Кіріспе

Жаңа Зеландия опера әншісі

Даме Кири Жанет Клэр Те Канава, (; 6 наурыз 1944 жылы Клэр Мэри Тереза Роустрон болып туған) – Жаңа Зеландия опера әншісі. Оның толық лирикалық сопрано дауысы болған, ол «жұмсақ, бірақ жарқын, жылы, кең және күш жібермейтін» деп сипатталған. 1971 жылдың 1 желтоқсанында Лондондағы Корольдік опера театрында Моцарттың «Фигароның некесі» операсында графша рөлінде ойнағанда ол халықаралық деңгейде танылды. Те Канава көптеген елдерде құрметке ие болды, 17-шы, 18-шы, 19-шы және 20-шы ғасырларда жазылған туындыларды орындады және бірнеше тілде ән шырқады. Ол әсіресе Моцарт, Верди, Пуччини және Рихард Штраустың музыкасымен байланысты болды және көбінесе аристократ рөлінде ойнады. Оның кең дискографиясына 1980-ші жылдардың ортасында Австралиядағы ең жақсы қырыққа кірген үш альбом кіреді.

Жеке өмір

Те Канава Клэр Мэри Тереза Роустрон Жаңа Зеландияның Гисборн қаласында маори қасабы Тиеки "Джек" Ваватай мен ирланд иммигранттарының қызы Мэри Нолин Роустрон отбасында дүниеге келді. Ваватай бұрын Реверенд Поихипи Кохеренің қызы Апоға үйленген болатын. Роустронның анасы нәрестені асырап беруге талап етті. Те Канаваны Томас Те Канава, табысты жүк тасымалдау бизнесінің иесі және оның әйелі Нелл сәби кезінде асырап алды. Кири Те Канаваның асырап алған отбасы – Нгати Маниапото тайпасы. Ол Оклендтегі Сент-Мэри колледжінде білім алды, ал опералық ән салуды Мэри Лео Никол әпкесі ресми түрде үйретті. Те Канава әншілік карьерасын меццо-сопрано ретінде бастады, бірақ кейін сопраноға айналды. Оның Бенатцкийдің "Казанова" опереттасынан "Кежелер хоры" жазбасы Жаңа Зеландияда шығарылған алғашқы алтын пластинка болды. Те Канава 1967 жылдың тамыз айында Лондонда Десмонд Паркпен танысты, ал алты аптадан кейін Оклендтегі Сент-Патрик соборында олар үйленді. Олар Антония (1976 жылы туған) және Томас (1979 жылы туған) есімді екі баланы асырап алды. 1997 жылы олар ажырасып кетті. Те Канава ешқашан биологиялық ата-анасымен байланысуға тырыспады, бірақ оның жартылай ағасы Джим Роустрон онымен байланысқа түсті. Бастапқыда ол онымен кездесуге құлықсыз болды, бірақ 1997 жылы келісті. Кездесулері туралы газетке жарияланғаннан кейін бұл оқиға аяқсыз қалды. Роустрон газетпен байланысқа түспегенін жоққа шығарса да, Те Канава туған отбасымен байланыс орнатудан бас тарту шешімін қайталады.

Мансап

Жасөспірім шағында және 20 жасқа дейін Те Канава Жаңа Зеландиядағы клубтарда поп-жұлдыз және әртіс болды, газеттер мен журналдарда жиі кездесетін. 1963 жылы Пуччинидің "Тоска" операсынан "Vissi d'arte" әнімен "Mobil Song Quest" байқауында Малвина Майордан кейін екінші орын алды, ал 1965 жылы осы байқауда жеңіске жетті. Жеңімпаз болғандықтан, ол Лондонға оқуға грант алды. Ол 1966 жылғы "Don't Let It Get You" музыкалық комедиясында түсіп, ән орындады. 1966 жылы ол "Melbourne Sun Aria" байқауын жеңіп алды, бұл байқауды Майор өткен жылы жеңген болатын. Екі әнші де Мэри Лео қарындасынан сабақ алған.

Лондондағы алғашқы жылдары

1966 жылы ол ешқандай сынақтан өтпестен Лондон опера орталығына Вера Роза мен Джеймс Робертсоннан сабақ алу үшін түсті. Олар Те Канаваның мектепке келгенде ән салу техникасы жетілмегенін, бірақ көрермендерді баурап алу қабілеті болғанын айтқан екен. Ол алғаш рет Моцарттың «Солғай флейта» операсында Екінші ханым рөлінде сахнаға шықты. Ричард Бонинге ұсынғаннан кейін 1967 жылы сопрано класына ауысты. Режиссер Джон Коплидің жетекшілігімен Те Канава 1971 жылдың желтоқсанындағы премьераға қадам жасайтын рөлге мұқият дайындалды.

Халықаралық мансап

Осы арада оның жетістігі туралы хабар Джон Кросбиге Санта-Фе операсында жетті, онда жазғы опера фестивалі 15-ші маусымын бастамақ болды. Ол оны 30 шілдеде ашылған «Фигаро» операсындағы графша рөліне шақырды. Сондай-ақ, Фредерика фон Стад алғаш рет өзінің танымал рөліне айналатын «Керубино» рөлінде өнер көрсетті. Санта-Фе компаниясының тарихшысы: «Көрермендерді таң қалдырған екі жаңа келген болды: Фредерика фон Стад – Керубино және Те Канава – графша. Бұл керемет жаңалық екенін барлығы бірден түсінді. Тарих та осы алғашқы әсерді растады». 1971 жылдың 1 желтоқсанында Ковент-Гарденде Те Канава Санта-Федегі өнерін қайталап, графша рөлінде халықаралық сенсация тудырды: «Porgi amor» әнімен Кири бүкіл залды шулатты. Одан кейін 1972 жылы Лион ұлттық операсында және Сан-Франциско операсында графша рөлінде өнер көрсетті. 1972 жылы Глазгода «Отелло» операсында алғаш рет «Дездемона» әнін орындады, ал 1974 жылы Метрополитен Операда (Мет) «Дездемона» рөлінде дебюті соңғы сәтте өтті: ол ауырған Тереза Стратасты соңғы минутта алмастырып, Джон Викерспен бірге басты рөлде өнер көрсетті. 1984 жылы Леонард Бернштейн «Вестсайдская история» мюзиклін қайта жаздырып, алғаш рет өзінің музыкасын дирижерлік етті. «Опералық нұсқа» деп аталатын бұл фильмде Те Канава Мария, Хосе Каррерас Тони, Татьяна Троянос Анита, Курт Оллманн Риф және Мэрилин Хорн «Бір жерде» әнін орындаған сахнадан тыс дауыс болды. Те Канава жобаға қосылған алғашқы әнші болды, ол: «Мен бұған сенбедім. Бұл мен өскен музыка, мен ән айтуды армандаған музыка еді» деді. Албом 1985 жылы «Үздік актерлік құрамның шоуы» альбомы үшін Грэмми сыйлығын жеңіп алды, ал жаздыру процесі «The Making of West Side Story» деректі фильмі ретінде түсірілді. Те Канава Рихард Штраустың кейіпкерлеріне ерекше құштарлық танытады. Ол 1977 жылы Хьюстон Гранд Операсында «Арабелла» операсында алғаш рет ойнады, содан кейін «Der Rosenkavalier» операсында Маршаллин және «Capriccio» операсында графша рөлін сомдады. Көптеген қойылымдар Георг Солтидің жетекшілігімен өтті және 1981 жылы ол «Le nozze di Figaro» әнін жаздырды. Ол 1987 жылы Принц Эдуардтың қайырымдылық телешоуына қатысты. 1991 жылы ол 1991 жылғы Регби әлем чемпионатында «World in Union» әнін орындады, ол Ұлыбританияның сингл чартында 4-орынға жетті. 1992 жылы ол «Соңғы түнгі балабақшада» өнер көрсетті, онда «Rule, Britannia!» әнін шырқады. 1995 жылы Те Канава Джеймс Левиннің дирижерлігімен Пласидо Домингомен бірге Метрополитен Операсының Вердидің «Симон Боккенегра» операсында Мария Боккенегра рөлін орындады. Кейін сахнада сирек көріне бастады, бірақ концерттік әнші ретінде белсенді қызметін жалғастырды. Ол Монте-Карлода Барбердің «Ванесса» операсындағы басты рөлде (2001 жылы теледидарда көрсетілді), Вашингтон Ұлттық операсында (2002) және 2004 жылдың қараша-желтоқсанында Лос-Анджелес операсында өнер көрсетті. Те Канава 2004 жылы Батон-Руж симфониялық оркестрімен Pennington Great Performers сериясының әртісі ретінде танылды. 2006 жылы Те Канава Австралиядағы Комонвелл ойындарында Елизавета патшаға «Тұрақты туған күн» әнін, содан кейін «Құдай патшаны сақтасын» әнін орындады. 2010 жылдың сәуірінде Те Канава Кельн операсында екі қойылымда «Der Rosenkavalier» операсындағы Маршаллинді орындады. Сол жылы ол Метрополитен опера театрында Донизеттидің «Регимент қызы» операсында «Кракенторп герцогинясы» рөлін ойнады және танго орындады. Ол бұл рөлді Метте 2011–12 маусымында қайта жаңғыртты, одан кейін 2013 жылы Венада және 2014 жылдың наурыз айында Ковент-Гарденде қайталап орындады, бұл оның 70 жасқа толуымен сәйкес келді. Осы арада ол 2013 жылдың 10 қыркүйегінде Жапонияның Токио қаласында, Наканодағы Харухиса Ханданың тұңғыш Токио жаһандық концертіне қатысты. 2013 жылдың қазан айында ол «Downton Abbey» телесериалында Нелли Мелба рөлінде пайда болды.

Зейнетақыға шыққан жылдары

2017 жылдың 13 қыркүйегінде Те Канава өнерден зейнетке шыққандығын хабарлады. Одан кейін ол жас әртістерді дамытуға және бірнеше ән сайыстарында қазық ретінде жұмыс істеуге бел буды. Оның соңғы өнері 2016 жылдың қазан айында Австралияның Балларат қаласында болды, бірақ ол зейнетке шыққандығын 2017 жылдың қыркүйегіне дейін жарияламады. 2021 жылы ол 55 жыл Ұлыбританияда тұрғаннан кейін Жаңа Зеландияға қайта оралды. Ол Королева Елизавета II-нің мемлекеттік жерлеу рәсіміне Жаңа Зеландияның ресми делегациясының құрамында қатысты.

Кири Те Канава қоры

Те Канава "өнерлеріне толыққанды берілген, дарынды жас жаңазеландиялық әншілер мен музыканттар армандарын іске асыру үшін салмақты және ойлы жетекшілік пен қолдау алатындай болсын" мақсатында Кири Те Канава қорын құрды. Қор жас жаңазеландиялық әншілер мен музыканттарға стипендия тағайындайтын траст қорды басқарады.

Кири сыйлығы

2010 жылдың қаңтар айында Те Канава мен BBC Radio 2 болашақ дарынды опера әншісін іздеуге бағытталған жобаны бастады. Бұл жоба BBC Radio 2 Kiri Prize конкурсы арқылы іске асырылды. 600-дан астам үміткер опера әншілерінің өңірлік іріктеулерінен кейін, 40 адам Лондонға Те Канавамен, меццо-сопрано Энн Хауэллспен және дирижер Робин Стейплтонмен шеберлік кластарына қатысуға шақырылды. Осы кластардан 15 әнші жартылай финалға іріктелді, олар BBC Radio 2-нің "Жұма кешіндегі музыка кешінде" бес апта бойы эфирге шықты. Жартылай финалистерді Мартин Йейтс, Ричард Балкомб және Родерик Данк басқарған BBC концерттік оркестрі сүйемелдеді, ал олардың өнерлерін Те Канава, Хауэллс, Стейплтон және режиссер Джон Кокс бағалады. Бес әнші финалға өтті, ол 2010 жылдың 3 қыркүйегінде Radio 2 арнасында көрсетілді. Жеңімпаз, сопрано Шуна Скотт Сендалл, 2010 жылдың 11 қыркүйегінде Лондонның Хайд-паркіндегі BBC Proms in the Park-та Те Канава мен Хосе Каррераспен бірге өнер көрсетті және Италиядағы Солти Те Канава академиясында үш апталық оқу курсына қатысу мүмкіндігіне ие болды.

Маоридің әл-ауқаты

2003 жылы Мельбурн қаласындағы Herald Sun газетімен берген сұхбатында Те Канава маори халқының әлеуметтік жәрдемге тәуелділігінің жоғары деңгейін сынап, өз отандастарының наразылығын тудырды.