ірі және орта кәсіпорын мен ұйым, ал 1600-нан астам шағын бизнес ұйымдары (соның ішінде микро кәсіпорындар) жұмыс істейді. Қаланың өнеркәсіптік кәсіпорындары әртүрлі мақсаттағы электр моторларын, аз қуатты электр көліктерін, гироскопиялық құрылғыларды, навигациялық жүйелерге арналған дәл механика өнімдерін, ұшақтарды бағыттау және тұрақтандыру жүйелерін, химиялық талшықтар мен жіптерді, оқшаулау материалдарын, темірбетон бұйымдарын, металл конструкцияларын, дабыл сигнализацияларын, конденсаторларды, медициналық жабдықтарды, азық-түлік өнімдерін шығарады. 2015 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында ірі және орта өндіріс компаниялары өз өнімдерін нақты бағамен 13 255,3 миллион рубльге сатты, бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 14% көп. Серпуховтың құрылыс кешені шамамен 52 құрылыс ұйымынан тұрады, оның ішінде жобалау, өнеркәсіптік, тұрғын үй, азаматтық және коммуналдық құрылыспен айналысатын 40-тан астам шағын кәсіпорын бар. Салынған жердің ауданы 2,24 мың гектарды құрайды, оның 26%-ы өндіріс нысандарына, ал 65%-ы тұрғын үйлерге бөлінген. Серпуховтың тұрғын үй қоры 3319086,22 м²-ден астам жалпы ауданы бар 1136 көппәтерлі үйден тұрады. Серпухов аймағында Серпухов сауда-өнеркәсіп палатасы (СТПП) жұмыс істейді. Бұл 1995 жылы құрылған коммерциялық емес ұйым, ол оңтүстік маңындағы кәсіпкерліктің барлық түрлерін дамытуға бағытталған. Ол 200-ге жуық ұйым мен жеке кәсіпкерді біріктіреді.
Көлік
Серпухов көлік бағыттарының тоғысқан жерінде ыңғайлы түрде орналасқан және дамыған инфрақұрылымына ие. Серпуховтың көлік түйіні теміржол, автомобиль және су жолдарына бағытталған, бұл жергілікті және транзиттік қызметтерді қамтамасыз етеді.
Темір жол
Серпухов Мәскеумен тұрақты пойыз қатынасы арқылы байланысты (Электр пойыздары Царицыно станциясына 1,5 сағат, Курский теміржол станциясына 2 сағат жүреді). Туламен де теміржол байланысы бар. Сонымен қатар, Орел, Курск, Белгород қалаларына бағытталған пойыздар Серпухов стансасында тоқтайды. Серпухов теміржол стансасы 1865 жылы ашылған. Ока теміржол платформасы. Серпухов стансасының жанындағы алаңда қалалық автобус стансасы орналасқан, одан қалалық, қала маңындағы және алыс қашықтыққа жүретін автобустар кетеді.
Serpukhov railway station, opened in 1865. Oka railway platform. On the square near the Serpukhov station is the city bus station, from which most city, suburban and long distance bus routes depart.
Жол көлігі
Қаланың тікелей жанында М2 "Қырым" тас жолы және А 108 "Мәскеу үлкен сақинасы" тас жолы орналасқан. Федералдық маңызы бар М4 "Дон" және М3 "Украина" тас жолдары да жақын жерде. Серпухов және аймақта 600 шақырымға жуық жалпы қолданыстағы жолдар бар. Қалалық, қала маңындағы және алыс қашықтыққа жолаушы тасымалдаудың негізгі көлігі Қорғаныс министрлігінің "Мострансавто" 1790 конвойы болып табылады. Қалада коммерциялық жүк тасымалдау компаниялары да жұмыс істейді. Барлығы Серпуховта 25 қалалық автобус маршруты бар. Серпухов станциясы көптеген маршруттар үшін соңғы аялдама болып табылады. Мәскеуден басқа көптеген шағын қалалар мен ауылдарды қамтитын, қашықтықтан жүретін автобус маршруттарының желісі бар. Көшелік және қалааралық жолдардың күтімі Серпуховский ДРСУ және Серпуховский Автодор мекемелерінің құзыретінде. Серпуховтың көлік жүйесі негізінен жүк тасымалына бағытталған, ол барлық жүктің 97% құрайды, ал теміржол шамамен 3% құрайды.
Су көлігі
Серпухов порты, Мәскеу өзендік кеме компаниясының еншілес кәсіпорны, қалада орналасқан. Порт 1858 жылы негісталған және Нара өзені бойында, Акуға құятын жерінен екі шақырым қашықтықта орналасқан. Ол жолаушылар және жүк тасымалын жүзеге асырады. Басты жолаушылар бағыттары: Серпухов – Бақтар, Серпухов – Поленово, Серпухов – Таруса, Серпухов – Велегож. Кеме қатынасы компаниясының ресми мәліметтері бойынша, жылдық жолаушылар ағыны шамамен 30 000 адамды құрайды. Порт Ока су алабында минералды құрылыс материалдарын (шағыл, құм, топырақ) өндіреді. Жүк тиеу-түсіру жұмыстарын, тауарларды тасымалдауды жүзеге асырады және үш учаскені: Алексинский, Серпуховский және Каширскийді қамтамасыз етеді.
Медиа
Жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарының ішінде ұзақ жылдар бойы "Коммунист" газеті ғана болды, кейін "Серпуховские вести" деп өзгертілді. Бұқаралық ақпарат құралдарының қарқынды дамуы 1990-шы жылдары басталды, осы кезде көптеген жаңа баспа басылымдары мен жергілікті телеарналар ашылды, ал 2000-шы жылдары радиостанциялар құрылды. 2004 жылдан 2019 жылға дейін қалада "Ока Инфо" атты апталық газет шығарылды.
Стадиондар
Олар: "Труд" стадионы, "Спартак" стадионы, "Старт" стадионы, "Олимп" спорт орталығы, "Тайфун" спорт орталығы, "Орыс аюы" дене шынықтыру және сауықтыру кешені (ФОК), "Айс Арена" және "В" классындағы су паркі. Қалада көптеген спорт секциялары, әуесқой және кәсіби клубтар бар. Серпухов қаласында екінші лиганың "Орталық" аймағындағы "Звезда" кәсіби футбол клубы құрылған. "Звезда" футбол клубы "Труд" стадионында ойнаған. Стадион 5300 көрерменге арналған, жасанды газонмен және жарықтандыру жүйесімен жабдықталған, ал кешеннің жалпы ауданы 29591 м2 құрайды.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Серпухов Серпухов ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бірлік ретінде ол облыстың бағынысындағы Серпухов қаласы болып жеке құрылған, оның мәртебесі аудандардың мәртебесімен тең.