Кіріспе

Құс түрлері

Шығыс көгершін немесе қызыл көгершін (Streptopelia orientalis) – Columbidae құс тұқымдасына жататын құс. Бұл түрдің Орталық Азиядан шығысқа қарай Азия және Жапонияға дейін кең таралған ареалы бар. Популяциялардың қауырсын өрнектері әртүрлі болып келеді және кем дегенде алты атаулы түршеге бөлінген. Жоғары ендіктегі популяциялар қыс айларында оңтүстікке көшіп барады, ал тропиктерге жақын тұратындары қоныс аудармайды. Солтүстік Америкада шалғындықтар кездескен. Бұл түр негізінен дәнді жейді және жерде азықтанады.

Таксономия

Стрептопелия туысының атауы ежелгі грек тіліндегі streptos, "мойындық" және peleia, "көгершін" сөздерінен шыққан. Түрлік атауы orientalis латын тілінде "шығыс" дегенді білдіреді, бұл жағдайда түрінің табылу орны – Қытайды білдіреді. Бұл түр кеңінен тараған, қауырсынының географиялық вариациясы кем дегенде алты түршесінің бөлінуіне әкелді. Көптеген түршелердің таралу аймақтары үзіліссіз, тек кейбір аралдық популяцияларда ғана градация байқалады. Шығыс жиегінде кездесетін Streptopelia turtur-дың кейбір популяциялары S. orientalis-ке өте ұқсас болуы мүмкін, сондықтан бұрын екі түр бірге жіктелген. батыс шығыс көгершін (S. o. meena) (Sykes, 1832) – шығыс Азия және Орталық Азия, Гималайға дейін Кашмирден Непалдың орталық бөлігіне дейін. Қыстауға Үндістанға, Шри-Ланкаға дейін жетеді. шығыс шығыс көгершін (S. o. orientalis) (Latham, 1790) – Орталық Сібірден Жапония мен Кореяға дейін, оңтүстікке қарай Гималайға дейін Ассамнан Юньнаньға және солтүстік Вьетнамға дейін. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда қыстайды (S. baicalensis Buturlin де осылардың ішіне кіреді). S. o. stimpsoni (Stejneger, 1887) – Рюкью аралдары. S. o. orii Yamashina, 1932 – Тайвань. S. o. erythrocephala (Bonaparte, 1855) – Оңтүстік Үндістан түбегі. Бұл түршесінің басы қызғылт қоңыр, маңдайы мен төбесінде сұр түс жоқ, басқа түршелерден өзгеше. Құйрық асты және құйрықтың соңғы жолағы бозғылт сұр. S. o. agricola (Tickell, 1833) – Ориса мен Бенгалиядан солтүстік-шығыс Үндістанға және Мьянмаға дейін, оңтүстікке қарай Хайнаньға дейін. Шығыс көгершіннің екі ерекше көшіп-қоныстайтын солтүстік түршесі бар: S. o. orientalis Орталық Сібір тайгасында және S. o. meena Орталық Азияның ашық орманды жерлерінде. S. o. orientalis және S. o. meena түршелерінің құйрықтарының айырмашылықтары оларды қыстау орындарында анықтауға көмектеседі. Номинативті түрінің құйрығында сұр ұш және сыртқы құйрық қауырсындарының сыртқы жағында қара түс басым, ал meena-ның құйрығында ақ ұш болады, бұл еуропалық көгершінге ұқсас, және сыртқы құйрық қауырсындарының сыртқы жағында қара түс аз. Дегенмен, бұл тұрақты айырмашылық емес: екі түрдің де құйрығында ақ немесе сұр жолақтар болуы мүмкін, ал orientalis-тің сыртқы құйрық қауырсындарының сыртқы жағында аздап қара түс болуы мүмкін.

Сипаттама

Шығыс көгершінінің қауырсыны "Тортула" көгершінінің қауырсынына өте ұқсас. Ол осы түрден сәл ірілеу, әсіресе ориенталис түрінде, жағалы көгершінмен шамалас. Оның мойнында күміс ұштарлы қауырсындан жасалған қара және ақ жолақты дабылы бар, бірақ кеудесі азырақ қызғылт, ал "Тортула" көгершінінің қызғылт қоңыр қанат қауырсындары қоңыр түске ауысады, және қараңғы орталықтары қабыршақты көрініс береді. Құйрығы пішіні "Тортула" көгершінінің құйрығына ұқсас. Ұшуы туысына қарағанда көбірек сергек және тікелей. Сонымен қатар, "Тортула" көгершінінің көзінің айналасында жалаңаш терісі бар, ал шығыс көгершінінде мұндай жоқ.

Шақыру

Бұл дауыстар еуропалық көгершіннің құрлынан мүлдем өзгеше. Ол төрт буыннан тұрады: "her her oo oo". Популяциялардың арасында да маңызды дауыс айырмашылықтары бар. Батыстағы "меена" тұқымы Батыс Палеарктика аймағында көбейеді. Ең оңтүстікке орналасқан популяциялар жыл бойы тұрады, ал қалған құстардың көпшілігі қыстау үшін Үндістанға, Мальдив аралдарына және Жапонияның оңтүстігіне көшеді. Олар кеңінен таралып, қыста Лакшадвип сияқты аралдарда кездеседі.

Өсіру

Жазғы көбейту маусымы орташа белдеуде ұзаққа созылуы мүмкін. Оңтүстік Үндістанда көбейту маусымы қыс мезгілінде болады. Әрекет көрсету кезінде, еркек қанатын қатты соғып, жоғары көтеріліп, содан кейін құйрығын жайып сырғанап төмен түседі. Ұя салуға шамамен екі күн уақыт кетеді, аталық материал жинап әкелсе, аналық оны орналастырады. Бұл ұя басқа көгершіндерге қарағанда мықтырақ болып, ағаш басындағы орташа биіктікте салынды. Жапонияда жоғарырақ салынған ұялар жыртқыштарға оңай шалдығады. Аталықтары күндіз, ал аналықтары түнде жұмыртқаға жататыны анықталды. Барлық көгершіндер мен нақтыкөгершіндер сияқты, екі ақ жұмыртқа ағаш бұтақтарынан жасалған ұяға салынады. Жұмыртқаға жату бірінші жұмыртқа салынғаннан кейін бірден басталады. Жұмыртқалар 15-16 күнде шығады, ал балапандар 15-17 күнде ұша бастайды (Жапонияда). Екі ата-ана да балапандарды өсіру сүтімен қоректендіреді. Бірнеше рет балапандар өсірілуі мүмкін, сондай-ақ жұп немесе басқалар салған ұялар қайта пайдаланылуы мүмкін. Ұяны қайта пайдалану жыртқыштардың шабуылдау мүмкіндігін арттыруы мүмкін. Жапонияда балапандар мен жұмыртқаларды ең көп жыртқандар – қарғалар мен сұрқылдақтар, сондай-ақ аздап мысықтар мен жыландар.

Диета

Шығыс қыран көгершіні дәнді жейтін құс, оның тағамының құрамына өрік, күнбағыс, бидай, қарақұмық және амарант тұқымдары кіреді. Ол жұмсақ денелілерді де жейді.

Паразиттер мен аурулар

Жапонияда нәжіс жиналған ұяларда Sphaeroceridae, Sepsidae және Stratiomyidae тұқымдастарына жататын көптеген шыбындар табылған. Жапонияда Hypodectes propus түрінің тері асты кенелері тіркелді. Оңтүстік Кореяда құс шешегі вирусынан бірнеше құстың өлімі тіркелді.

Басқа бірлестіктер

Кореядағы Хонгдо аралында көшіп бара жатқан нақтыктердің қауырсындарында шетелдік Achyranthes japonica тұқымдары табылған.

Мәдениетте

Айну халқы құстардың дауыстарын өз тілінде күрделі сөздер деп түсіндіреді. Осы көгершіндерге қатысты айтылатын мақал, бірнеше мақалдың қосындысы, былай делінеді:

Көгершінді "егін шабуға" шығады деп айту себебі, олар көбінесе далада тамақ іздеп аяқтарымен қазғанда көрінеді, сондықтан да олар солай көрінеді.