Кіріспе

Мормондық бауырластық ұйым – Мормондық топ.

Даниттер – 1838 жылдың маусым айында Миссури штатының Колдуэлл округіндегі Фар-Уэст қаласында соңғы күнгі қасиеттілердің мүшелері құрған бауырластық ұйым. Миссуриде ұйымдасқан кезеңінде даниттер өздігінен әрекет ететін топ ретінде танылды және 1838 жылғы мормон соғысының оқиғаларында маңызды рөл атқарды. Олар 19 ғасырдың соңына дейін мормондық және мормон емес халық ауыз әңгімелерінде, пікірталастарда және насихаттарда маңызды орын алды, бірақ Юта штаты мемлекет мәртебесіне ие болғаннан кейін идеологиялық ықпалы азайды. Шіркеудің Данит жетекшілерін ашық түрде құлшылықтан шығаруына және Джозеф Смиттің осы топты табиғаты жағынан зұлым және «құпия біріккендік» (Мормон кітабында адамдар тобындағы – мысалы, бандиттер, ұйымдасқан қылмыс және саясаттағы – сыбайлас жемқорлықты білдіретін термин, сондай-ақ заңсыз сөз байласуды білдіретін жалпы қолданыстағы термин) деп атаған көптеген мәлімдемелеріне қарамастан, ұйымның мәні мен көлемі және оның Мәсіх шіркеуімен (Соңғы күндердің қасиеттілері) ресми байланысы туралы тарихшылар арасында әлі де келіспеушіліктер бар. Топтың алғашқы кезеңінде Джозеф Смит оның іс-қимылдарын қолдағандай болды, бірақ зорлық-зомбылық күшейген кезде оған қарсы шықты, ал даниттердің іс-әрекеттері Миссуриде үлкен дүрлік тудырып, ақырында Жою бұйрығына әкелді. Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінің (СДК шіркеуінің) веб-сайтындағы бір мақалада былай делінген: «Тарихшылардың көпшілігі Джозеф Смит даниттерді мақұлдағанмен, олардың барлық жоспарлары туралы толыққанды хабардар болмаған және олардың барлық іс-әрекеттерін қолдамаған деген пікірде». 1834 жылы Сион лагерінің маршы кезінде, Киртлендтен (Огайо штаты) Клей округіне (Миссури штаты) жасалған әскери жорықта Джозеф Смит өзінің қауымын қорғау үшін «Израиль әскерлері» деп аталған алғашқы мормондық милициясын құрды, ол Наувоо легионынан сегіз жыл бұрын құрылған. Кейбір тарихшылар бұл ертедегі милицияны даниттік топтың бастапқы құрамы деп санайды. 1838 жылғы Миссури мормон соғысынан кейін «Данит» термині жиі соңғы күнгі қасиеттілердің бейбітшілікті сақтау қызметімен байланысты болды, оның ішінде Науву, Иллинойс полициясы, Джозеф Смиттің күзетшілері және «үскіріктеп, ағаш ойып жасаушы бригадалары». Кейінгі топтардың кейбір мүшелері Миссури кезеңінде даниттер болғанмен, 1838 жылғы құпия қоғамның жетекшілері, әсіресе топтың негізін қалаушы Сампсон Авард басқарған «Жоюшы періштелер» деп аталғандар, бейбітшілікті сақтаушы милициялардың жетекшілерімен байланысты емес еді.

Өмірбаян

Даниттер мормон қоныс аударушылары мен Миссуриде беделді тұрғындар арасындағы өзара арандату мен қақтығыстар ортасында ұйымдасты, екі тараптан да көптеген зорлық-зомбылық оқиғалары тіркелді. Олар 1838 жылы Миссуриде ресми ұйым ретінде белсенді болды. Бастапқыда мормон диссиденттері арасындағы ішкі келіспеушілікті жоюға ниеттенген фанатиктер тобы ретінде пайда болды, олардың арасында бұрынғы жоғары лауазымды мормондар, тіпті Үш куәгер де болды, бірақ кейін АҚШ әскерлерімен және Миссури азаматтарымен, құқық қорғау органдарымен милициялық және жартылай әскери қақтығыстарға қатысты. Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысы көршілес қауымдармен қақтығыстар мен зорлық-зомбылыққа толы кезеңдерді бастан өткерді. Осыған дейін Джозеф Смит зорлық-зомбылықсыз саясатты қолдаған, бірақ бейбітшілік дәуірі аяқталуға жақын болды. 1833 жылдың тамызында Смит мынадай аянды жазды: Бұл аян шіркеу мүшелерін "сабырлы болуға және кінәлауға болмайды" деп шақырды, егер "адамдар сізді немесе отбасыңызды ұрса", бірақ сонымен қатар өзін-өзі қорғауды да ақтады: Егер үш рет қауіпке ұшырағаннан кейін "ол сіздің өміріңізге қауіп төндірсе, сіздің жауыңыз сіздің қолыңызда және сіз ақталғансыз". 1838 жылға дейін Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының екі орталығы болды – бірі Киртлендте (Огайо штаты), екіншісі Миссуридің солтүстік-батысында. Шіркеудің бас кеңсесі мен Бірінші президенттігі Киртлендте орналасқан, ал Миссури шіркеуін Дэвид Уитмер, В.В. Фелпс және Джон Уитмерден құралған Қайрат президенттігі басқарды. 1836 жылы Джон Уитмер мен Фелпс Миссуридегі Фар-Уэст қаласын құрды, ол Миссуридегі шіркеудің бас кеңсесіне айналды. 1837 жыл бойы Киртлендтегі шіркеу шіркеу банкінің банкроттығына байланысты ішкі қақтығыстарды бастан өткерді. Нәтижесінде, Жозеф Смит пен Бірінші президенттіктің Сидни Ригдон Уоррен Париш бастаған қарсыластарға Киртленд ғибадатханасын қоса алғанда, бас кеңсе бақылауын жоғалтты. Смит және оның ізбасарлары 1838 жылдың басында Миссуридегі Фар-Уэстке көшіп келді, бұл Смит пен басқа шіркеу басшылары шіркеу өмірі үшін күресіп жатыр деген көзқарас қалыптасқан кезеңнің бастамасы болды. 1838 жылдың көктемінде жағдай шиеленісіп, Миссури мен Огайода мормондардың саны артып, шіркеу ішінде де жіктер пайда болды. Мормондардың күрт көшіп келуі, олардың бірлесіп дауыс беруге бейімділігі, құлдыққа қарсы саяси және солтүстік мәдени көзқарастары Миссуридің жергілікті тұрғындарының наразылығын тудырды. Бұл шиеленіс Джозеф Смит Миссуридің Сион үшін таңдалған жер және қасиеттілердің жиналуы үшін арналған жер екенін айтқан пайғамбарлықтарымен одан әрі күшейді. Жозеф Смит қасиеттілерді қорқудан аулақ болуға шақырды және Билер кітабының 18-тарауындағы Дан тайпасы туралы үзіндіге сілтеме жасады: "Егер жау келсе, даниттер олардың соңынан қуады, яғни өзін-өзі қорғауға келген бауырластар". Жүсіптің даниттер туралы айтқан сөздерін естігендердің бірі Самсон Авард болды. Самсон Авард бауырластардың бір бөлігін өзара қорғану және қорғау үшін жасақтарға ұйымдастырды. Ол Бірінші президенттіктің мақұлдауына ие екенін айтты. Сондай-ақ, ол оның ізбасарларына басқа ұлттарға қарсы жасақтар құрып, оларды тонап, талан-таражға түсіріп, жою керектігін үйретті. Олжаның есебінен Құдай Патшалығы салынады. Авардтың көптеген ізбасарлары одан жиреніп, көп ұзамай Авард шіркеуден қуылды. 1838 жылдың 4 шілдесінде мормон көшбасшысы Сидни Ригдон Калдвелл округінің орталығы Фар-Уэст қаласында сөз сөйледі. Ригдон мормон емес көршілерімен ешқандай дау тудырмауды қалаған жоқ, бірақ мормондар оларға қарсы кез келген шабуылға, мысалы, 1833 жылдың жазы мен күзінде Джексон округінде болғандай, күшпен жауап беретінін нақты айтқысы келді. Бұл, әрине, даниттерді Джексон округінен қуған топтарға қарсы тұруға итермеледі. Соңғы күндердің қасиеттілерінің Миссуриге құқықтары туралы талаптары мормон емес жаңалықтар көздері мен саясаткерлердің жауыз сөздерімен күресті. Ақырында жағдай нашарлап, бір үкіметтік агент былай деп жазды: Дейвис, Кэрролл және басқа да қалыпты округтердің азаматтары соңғы екі айда мормондарды осы округтерден және штаттан қуу мақсатымен бір топтан екінші топқа жиналды. Бұл нәрселер мормондарды үмітсіздікке түсірді, енді кейбір мүшелері қорғанысқа өтудің орнына шабуылға көшті.

Құрылу

1838 жылдың маусым айында мормондардың бір тобы Самсон Авард, Джаред Картер және Джордж В. Робинсон басшылығымен Фар-Уэст қаласында мормон қарсыластарының мәселесін талқылау үшін жинала бастады. Бұл топ «Сион қыздары» деп аталды. Тағы бір топ жақын орналасқан Адам-онди Ахман қаласында құрылды, онда діңгек президенті және Бірінші Президенттіктегі арнайы кеңесші Джон Смит өзінің күнделігіне «даниттер» деген атауды жазып, бұл жиналыстарды әдеттегі оқиғалар деп сипаттады. Альберт П. Роквудтың 1838 жылғы қазан айындағы жазбасына сәйкес, адал мормон: «Компаниялар «даниттер» деп аталады, себебі пайғамбар Даниял киелілер патшалықты алып, оны мәңгілікке иеленеді дегенді айтқан». Он екі елшінің кворумының бұрынғы президенті Томас Б. Марш шіркеу басшылығының шіркеу қаржысын тиісінше басқара алмағанын айтып, шіркеуден шықты. Ол шіркеу туралы сыни пікірлер білдіріп, хаттар жаза бастады, нәтижесінде ол шіркеуден шеттетілді. Мормондардың Галатин сияқты мормон емес елді мекендерді қиратқаны туралы хабардар болғаннан кейін ол кетіп қалды. Марш даниттердің алғашқы жиналыстарына қатысып, даниттер «шіркеу басшыларының барлық іс-әрекеттерін, дұрыс немесе бұрыс, қолдауға ант бергенін» айтты. Жаңадан құрылған даниттер бастапқыда шіркеуден шығып, бірақ жақын маңдағы, құқықтық мәртебесі анық емес жерде тұратын қарсыластарға қарсы қандай қадамдар жасау керектігі туралы келіспеді. Мүліктер LDS шіркеуі мен жеке тұлғалардың атынан, ортақ және жеке қаражат есебінен сатып алынған. Бұрынғы мормон Рид Пек Картер мен Димик Б. Хантингтонның «осы адамдарды өлтіріп, олардың шіркеуге зиян келтіруіне жол бермеуді» ұсынғанын мәлімдеді. Марш (әлі де мормон болған кезде) және Джон Коррилл бұл ұсынысқа қарсылық білдірді. Бұл мәселе келесі жексенбіге дейін (1838 жылдың 17 маусымы) кейінге шегерілді, сол күні Сидни Ригдон тұз туралы уағыз айтып, қарсыластарды «дәмі татыған тұзға» теңеді. Ол сондай-ақ қарсыластардың «адамдардың аяғына тапталатынын» айтты. Коррилл былай деді: «Ригдон уағызында есімдерді атамаса да, оның сөздерінен сенімінен бас тартқандарды немесе сенімді жоққа шығарғандарды айтқысы келгені анық болды».

Үлесінің кеңейуі

Даниттердің рөлі ішкі тәртіп сақтаудан сыртқы қорғанысқа ауысты, себебі Мормон емес Миссури халқы Мормондарды кетіп қалуға шақырды, бастапқыда күш қолдану қаупін тудырмай, тек өтініш білдірді. Алдағы айларда Мормондар мен Миссури тұрғындары арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, Миссури штатының милициясы Мормондардың көп бөлігін Миссуриден қуғынға шығарды. Губернатор Лилбурн Боггс 1838 жылғы 27 қазанда 44-ші Миссури жарлығын шығарды, ол Мормондарды Миссуриден шығарып жіберді. Дегенмен, Смит пен Даниттердің жетекшісі Самсон Авард арасында дау туды. Смит айтуынша, Авард, шіркеуге жаңа қосылған адам болғанымен, "құпия одақ" құрды, бұл Мормон кітабында айтылған зұлым қоғамға сілтеме еді. Смит сондай-ақ Авардтың мақтанышы мен ынтасы оны Смит пен шіркеудің басқа да басшыларының еркіне қарсы топты ұйымдастыруға итермелегенін мәлімдеді. Осы көзқарас бойынша, Авард өзін заңсыз түрде Иеміздің елшісі деп жариялаған, ал Смит Авардқа тағылған сөздеріне сәйкес, ол "құдайсыз жұрттың [Мормондар емес] мүлкін тонап", сақшылықтан пайда көруді көздеген. Жозеф Смит көп ұзамай Авардқа қарсы шіркеу атынан шара қолданып, оны барлық әскери қызметтен шеттетуге және жаралыларға көмектесетін хирург ретінде тағайындады; Авард өзінің осы төмендетілуін мойындайды. Авард соңында шіркеуден қуылды. Смиттің шіркеу тарихында былай делінген: "Егер шіркеу президенті Авардтың нашарлығын білсе, ол шіркеуден айырылып, оның ықпалын жою үшін барлық мүмкіндіктер пайдаланылды, бұл оны қатты ашуландырды және ол жаман ниетті әңгімелер таратты, бірақ барлық әрекеттері нәтижесіз болғанын көріп, ол қайтадан қастандық жасап, халықпен жарасуға тырысты".

Құқық қорғаушылар

Қасиеттеу заңы – шіркеуге берілген, қауымдық бағдарлама құруға бағытталған міндеттеме болатын. Оған сәйкес, киелілер "барлық ақшалары мен мүліктерін шіркеуге қасиеттеуі" және оны кері жалға алуы керек еді. Осылайша шіркеу Солтүстік-батыс Миссуриге ағылып келіп жатқан жандарға жерді сатып алып, қоныстандыруға мүмкіндік алатын еді. Коррилл еске алады: "Дандықтар ұйымдасқаннан кейін көп ұзамай Қасиеттеу заңын күштеңдетуге кірісті, бірақ бұл көп нәтиже бермеді".

Саяси қызмет

Саясат саласында даниттерге 6 тамызда өткен сайлауда Президенттік бекіткен кандидаттардың аттары жазылған билеттерді тарату тапсырылды. Шіркеу басшысы Джон Коррилл бекітілген кандидат болды және нәтижесінде Миссури штатының Өкілдер палатасына сайланды, бірақ ол: "Көптеген адамдар сайлауда әділетсіздік орын алғанын көрді және оған наразылық білдірді" деп мәлімдеді. 15-20 дауыс болмағанда, сайлау бірауыздылықпен шешілді. Лайман Уайт басшылығымен Дависс округінде даниттердің екінші бекінісі құрылды, ол сонымен қатар штаттық милиция полковнигі де болды. Дависс округінің даниттері Галатиндегі сайлау күні шайқасына қатысты, онда мормон емес адамдардың тобы мормондардың дауыс беруіне бөгет қоюға тырысты.

Әскерилер

Даниттердің қызметі ақырында саяси әрекеттен әскери әрекетке көшті. 1838 жылдың 4 шілдесінде Фар-Уэсттегі Әулиелердің соңғы күнгі шіркеуі үлкен Тәуелсіздік күнін тойлады. Тойдың бір бөлігі ретінде әскери парад өтті, онда заңды Калдвелл округінің ополчениесі (полковник Джордж М. Хинкл басқарған) және Даниттер (Жарред Картер, Сэмсон Авард және Корнелиус П. Лотт басқарған) қатысты. Басты сөзді шіркеу өкілі Сидни Ригдон жасады, ол «қауғыншыл топтардың қудалауынан» Мормондардың «Тәуелсіздік жарияланымы» деп аталатын сөз сөйледі. Онда Ригдон былай деп мәлімдеді:
«Бізді мазалағысы келген топ бізбен соғысқа шықса, ол біз үшін жойғыш соғыс болады; біз олардың қанының соңғы тамшысы төгілгенше оларды қуалаймыз, немесе олар бізді жоюға мәжбүр болады, себебі біз соғыстың ошағын олардың үйлеріне және отбасыларына жеткіземіз, және екі тараптың бірі толығымен жойылған болады».
Бірінші Президенттік кеңес бұл сөзден ғана емес, оның көшірмелерін басып, таратып, қанағаттанды, бірақ Бригам Янг кейін бұл «Миссуридегі біздің қиындықтарымыздың басты себебі болды» деп еске алды.

Дэвисс экспедициясы

"Мобке қарсы агрессивті қорғаныс" жаңа саясаты Дейвис округінде іске асырылды, өйткені Клинтон және Плат округтерінен шыққан, негізінен мормон емес жасақшылар тобы, шеткері аудандардағы мормондарды мазалауды бастады. Жасақшылар мормондарды қорқытып, оларды округтен қууды, оқшауланған үйлерді өртеп, мүлікті тонау арқылы көздеді. Бұл топтық зорлық-зомбылықты алты жыл бұрын Миссури штатының Индепенденс қаласында бастан өткерген қорқынышты оқиғаның қайталануы деп қарастырған, Сенімділер штат билігінен көмек сұрады, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 18 қазанда Джозеф Смит көмектесе алатын барлық ер адамдарды шақырды; Колдуэлл ополчениесінің бөлімдері, сондай-ақ кейбір даниттер және олардың кек алуға байланысты құпия серттері Дейвис округіндегі Сенімділердің штаб-пәтері – Адам онди Ахманға жиналды. Одан елші Дэвид В. Паттен Галлатин, Миллпорт және Гриндстоун Форкс елді мекендеріне шабуыл жасады. Моб Фар-Вестке шабуыл жасауға уәде берген зеңбірек жер астында табылған, ал қалалар көбінесе тастап кетілген; мормон емес тұрғындар қуылды, ал кейбір дүкендер мен үйлер өртелді. Бұған қоса, қашқан топтар қалдырған мүліктер шабуыл жасаған жасақшылармен "қаражатқа бөлініп", Адам онди Ахмандағы епископтың қоймасына әкелінді. Бұл әрекеттер осы оқиғадан кейін елшілер Томас Б. Марш пен Орсон Хайдтың наразылығына себеп болды. Олар Ричмондқа барып, даниттердің бар екендігі және Ричмонд пен Либертині өртеп жіберу туралы нұсқаулармен құрылған "жойғыш топ" туралы куәлік берді.

Кұрық өзен шайқасы

1838 жылы соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшелері мен олардың солтүстік-батыс Миссуридегі көршілері арасындағы шиеленіс күшейді. Рей округі мормондық Колдуэлл округінің оңтүстігінде орналасқан. Екі округті алты мильге бір мильді құрайтын, «адам тұрмайтын жер» деп аталатын «Банкэм жолағы» немесе «Банкомб жолағы» бөліп тұрды. Бұл құрылмаған аймақ әкімшілік және әскери мақсаттар үшін Рей округіне қарасты болды. Рей округінің және оның батысындағы Клей округінің тұрғындары алғаш рет шіркеуден «бұзылғандар» тобы Колдуэлл округінен қуылғанда солтүстіктегі мормондарға қатысты алаңдаушылық білдірді. Дэвид Уитмер, В. В. Фелпс, Джон Уитмер және Оливер Каудери сияқты бұл бұзылғандар Миссуридегі соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің жетекшілері болған. Олар өз отбасыларын Рей және Клей округтерінің орталықтары Ричмонд пен Либертиге көшірді және мормондар өздерінің өміріне қауіп төндіргенін және мүлкін ұрлағанын мәлімдеді. Жаз бойы Каролл және Дэвис округтерінде мормондар мен мормон еместер арасындағы қақтығыстар Рей мен Клей округтеріндегі қоныс аударушыларды үнемі алаңдатып отырды. Ричмондқа Мормон он екі елшісінің кворумынан Томас Б. Марш пен Орсон Хайд келгенде бұл алаңдаушылық шегіне жетті, олар мормондардың Дэвис округіне басып кіріп, округ орталығы Галлатинды тонағанын хабарлады. Сонымен қатар, Даниттер деп белгілі мормондық топ Ричмонд пен Либертиді өртеп жіберуді жоспарлап отырғанын айтты. Бұл куәлік алаңдаған азаматтарды қоздырды. Әйелдер, балалар және мүлік жақын арада болатын мормон шабуылынан қорғану үшін Миссури өзенінен өткізілді, ал штат милициясы дайындыққа келтірілді.

Ұрысқа дейінгі кезең

Клей округінің генералы Дэвид Райс Атчисон, штат милициясының солтүстік-батыс Миссуридегі командирі, капитан Сэмюэл Богарт басқаратын компанияға Бэнкхэм жолағын "мүмкін болса, Рей округіне қарулы адамдардың кез келген басқыншылығын болдырмау" үшін күзетуге бұйрық берді. Богарт бұл жұмысты атқаруға лайықты адам болмаған. Либерти тұрғыны Питер Бернетттің айтуынша, "Капитан Богарт өте сақтық көрмейтін адам еді, және оның әскері де сондай сипатта болды". Бұрын Богарт Кэрролл округінде мормондарды мазалаған жасаққа қатысқан. Богарт бұйрықтарды тез орындады. Ол және оның әскері Бэнкхэм жолағында тұратын соңғы күндердің қасиеттілерінің үйлеріне барып, оларды күшпен қарусыздандырып, Рей округін тастап кетуге мәжбүрледі. Содан кейін Богарт Колдуэлл округіне енген көрінеді және ондағы мормондарды да мазалап, округ орталығы Фар-Вестке көшіп кетуге кеңес берді. Рей округіне оралғанда, оның әскері үш мормонды – Натан Пинкхэм кіші, Уильям Сили және Аддисон Гринды – ұстады, олар Рей округінен болуы мүмкін шабуыл туралы барлаушылар болған болуы мүмкін. "Тұтқынға алынған мормон тұтқындарын өлтіруге ниетті" деген шамадан тыс хабарлар тез Фар-Вестке жетті. Мормондар дереу қарулы құтқару тобын жинады. Колдуэлл округінің ресми милициясының басшысы полковник Джордж М. Хинкл қол жетімді болғанымен, Джозеф Смит күшке елші Дэвид В. Паттенді басшы етіп тағайындады. Дэвис округіндегі шабуылдарға қатысқандықтан "Қорқуды білмейтін капитан" деп танылған Паттен, көрінеу, Данит ұйымының жетекшісі болды, және оны Хинклден артық таңдау құтқаруды ресми емес экспедиция ретінде жоспарлағандығын көрсетеді. Мормон күштері Фар-Вест пен Ричмондты байланыстыратын басты жолмен оңтүстікке қарай жылдам қозғалды.

Шайқас

1838 жылы 24 қазан күні түнде капитан Богарт жасағы Бэнкхэмнің жолағындағы Крукд өзенінің жағасында орналасты. Паттен мен мормондық құтқару тобы солтүстіктен басты жолмен жақындады. 25-і күні таңда мормондар милицияның күзетшілерімен кездесті. Қысқаша атыс болды, екі тарап та бірінші қарсы тараптың оқ атқандығын мәлімдеді. Күзетшілердің бірі Джон Локхарт мормондардың барлаушысы Патрик Обанионды атып жаратты. Обанион кейіннен алған жарақатынан көз жұмды. Локхарт және басқа күзетшілер төбеден төмен милиция лагеріне қашып, қорғанысқа орналасты. Мормондық топ Рей милициясының лагеріне жақындап, Дэвид У. Паттен, Чарльз К. Рич және Патрик Дурфи басқаратын үш колоннадан тұратын шайқас шебін құрды. Рич кейіннен мормондар қатарына келгеннен кейін, милицияның "барлық қаруларымен бізге оқ атқан" екенін еске алды. Жалпы атыс басталды, бірақ милиция өзен жағалауының артында орналасқандықтан стратегиялық артықшылыққа ие болды. Паттен милиция позициясына шабуыл жасауға шешім қабылдап, мормондардың шайқас айғайы "Құдай және бостандық!" деп ұран салды. Миссуриліктерде қылыш болмағандықтан, олар қатарын бұзып, өзеннің барлық бағытына қашып кетті. Шегіну кезінде мормондар атуын жалғастырды, соның салдарынан милициядан бірі, Мозес Роуленд қаза тапты. Алайда, шабуыл кезінде Паттенге оқ тиіп, қаза болды. Эбенезер Робинсон Паттенді "батылдығы шексіз болғандықтан, оны "Капитан Феарноут" деп атаған" екенін айтты.

Салдары

Бұл шайқаста бар болғаны төрт адам қаза болса да, оның салдары Миссури мормондары соғысының күрт өршуіне алып келді. Қасаң түрде таратылған хабарлар (кейбіреулері Богарттың әскерінің жартысы жоғалды деді) Миссури губернаторы Лилбурн Боггске жетті, ол Миссуридің 44-ші жарлығын шығарды, ол "Жою жарлығы" деп белгілі болды, онда "[м]ормондар жау ретінде қарастырылуы керек және жойылуы немесе штаттан қуылмалы" делінген. Боггс 2500 штаттық милицияны мормондардың ашық бүлік көтерісін басуға шақырды. Нәтижесінде, шіркеудің басшылары тұтқындалды және мүшелерінің көп бөлігі штатты тастап кетуге мәжбүр болды. Мыңдаған соңғы күн қасиеттілері бірнеше жылдың ішінде Миссуриге ағылып келді; олар құлдыққа қарсы болды және бірыңғай дауыс берді. Бұл жағдай наразылыққа және қасиеттілерге қарсы ұйымдасқан шабуылға әкелді; Сидни Ригдон 4 шілдеде жасаған сөзімен жағдайды шиеленістірді. Миссури штатының шенеуніктері мормондарды соғыстағы басып кіргендер деп есептеді, ал мұқтаж қасиеттілер Иллинойсқа қашуға мәжбүр болғаннан кейін, олардың Фар-Уэст және Адам-онди-Ахмандағы үйлерін ұсақ-құмарлықпен басып алды. Джозеф Смит, Сидни Ригдон, Хайрум Смит, Парли П. Пратт және Джордж В. Робинсон сияқты шіркеудің көптеген басшылары сатқындық сияқты көптеген қылмыстармен айыпталды. Алдын ала сот отырысында Смит және басқа айыпталушылар Даниттердің жетекшісі Самсон Авард оларға қарсы куәлік бергенін білді. Осы куәліктің нәтижесінде Миссуридің бесінші округінің судьясы Остин А. Кинг Смит, Ригдон және басқа да басшыларды сотқа тартуға жеткілікті дәлелдер бар деп шешті; алайда, олар сот күтіп, Либерти түрмесінде алты айдан астам уақыт күтті. Сотқа түсуге үміті үзген Смит және басқалары түрмеден қашып, көп ұзамай Куинсидегі (Иллинойс штаты) соңғы күн қасиеттілеріне қосылды.

Даниялықтар саны

Даниттік ұйымның ауқымына қатысты екі негізгі және қарама-қарсы пікірді Д. Майкл Куинн мен Александр Л. Бау авторлары білдіреді. Бригам Янг университетінің Нил А. Максвелл атындағы діни зерттеулер институты зерттеуші Куинннің алғашқы ұстанымын, оның күмәнді көздерге сүйенгендігі үшін қатты сынады. Куинн өзін дандық деп жариялаған Джон Н. Сапптың 1838 жылғы 4 қыркүйектегі мәлімдемесіне сүйенеді, онда дандықтардың саны "сегіз және он жүз аралығында, жақсы қаруланған және жабдықталған" деп көрсетілген. Ол басқа бір дандық, Ансон Коллдың куәлігін де ескереді, ол Фар-Уэсттегі "барлық әскери күш" даниттік ұйымға тиесілі екенін айтқан. Осы және басқа да мәлімдемелерге негізделген Куинн, Калдвелл және Дэвис округтеріндегі 900-ге жуық мормон ер адамдарының дерлік барлығы даниттерге айналғанын және 1838 жылдың жазының соңына қарай, мормонның толық құқықты мүшесі болу үшін данит болуы да қажет болғанын қорытындылайды. Бау екінші ұстанымда Куиннмен келіспейді және даниттер әрқашан "таңдалған топ" болғанын дәлелдейді. Ол Джон Корриллдің куәлігін, ол даниттердің жалпы саны 300 екенін айтқан, Сапп пен Коллдың куәлігінен сенімдірек деп санайды.

Джозеф Смиттің қатысы

ЛДС шіркеуінің веб-сайтындағы бір мақалада былай делінген: "Тарихшылар Джозеф Смит дандықтарды мақұлдағанмен, олардың барлық жоспарлары туралы толыққанды хабардар болмағанын және олардың барлық іс-әрекеттерін қолдамағанын айтады". Смит дандықтар алғаш рет ұйымдастырылған деп саналатын жылға дейінгі үш жыл бойы Соғыс хатшысы лауазымын атқарды. Алайда, Смит дандықтар тобымен байланысын растамады және Смиттың жақын замандастарының ешқайсысы мұндай мәлімдеме жасаған жоқ. Шындығында, Смит бастапқыда дандықтарды мақұлдағанмен, олардың іс-әрекеттеріне қатысты көп жағдайда наразылық білдіріп, оны бірнеше рет жазбаға түсірді. Кейбір тарихшылар бұл пікірлер Смиттың дандықтардың іс-әрекеттерін мақұлдағанын көрсетеді деп санайды. Сонымен қатар, ЛДС шіркеуінің басшысы Сидни Ригдон дандықтарды сынағанмен, мормондардың өздерінің қатарынан наразылық білдіргендерді күшпен қууға құқығы бар екенін мәлімдеді, былай деді: "Егер бір елде немесе адамдар тобында олармен қарым-қатынас жасағысы келмейтін адамдар болса және олардың қатарында қалуына қарсы пікірлер айтылса, ал мұндай адамдар кетпесе, онда республикалық принциптің өзі осы қауымға оларды күшпен қууға құқық береді және ешқандай заң бұған кедергі келтірмейді". Ригдонның бұл сөздері Смиттың айтқандары сияқты дандықтарға қатысты болуы мүмкін деген пікірлер тек болжам ғана. Джозеф Смит дандықтар тобын қолдаған бір мәлімдеме жасады, ол олардың құрылған кезіне жақын болды. Смит өзінің күнделігінде: "Осы уақытқа дейін дандықтардың тәртібі бойынша. Бізде осы заманда дандықтардың тобы бар, олар физикалық тұрғыдан дұрыс емес нәрсені түзетуге және осы уақытқа дейін арамызда болған барлық үлкен жамандықтардан шіркеуді тазартуға, себебі оларды үйрету және көндіру арқылы түзету мүмкін емес. Бұл топ немесе олардың бір бөлігі шілде айының төртінші күні [—] өздерінің оннан астам капитан басқаратын ондық топтармен құлшылыққа келді". Бірақ, уақыт өте келе, топтың беделі мен зорлық-зомбылығы артқан сайын, Смит оларды "жаман" және "құпия біріккендік" (ЛДС шіркеуінде жағымсыз термин) деп айыптады. Бұл айыптаулар негізінен Смит пен шіркеу 1838 жылдың күзінде мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыпталғаннан кейін және Смит пен шіркеу басшылары бассыз топтардың әрекеттерінен және олардың мормон қауымына тигізуі мүмкін кері әсерлерінен алаңдағаннан кейін пайда болды, сондықтан олар сол кездегі философиялық немесе саяси ұстанымдарды көрсететіні белгісіз. Смит пен шіркеу басшылары ақырында дандықтардың басшысы Самсон Авардты қауымнан шығаруға мәжбүр болды.

Хайрум Смит

Хайрум Смит, Джозеф Смиттың інісі, "Даналық манифесті" деп аталатын құжатқа қол қойған кезде шіркеудің Бірінші Президенттігінің мүшесі болды. Авард "Джозеф Смитты Даналық топтың басты қозғаушысы және ұйымдастырушысы" деп есептегенін мәлімдеді. Авард Смитті Дэвис экспедициясының бас командирі және басқа да Данаиттардың өздісерік әрекеттеріне қатысты деп айыптады. Ол сегіз баптан тұратын Данаит конституциясын келтірді, онда Данаит қоғамының "атқару билігі" "барлық шіркеу Президентіне" беріледі деп нақтылады. Алайда, Мозес Клаусон, Джон Коррилл, Рид Пек және басқалар (барлығы белгілі Данаиттар) ұйымның басшысы ретінде Смит емес, Авардты атады. Джордж М. Хинкл ант беріп, Жозеф пен Хайрум Смиттер ешқашан Данаиттарға жетекшілік етпегенін куәландырды. Авардтың жақын достарының, соның ішінде Эбенизер Робинсон мен Джон Д. Лидің мәлімдемелері Смитты көбірек басшылық рөлде көрсетті. Бірнеше ғалымдар Авардтың қудалаудан қашу үшін прокурорларға өзі мен серіктестері (яғни, Робинсон, Фелпс және Ли) Смитті Данаит ұйымына қатыстыруға уәде берген болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдерге назар салды. Смит Данаиттардың бар екенін білгені және, кемінде, бастапқыда, кейбір Данаиттардың іс-қимылдарын мақұлдағаны анық. Смиттың Данаиттарды құрудағы рөлі және әсіресе оның кейінгі іс-қимылдарына қатысуы (әсіресе, зорлық-зомбылықтың күшеюіне байланысты) әлі де толыққанды белгілі емес. Авард шіркеуден қуылғаннан және Соңғы күнгі қасиеттілер қауымынан алшақтағаннан кейін Смит Авардты жеке және Данаит ұйымын тұтастай жазалауды жалғастырды. Данаиттар тобының тарихының кез келген кезеңінде ресми Соңғы күнгі қасиеттілердің санкциясымен жұмыс істегенін, сондай-ақ Авардтың қуылғаннан кейін және 1838 жылдан кейін Данаиттар тобының бар болғанын көрсететін ешқандай құжат жоқ.

Ютадағы айыптаулар

Тарихшы Лиланд Джентри 1838 жылдың қарашасында Самсон Авард тұтқындалғаннан кейін даниттік қозғалыстың "шапшаң өліп қалғанын" айтады. Джентри өзінің "The Danite Band of 1838" атты кітабында осы пікірді қолдайтын көптеген дәлелдерді келтіреді. Дегенмен, мормондар Иллинойс штатының Науву қаласына, содан кейін Ютаға қоныстанғаннан кейін, даниттер мормон қауымына әсер етуді жалғастырып жатыр деген қауесеттер оларды қумай қоймады. Бұл сенімдерге себеп – көптеген бұрынғы даниттердің жаңа елді мекендерде жарымәскери немесе құқық қорғау органдарында маңызды лауазымдарды иеленгені болды. Мысалы, Хосея Стоут, бұрынғы даниттердің бірі саналған, Науву қаласының полиция бастығы болды. 1844 жылы Джозеф Смит қаза болғаннан кейін Бригам Янг Стоутты "Сыбызғылайтын және кескіштер бригадасының" басшысы етіп тағайындады – бұл бригада Науву қаласынан кеткенше жатқызып, "сыбызғылайтын" дауыспен жат адамдарды қорқытып, мазалаған жас жігіттерден құралған. Тағы бір мәлімделген бұрынғы данит, Оррин Портер Роквелл, Наувуда Джозеф Смит пен кейіннен Бригам Янгтың жеке күзетшісі болды. Бұрынғы мормон Энн Элиза Янг Роквеллдің Бригам Янгтың "Жоюшы періштелерінің" бірі ретінде танымал болғанын айтты. ЛДС шіркеуінде бұрынғы даниттер болды деген болжамдарға қарамастан, 1838 жылдан кейін олардың ұйымдасқан күйде өмір сүргеніне немесе Ютадағы наразылар мен бұрынғы мормондарға қарсы әрекеттерге қатысқанына ешқандай дәлел жоқ. Мысалы, бұрынғы данит Джон Д. Лидің ұзақ мойындауында Миссуридегі даниттердің қызметі сипатталған, бірақ ол мормондар штатты тастап кеткеннен кейін ұйымның жалғасқанына ешқандай меңзеу жасамайды. 1853 жылы лейтенант Джон У. Гуннисон экспедициясы үндістердің қолынан қаза тапқанда, кейбіреулер бұл оқиғаға даниттердің қатысы бар деді. Алайда, бұл мәлімдемелер Гуннисонның орынбасары басқарған ресми тергеумен жоққа шығарылды. 1856 жылы үндістер даладан аумақтық шенеунік Альмон В. Баббитті өлтірген кезде де ұқсас хабарлар тарады, бірақ бұл айыптаманы растайтын ешқандай дәлел жоқ. 1870 жылдары Энн Элиза Янг пен Фанни Стенхаус (екеуі де бұрынғы мормондар) мормонизмнің құпиясын ашты. Янг пен Стенхаус даниттердің белсенді болғанын және Бригам Янгтың билігіне қауіп төндіретін мормондық қарсыластар мен сырттан келгендерді жасырын түрде өлтіру және жою жұмыстарымен айналысқанын мәлімдеді.

Бригам Янг

Бригам Янг даниттердің әрі қарай өмір сүруін жоққа шығарды. Дегенмен, 1857 жылдың 5 шілдесінде, Юта соғысының басталуына аз қалғанда, Янг 1838 жылғы мормон соғысының алдындағы отты уағыздарға ұқсас тіл қолданды. Янг өз сөзінде бұрынғы мормон қудалаушыларына, тәртіпсіздік тудырушыларға және мормондарды айыптаған «пасторларға, редакторларға және саясаткерлерге» қарсы әскери шаралар қабылдауды талап етті. Янг егер осылар Юта территориясына келсе, мормондар олармен «өз іштерінде шешіп алады» деді. Ол территорияға кірген және «өздерін дұрыс ұстамаған» кез келген адам, тіпті «заңсыз түрде біреуді мазалаған» мормон да «қарауыл комитетімен» кездеседі деп мәлімдеді. Бұл, ең алдымен, 1856 жылы Сан-Францискода құрылған, бір жазушының «Америка тарихындағы ең ірі және ықпалды жанжалшылар тобы» деп атаған атақты «Қызмет күзету комитетіне» сілтеме болуы мүмкін. Янг сондай-ақ «аттардың өкшесін тістеп жатқанда, олар туралы көп айтылатын даниттерді ғана емес, сондай-ақ, олардың өкшесін тістеп жатқанда, қарақшыларды да табады» деді. Басқаша айтқанда, Янг Ютада данизмнің бар екенін қатаң түрде жоққа шығарды. Мысалы, 1857 жылдың маусым айында ол халық алдында сөйлеген сөзінде былай деді: «Адамдар [даниттер] АҚШ-тың барлық қалаларында бар және олардың мақсаттары халыққа беймәлім деп айтады. Олардың саны мыңдаған, жер жүзінде олардың саны өте көп. Бұл жерге келген әрбір шенеунік дандардың қолында. Тіпті АҚШ президенті де қауіпсіз емес, өйткені Бригамның бір көзін жұмып қараса да, даниттер оған келіп, оны өлтіреді. Бұл – бәрі бекер сөздер, соның бәрі». Кейін, 1857 жылдың қыркүйегінде Янг шіркеу басшыларының жеке кездесуінде былай деді: «Әлем айыптайды! Олар біздің «Дана» деп аталатын тобымыз бар деп санайды, бірақ олар қан төкпей қалайша ұзақ өмір сүре алды? Себебі олардың ешкімді өлтіргенін көре алмаймыз. Бірақ мен мұндай адамдарды білмеймін». Он жылдан кейін Бригам Янг даниттердің зорлық-зомбылық жасағанын тағы да жоққа шығарды. 1867 жылдың 7 сәуірінде ол былай деп мәлімдеді: «Біздің дінімізде соғыс бар ма? Жоқ, соғыс та, қантөгіс те болмайды. Бірақ жауларымыз «қан төккен» деп айқайлап, «Мормондар мен даниттер қандай қорқынышты адамдар! Олар қалайша өлтіреді де өлтіреді!» Бұл – ақымақтық пен ақымақтықтың шегі. Зұлымдар зұлымдарды өлтіреді, ал олар қасиеттілерді жазалайды». Тарихшы Леонард Аррингтон Ютадағы даниттердің оқиғаларын Бригам Янгтың қоқыс аулаушы индейлерді және ақ нәсілді қылмыскерлерді қудалау үшін құрған құқық қорғау ұйымы «Минуттық адамдар» туралы ашкөз сипаттамаларға байланысты деп санайды. Артур Конан Дойл және басқа да авторлар да түрлі көркем шығармаларында Юта арқылы қатал аяқкиіммен жүретін қанқұмар даниттер туралы идеяны кеңінен танытты. Сонымен қатар, Юта аймағындағы қылмысты болдырмау және жазалау үшін Бригам Янг жергілікті шіркеу басшыларына кез-келген уақытта арнайы негізде өзін-өзі қорғау әрекеттеріне қатысуға рұқсат бергеніне дәлел бар. Мысалы, 1857 жылдың басында Янг жергілікті билік органдарына Калифорнияға бара жатқан екі жаңа босатылған тұтқынды бақылауға алуға бұйрық берді. Егер олар жол бойында мал ұрлап қалса, оларды бірден өлтіруге рұқсат берген. Тарихшы Ардис Паршалл бұл оқиғаның байланысты емес тарапқа шабуыл жасауға әкелгенін және бірнеше адамды жарақаттағандығын айтады. Солт-Лейк-Ситидің маңында Бригам Янгтың «Жазғыш періштелері» пойыз вагондарына шабуыл жасап, оны үндістерге айыптап отырғанын хабарлады. Алайда ол бұл оқиғалардың куәгері болған жоқ. Лавиния Хониман Портер өзінің «Окс командасы Калифорнияға: 1860 жылы жазықтарды кесіп өту туралы әңгіме» атты мемуарларында Солт-Лейк-Сити маңындағы мормондардың шабуыл жасағаны туралы хабарлаған, бірақ шабуыл жасайтын топтың атын атаған жоқ, ал өзі Солт-Лейк-Ситиден аман-есен өтіп, мормондармен сауда және әлеуметтік сапарлар жүргізді. Даниттер Роберт Луис Стивенсон мен Фанни Стивенсонның «Динамитер» жинағының бір бөлігі болып табылатын «Жаршы періштенің оқиғасы» кітабында айқын көрінеді. Даниттер Бригам Янгтың жарлықтарын орындауға арналған тыңшылар мен өлтірушілердің бүкіл әлемдегі құпия ұйымы ретінде бейнеленеді. Олар Ютаны «күшті түрмеге айналдыратын күш» ретінде сипатталады. Олар 1887 жылы жарық көрген алғашқы Шерлок Холмс романында «алпыс неміс иммигрантын қырғынға салуды» жоспарлаған қанқұмар кісі өлтірушілер ретінде сипатталады. Даниялықтар Бригам Янгтың басшылығымен әрекет ететін қатал топты құрайды, әсіресе ойдан шығарылған Төрт қасиетті кеңес, сын мен сұрақтарды баса отырып, және наразылық білдірушілердің Солт-Лейк аңғарынан кетуіне жол бермейді. Дойлдің түпнұсқалы Миссури тобын романтикалық батыс шегіне ауыстыруы, Рокуэллдің орналасқан қылмыстық беделі және Янгтың «Кешірімші періштелері» туралы қауесеттер ағылшын оқырмандары үшін «авторитетті» Шерлок оқиғасын қабылдауды жеңілдетті. Алайда, 1923 жылы Ютаға сапар жасағаннан кейін Дойл «өз уақытындағы шіркеу туралы жазбаларға адасқанмын» деді. 1991 жылы Дойлдың қызы «Әкесі өзінің алғашқы Шерлок Холмс романы мормондар туралы көптеген қателерге толы екенін мойындар еді» деді. Салли Дентон, 2003 жылы жарық көрген «Американдық қырғын» атты 1857 жылғы Таулы шатқалындағы қырғын туралы тарихында, даниттер мен қан төгіс құрбандық 19 ғасырдағы Юта қоғамында маңызды рөл атқарғанын айтады. Дентон даниттердің құрылуын Джозеф Смитқа оның «сенімді жақтастарының құпия тобы» ретінде жатқызады және олардың «шекаралық Америкадағы ең қорқынышты топтардың біріне» айналғанын ұсынады. Дентонның сөзінше, бұл «құдайдан шабыттанған кісі өлтірушілердің құпия тобы» «құрбандықтың мойнынан кесіп, мәңгілік құтқаруды сыйлайтын» «қан төгіс құрбандық» деп аталатын кісі өлтірудің рәсімдік түрін енгізді. Дентон «қан төгіс құрбандық» мормондардың «ең қасиетті» доктриналарының бірі болғанын және «Ционнан қашуға батыл болғандар қуылып, өлтірілді» деді. Дентон 1856 жылғы мормон реформасы кезінде мұндай «құрбандықтардың» көп саны жасалғанын айтады, бірақ «ешқандай қылмыс Deseret News-та жарияланбады», және «қанды тәртіп 1 желтоқсан күні 1856 жылы Жедедия Гранттың кенеттен қайтысымен аяқталды». Л. Е. Модеситтің 2009 жылғы ғылыми-фантастикалық романы «Тұман» сюжетінің маңызды бөлігі Юта қаласы Сент-Джордждағы «даниттер» деп аталатын болашақтағы құлақтандыруды бейнелейді. Трилер жазушысы Стив Берри 2014 жылғы «Линкольн мифі» романында заманауи жағдайда даниттер мен қан төгіс құрбандық туралы аңызды пайдаланады.