Кіріспе

Кайнуу облысындағы Финляндия қаласы

өзен

Қала 17 ғасырда қайың өнеркәсібінің дамуымен құрылған, бірақ оған дейін де қоныстардың ұзақ тарихы болған. Ұлы Солтүстік соғысы кезінде 1716 жылы орыс әскерлеріне бағынып, Қажани қамалын қиратқан. Бүгінде жергілікті экономиканы негізінен ағаш кесу, ағаш өңдеу және қағаз өндірісі жүргізеді, алайда 1907 жылдан 2008 жылға дейін негізгі жұмыс беруші болған UPM Kymmene қағаз фабрикасы жабылды. Қажани шіркеуі 1896 жылы архитектор Жак Ахренберг жобалаған бұрынғы шіркеудің орнына нео-готика стилінде салынды. Қажани қалалық театры 1969 жылы құрылды. Қажаниде AC Kajaani және Kajaanin Haka деген екі футбол клубы, сондай-ақ Hokki хоккей командасы бар. Қажани қолданбалы ғылымдар университеті 1992 жылы ашылды. Қажаниде сонымен қатар UPM-нің бұрынғы қағаз фабрикасының орнында орналасқан "Еуропадағы ең жылдам суперкомпьютер" LUMI да бар.

Тарих

Каяни – 1651 жылдың 6 наурызында Швецияның Финляндиядағы генерал-губернаторы Пер Браге қала құрған қалалардың бірі. Сол кезде Каину аймағы – ағаш өсіру өлкесі – қарағайдан алынатын шайырдың маңызды өндірушісі болды, ал шайыр саудасы – оның басты саласы еді. 1653 жылы Каяни және Соткамо аудандық соттары Сариесниеми мен Раахе арасында жол салуға рұқсат берді, бұл аймақтағы байланысты жақсартты. 18 ғасырдағы Ұлы апат кезінде Каяни бекінісі орыс әскерлеріне бас берді. 1716 жылдың наурыз айында орыстар бекіністі жарылқады, содан бері ол қираған күйде тұр. Өзеннің шығыс жағында лейтенант Якоб Хенрик Зиден және генерал-майор Михаил Петрович Долгоруковтың қаза тапқан жерін көрсететін ескерткіш орнатылған. 1833 жылдың басында Финляндияның ұлттық эпосы – «Калеваланы» жинақтағаны үшін танымал дәрігер Элиас Лённрот Каяниде аудандық дәрігер болып тағайындалды және 1830 жылдары тараған қызба және холера эпидемиясымен күресуге көмектесуге міндеттелді. Ауруды емдеу қиын болды, ол 1833 жылдың ақпан айының соңында өзі тифке шалдықты, бірақ жазылып кетті. Каяни 1867-1868 жылдардағы ашаршылықтан қатты зардап шекті, ол Финляндияның көп бөлігін қиратты, бірақ қала біртіндеп қалпына келді және ғасыр соңына қарай 1200-ден астам тұрғыны болды. Каяни қалалық әкімшілігі 1831 жылы, бұрынғы қалалық кітапхана 1852 жылы, Каинудың алғашқы бастауыш мектебі 1883 жылы, ал Каяни шіркеуі 1896 жылы салынды, қала маңызды елді мекенге айналды. Қағаз өнеркәсібі 20 ғасырдың басында, әсіресе Каяниде қарқынды дамыды. Каяни қағаз фабрикасы 1907 жылы салынды және 1948 жылы FMK 5,000,000 (£137,615) капиталы бар Kajaani Oy компаниясы басқарды. 1983 жылы Valmet компаниясы Kajaani Oy компаниясын сатып алды, содан кейін Kajaani Electronics еншілес компаниясы құрылды. Аммакоски гидроэлектростансасы 1917 жылы Каяни Lumber Company компаниясымен өзенде салынды және 1940 жылдары архитектор Эйно Питкяненнің басшылығымен жаңартылды. Қаланың халқы 1960 жылдары 14 600 адамға жетті. 1970 жылдардағы өнеркәсіптік даму және 1977 жылы Каяни қаласымен Каяни ауылдық муниципалитетінің (Kajaanin maalaiskunta) бірігуі 1980 жылға қарай халық санын 34 574-ке дейін көтерді. Vuolijoki 2007 жылдың басында Каянимен біріктірілді. 2012 жылы Каяниде мұнай төгілді. 110 000 литр майлы су Оулуярви көліне құятын өзенге ағып түсті.

География

Каяни қаласы Орталық Финляндияның төрінде орналасқан. Көлік жолымен ол Хельсинкиден солтүстік-батысқа қарай, Куопиодан солтүстікке және Оулудан оңтүстік-шығысқа қарай жатыр. Маңындағы ауылдар: Жормуа, Куутаниеми, Кулунталахти, Лахнасярви, Лехтаваара, Линнантаус, Майнуа, Муртомеки және Палтаниеми. Какисари аралы Оулуярви көлінің солтүстік-батысында орналасқан, онда тұрғын үйлермен қатар 150-ге жуық жазғы коттедждер мен демалысқа арналған пәтерлер бар. Ал Тоукка аралы көлдің шығыс бөлігінде жатыр. Бұл муниципалитет шегінде Лаакаярви көлі де орналасқан, оның ең терең жері 15 метрге жетеді және ол үлкен қара арқалы шаян мен балықтардың (опрей) ұялайтын маңызды аймағы болып табылады. Айналасындағы аумақ негізінен қылқан жапырақты орманмен көмкерілген, ал кейбір тік жартастар мен өзендер бойында кең жапырақты қайың және алдыр ормандары өседі. 20-ғасырдың басында Каяни округіндегі өсімдік жамылғысын зерттеу кезінде 385 түрлі тамырлы өсімдік тіркелді. Виереме және Сонкаярви жергілікті аймағында Таласкангас табиғи қорығы орналасқан, ол табиғи орманға және шамамен 50 түрлі жануарға толы. 1980-ші жылдары орманда ағаш кесу жоспарланған, бірақ экологиялық белсенділер лобби арқылы осы жобаны тоқтатуға қол жеткізді. Қорық 1994 жылы ресми түрде құрылды.

Климат

Каяни субарктикалық климат аймағында (Köppen: Dfc) орналасқан, бірақ Балтық теңізіне жақындығы және Атлант мұхитынан келетін жылы ауа ағындары (сондай-ақ жылы ағым) осы ендіктегі көптеген жерлерге қарағанда әлдеқайда жұмсақ климатты қамтамасыз етеді. Жаздар суық, ең ыстық ай әдетте шілдеде болады, орташа ең жоғары температураға дейін жетеді, бірақ қатты ыстық толқындар кезінде шілде және тамыз айларында жоғары температуралар тіркелген, ал 2010 жылғы ыстық толқында жергілікті рекорд 34,5 °C (94,1 °F) құрады. Жаз айларында жауын-шашын мөлшері ең көп, шілдеде ең жоғары деңгейге жетеді. Жаңбыр жыл бойы тұрақты болады, құрғақ маусым байқалмайды. Қыстар қатал болуы мүмкін, температура төмендейді. Суық маусымның ең қызып тұратын кезеңі, әдетте, 11 желтоқсаннан 8 наурызға дейін созылады, орташа күндізгі ең жоғары температура төмен болады, ал қаңтар айында қар жаууы ең көп. Қалалық кеңестің төрағасы – «Фин партиясынан» Жаана Санкилампи. Христиан-демократтар мен тәуелсіздерді қоспағанда, барлық партияларды қамтитын қалалық басқарманы Марджатта Иммонен басқарады. Қала әкімі, қалалық кеңестен тәуелсіз мемлекеттік қызметкер Яри Толонен.

Экономика

1996 жылы Каяни қаласының бюджеттік кірісі 930 млн FIM құрады. Ерте заманда Каяни – қайың өнімдерінің дамыған орталығы болған. 1846 жылы қаладан қайың шайырын тасымалдау үшін салынған арна қазірге дейін сақталған. 1983 жылы Valmet компаниясы Kajaani Oy компаниясын сатып алды, содан кейін Kajaani Electronics еншілес компаниясы құрылды. 1989 жылы UPM Kymmene компаниясы қағаз фабрикасын сатып алғаннан кейін, ол Финляндиядағы үшінші ірі қағаз компаниясы атанды. 2008 жылы тиімсіздік пен жоғары энергетикалық шығындарға байланысты жабылып, бірақ кейін жұмысын жалғастырып, 2012 жылы Pölkky Oy компаниясына сатылды. 1970 жылдардың басында Каяниде электроника өндірісінің зауыты салынды, ал 1980 жылы Kajaani Automation фирмасы құрылды. 1999 жылдан бастап Каянидегі торф өндірісі жыл сайын 0,5 млн FIM табыс әкелді. Қаланың ең жақсы мейрамханасы деп есептелетін Sirius мейрамханасы фин тағамдарын ұсынады және Леонид Брежнев пен Урхо Кеконен арасындағы конференциялар өткен бұрынғы үкіметтік ғимаратта орналасқан. Сондай-ақ, қытайлық Golden Dragon мейрамханасы, испан тағамдарын ұсынатын Torero, Hospoda Kourna және Pikantti де бар. Каяниде Каину облыстық ауруханасы орналасқан. 1968 жылы ашылған бұл ауруханада бірнеше мамандандырылған медициналық бөлімдер бар және ол Оулу университетінің ауруханасымен тығыз байланыста жұмыс істейді. Қаланың көз ауруханасы да бар. 1966 жылы құрылған Каину бригадасы – Финляндия армиясының бөлімшесі және қаладағы үшінші ірі жұмыс беруші. Бригада жыл сайын шамамен 4000 сарбазды даярлайды және 500 әскери қызметкер мен 100 азаматтық қызметкерді жұмысқа алады.

Көрнекті орындар

Қажани қаласының орталығындағы Қажани өзеніндегі аралда орналасқан Қажани қамалы 1604 жылы Швецияның Карл IX бұйрығымен салынған. Қамал әкімшілік орталық, түрме, әскери база және тұрғындарға пана ретінде қызмет еткен. Ол ағылшын готикалық стиліндегі мүсіндемелермен әсемделген. Қаяни православие шіркеуі (Kajaanin ortodoksinen seurakunta), шамамен 1880 мүшеден тұрады және оның орталығы Қаянидегі Мәсіхтің трансфигурация шіркеуі. Шіркеу 1959 жылы Ильмари Ахоненнің жобасы бойынша аяқталды. Оның ішінде Петроса Сасаки мен Алкивиадис Кеполас салған суреттер бар. Палтаниеми елді мекенінде 1599 жылы салынған шіркеу орналасқан, ол лютеран шіркеуінің аймақтық орталығы болып есептеледі. 1978 жылы қаланың тумасы, белгілі ақын Эино Лейноны еске алу үшін кафесі бар Эино Лено үйі салынды. 1819 жылы Ресей императоры Александр I Финляндияға сапар жасағанда Кеисаринталли атанған ағаштан жасалған жайлауда орналасқан.

Мәдениет

1969 жылы құрылған Қажани қалалық театры көбінесе 200 шамасында көрермен жиылатын спектакльдер мен концерттер қояды. Қажани өнер мұражайы (Kajaanin taidemuseo) бұрын полиция бөлімшесі болған ғимаратта орналасқан, ол Қажанидің бұрынғы қалалық әкімшілік ғимаратына жалғасқан. 1993 жылы құрылған мұражай фин заманауи өнеріне арналған. Каину музейінде (Kainuun Museo) бірінші қабатта шайыр өнеркәсібі, «Калевала» (Финляндияның ұлттық эпосы), автор Элиас Лённрот және тағы басқалар туралы ақпараттар ұсынылады, ал екінші қабатта тұрақты түрде уақытша көрмелер ұйымдастырылады. Бұл мұражай бұрын «Сана жа Сэвел» және «Каинуун Джаз Кевет» (Каину Джаз Көктемi) деп аталған. Қажани оркестрі 1950 жылдары құрылып, 1963 жылы Куопио гарнизондық оркестрі Қажаниға көшіп келген кезде кеңейтілді. 1989 жылы Қажаниде жұмысын бастаған «Каяус» радиосы – Финляндиядағы ең көне жергілікті радиостанциялардың бірі және бүгінгі күнге дейін толық тәуелсіз радиостанциялардың санатында саналады. «Yle» телерадиокомпаниясына қарасты «Каину» радиосы дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 6:30-дан 17:00-ге дейін хабар таратуды жүзеге асырады.

Білім

Қалаға 1992 жылы құрылған қолданбалы ғылымдар университеті қызмет көрсетеді. Бұл университет белсенді туризм, ақпараттық жүйелер, медбикелік және денсаулық сақтау, машина жасау және тау-кен инженерлігі, бизнес және инновациялар салаларында курстар ұсынады және фин тілінде 8 бакалавр және 5 магистрлік бағдарламаны жүзеге асырады. Каяни университетінің консорциумындағы Даму оқыту және оқу ғылыми-зерттеу орталығы Оулу университетімен байланысты. Қажаниде сондай-ақ политехникалық институт бар, онда 1990 жылдардың ортасында 653 студент білім алған. 2022 жылы қаладағы CSC деректер орталығында 550 PetaFLOP LUMI (Large Unified Modern Infrastructure) суперкомпьютері жұмыс істеуге кірісті, ол Еуропадағы ең жылдам суперкомпьютер және әлемдегі алғашқы бестікке кіретіні расталды. 1957 жылы құрылған мемлекеттік Каюму музыка институты Каукамеца конгресс және мәдениет орталығының бір бөлігі болып табылады. Бұл Финляндиядағы ең ірі музыкалық институттардың бірі, онда Каину аймағынан шамамен 900 студент білім алады. "Каину" музыка институтының би бөлімі "Балет Каукамеца" әртүрлі жастағы бишілерге би үйретеді. Қажаанидің қалалық кітапханасы Каупакату көшесінде орналасқан және тегін интернетке қол жеткізу мүмкіндігі бар.

Спорт

Қажаниде екі футбол клубы бар, AC Kajaani және Kajaanin Haka. AC Kajaani 2006 жылы FC Tarmo және Kajaanin Palloilijat (KaPa) клубтарының бірігуінен құрылды және өз үй ойындарын Kajaanin Liikuntapuisto стадионында өткізеді. Еркектер футбол командасы қазіргі уақытта Какконен (2-дивизион) турнирінде ойнайды. Kajaanin Haka клубы 1953 жылы құрылған және Kajaanin Liikuntapuisto стадионында ойнайды. Еркектер футбол командасы қазіргі уақытта Колмонен (3-дивизион) турнирінде ойнайды. Жергілікті хоккей командасы, Hokki, Местис лигасында өнер көрсетеді. Қажани мұз аренасы (Kajaanin jäähalli) 1989 жылы ашылды, ол 2372 көрерменге арналған, оның ішінде 781 отыратын орын және 1591 тұруға арналған орын бар. Қажани қаласының солтүстігінде, Кулунталахденде 9 миль (14 км) қашықтықта жарыс жолы (Kajaanin ravirata) орналасқан, онда тек жаз айларында жарыстар өтеді. Жол 2008 жылы жаңа кафе-ресторанмен толықтырылды. Қажани муниципалитетінде жаяу серуендеу жолдары, шаңғы жолдары, спортзалдар мен спорт алаңдары бар. Пьолливара және Вимпели төбелері қыс айларында туристердің сүйікті орны болып табылатын жергілікті шаңғы курорттары. Өзен жағасында балық аулау өте танымал. Қажаниде гольф алаңы бар, сонымен қатар қалада бірнеше би алаңдары да бар. Қажани, Оулу, Кемиярви және Рукатунтури қалалары арасында күнделікті автобус қатынасы бар. Қажани станциясының теміржол учаскесі 2005 жылы Айсалмиден Контиомакиге дейінгі теміржол электрленген кезде кең ауқымды жөндеу жұмыстарынан өтті. Күн сайын Хельсинкиден Кувола және Куопио арқылы төрт пойыз келеді, саяхат уақыты пойызға байланысты Хельсинкиге 7-10 сағатқа созылады. Қажани әуежайы, Қажани қаласының солтүстік-батысындағы Палтаниеми ауданында орналасқан, негізгі жергілікті әуежай болып табылады. Оны Finavia компаниясы басқарады және коммерциялық емес авиацияның да қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Әуежай құрылысы 1939 жылы басталды, ұшу-қону жолағы күзде аяқталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан ол 1956 жылдың 22 маусымына дейін толыққанды ашылмады. Aegean Airlines және Flybe Nordic әуекомпаниялары Ханья және Хельсинки қалаларына рейстер ұсынады. Finnair әуекомпаниясының Хельсинкиге қатынайтын рейсі жаз айларында күніне екі рет, ал қысқы кесте бойынша күніне үш рет орындалады. 2013 жылы әуежай 74 558 жолаушыға қызмет көрсетті.