Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Жайрақ жолтай (Columba oenas) – көгершіндер тұқымдасына жататын құс түрі. Ол Батыс Палеарктика аймағында кеңінен таралған.
The stock dove or stock pigeon (Columba oenas) is a species of bird in the family Columbidae, the doves and pigeons. It is widely distributed in the western Palearctic.
Сипаттама
Columba туысы көгершіндер тұқымдасына жатады және ең кең таралған. Оның мүшелері әдетте ашық сұр немесе қоңыр түсті болады, көбінесе басында немесе мойнында ақ дақтар немесе мойын мен кеудесінде жасыл немесе күлгін түсті жылтыр жалаты болады. Мойын қауырсындары қатайып, жолақтар жасау үшін тізілген болуы мүмкін, бірақ бұл түрде мұндай жолақтар жоқ. Көгершіннің қауырсыны Еуропадағы басқа көгершіндерге қарағанда ақшыл келеді. Батыс Еуропадағы үш Columba көгершіні бір-біріне ұқсас болғанымен, өте ерекше ерекшеліктері бар. Қарапайым орман көгершінін үлкен мөлшерімен, сондай-ақ ересектерде мойнындағы және қанаттарындағы ақ түсімен оңай ажыратуға болады. Қалың көгершін мен көгершіннің мөлшері мен қауырсынының түсі ұқсас, бірақ олардың жабайы түрлерінің қанатында ақ құйрық және екі қара жолақ болады, ал көгершіннің құйрығы сұр, ал қанатындағы жолақтары толық емес. Тасқанақ көгершін (құм көгершінмен бір түр) өте өзгермелі, ақ құйрығы жоқ, сұр түсті белгілері бар көгершін кейде көгершінге өте ұқсас болады. Көгершін әлеуметтік және топтық, көбінесе орман көгершіндерімен араласады, бірақ оларды біріктіретін нәрсе - тамақ. Қысқа, терең, "ысқырық" сияқты "Ооо уу оо" дауысы қарапайым орман көгершінінің әуенді құлықтауынан мүлдем өзгеше; оның дауысы жеткілікті түрде күшті, тіпті әлдеқайда фантастикалық түрде "ырылдау" деп сипаттауға болады.
The genus Columba is in the pigeon family, and has the widest distribution. Its members are typically pale grey or brown, often with white head or neck markings or iridescent green or purple patches on the neck and breast. The neck feathers may be stiffened and aligned to form grooves, but these are absent in this species. The stock dove is less grey in plumage than other pigeons in Europe. The three western European Columba pigeons, though alike, have very distinctive characteristics. The common wood pigeon may be readily distinguished by its large size, as well as the white on its neck (in adults) and wings. The rock dove and stock dove are more alike in size and plumage, but wild specimens of the former have a white rump and two well marked dark bars on the wing, while the rump of the stock dove is grey and its wing bars incomplete. The feral pigeon (the same species as the rock dove) is highly variable, and indistinctly marked grey specimens with the white rump missing can sometimes resemble the stock dove quite closely. The stock dove is sociable as well as gregarious, often consorting with wood pigeons, though doubtless it is the presence of food which brings them together. The short, deep, "grunting" Ooo uu ooh call is quite distinct from the modulated cooing notes of the common wood pigeon; it is loud enough to be described, somewhat fancifully, as "roaring".
Экология
Бұл құс – Еуропадағы жабайы көгершіндердің ең сирек кездесетін түрі, бірақ қолайлы ортада әлі де кең таралған. Оның Еуропалық және батыс Азиялық ареалдарының бір бөлігінде көшпенді болып табылады. Францияда саны күрт төмендеді (−57% 1976 жылы). Түр Еуропада қорғауға алынбаса да, ол Құстар туралы директиваның 2-қосымшасында және Берн конвенциясының III-қосымшасында тіркелген. Францияда 100 000-нан 200 000-ға дейін жекелеген құстар қыстайды. Еуропадағы көгершіндердің жартысынан астамы Ұлыбританияда таралған. Ұясы көбінесе ескі ағаштың қуысында орналасады. Орманды жерлердің кесуіне дейін көгершін көбінесе емен немесе қарағайда ұялаған, бірақ әдетте ағаштардың қуыстарында ұя салғандықтан, көбінесе ескі ормандарда кездесетін. Ал плантацияларда ұя салуға жеткілікті тесіктер болмайды, сондықтан олар сирек кездеседі. Сонымен қатар, көгершін екі рет жұмыртқалайды, сондықтан оның әр жұмыртқасына екі тесік қажет. Олар қоян тесіктерінде, қираған ғимараттарда, ескі тораңдардың тіректерінде, жартастар мен тік жарлардағы жарықтарда, ағаш қабығында және липа ағаштарының түбіндегі тығыз өсімдіктерде ұялайды. Олар ұя салынған үйшіктерді де пайдаланады. Қуыстың тереңдігі шамамен 75 сантиметр болуы керек, ал тесік жұдырық сиятындай үлкен болуы керек. Ұя салуға материалды көбінесе пайдаланбаса да, балапандар тесіктен өте майлы шығады. Көгершіндер ұяларын бір-біріне жақын салады. Көбейтілмейтін маусымда көгершіндер де қуыстарда түнеуі мүмкін. Көгершіннің мекендеу ортасы көбінесе ашық кеңістіктер. Ағаштарда ұя салса да, тығыз орманды жерлерді ұнатпайды. Сонымен қатар, жартастарда тесіктер бар жағалауларда да жиі кездеседі. Оның ұшуы жылдам, үнемі қанат соғу арқылы орындалады, сонымен қатар қанаттардың кенеттен серпілуі – бұл көгершіндерге тән ерекшелік. Олар жақсы қонып, жұптасу кезеңінде мойны кеңейтіп, қанаттарын түсіріп, құйрығын жайып, көлденең бұтақ бойымен жүреді. Көктемгі ұшу кезінде қанаттары қамшы сияқты жылдам қозғалады. Оның тамағының көп бөлігі өсімдіктерден тұрады; жас бұтақтар мен көшеттер бағаланады, сондай-ақ дәнді дақылдар, жәндіктер мен ұлулар да жейді. Кейбір аймақтарда ол көбінесе емен мен қарағай тұқымдарымен қоректенеді. Оның рационына түрлі тағамдар кіреді: долана мен қызылжан сияқты жидектер, инжір, дәнді дақылдар, бұршақ, безне және жерде жүріп табылған ұсақ жәндіктер. Қазан айындағы күзгі көшіп-қону кезінде көгершіндер көп мөлшерде емен жемісі бар жерлерде тоқтайды, диетасын жапырақтармен және бүршіктермен толықтырады.
The stock dove is the scarcest of the wild European pigeons, though still common in ideal habitat. In part of its European and western Asiatic range it is a migrant. There has been a sharp decline in France (−57% in 1976). Although the species is not considered threatened in Europe, it is classified in Schedule 2 of the Birds Directive and Annex III the Berne Convention. 100,000 to 200,000 individuals winter in France. Over half of the European stock dove population is found in the UK. The nest is usually in a hole in an old tree. Before deforestation, the stock dove was the most frequent pigeon, nesting mostly in oak or pine wood, but as it usually nests in cavities in trees it was normally only found in old forests. In plantations there are not as many holes to nest in, so it is scarcer. In addition, as the stock dove is double brooded, requiring two holes for its broods. It has been observed nesting in rabbit burrows, ruins, old poplar hedges, cracks in crags or cliff faces, in ivy, and in the thick growth around the boles of lime trees. It will also use nest boxes. The cavity should be about 75 centimetres deep and the hole should be big enough to admit a fist. Though nesting material is seldom used, the squabs leave the hole very oily. Stock doves prefer to nest close together. Outside of the breeding season, stock doves may also roost in cavities. The habitat of the stock dove is generally open country. Even though it nests in trees it does not prefer densely wooded areas. It is also common on coasts where the cliffs provide holes. Its flight is quick, performed by regular beats, with an occasional sharp flick of the wings, a characteristic of pigeons in general. It perches well, and in nuptial display walks along a horizontal branch with swelled neck, lowered wings, and fanned tail. During the circling spring flight the wings are smartly cracked like a whip. Most of its food is plant material; young shoots and seedlings are favoured, and it will take grain as well as insects and snails. In some areas it feeds mostly on acorns and pine seeds. Its diet can include a variety of foods: berries such as bay and hawthorn, figs, cereal grains, beans, peas, and small invertebrates that are obtained while walking on the ground. During autumn migration in October, stock doves stop over at places with an abundance of acorns, supplementing the diet with shoots and leaves.
Этимология
Қояншаның жалпы атауы осы құстың тегі туралы шатасуға себеп болды. "Қоян" сөзінің қазіргі қолданылуы құстың үйретіліп, тамақ және тауар үшін қоян ретінде ұсталып бағылғанын білдіре алады, соның салдарынан бұл құстың адамдардың құс қораларында шыққан будандасқан түрі деген сенімге әкеледі; алайда, бұл рас емес. Бұл түрдің жалпы атауындағы "stock" сөзі саудаға арналған қорына емес, ескі ағылшын тіліндегі "stocc" сөзіне қатысты, ол "діңгек, тірек, қазық, ағаш діңі, бөлік" деген мағына береді. Сондықтан "қоянша" дегеніміз шамамен "қуыс ағаштарда мекендейтін көгершін" дегенді білдіреді. Адамдардың қоныстану орындарына жақын орналасқан мұндай қуыс ағаштар көбінесе отын үшін кесіліп алынған, сондықтан осылай аталған. Columba туысы атауы латын тілінен шыққан, "көгершін" деген мағынаны білдіреді. Оның көне этимологиясы ежелгі грек тіліндегі κόλυμβος (kolumbos) – "суға батушы", және κολυμβάω (kolumbao) – "суға бату, басымен төмен құлау, жүзу" сөздеріне байланысты. Аристофан ("Құстар", 304) және басқалар құстың ауадағы жүзу қозғалысына байланысты оны атайтын кезде κολυμβίς (kolumbis) – "суға батушы" сөзін қолданған.
The common name stock dove has caused some confusion about the origins of this bird. The modern usage of the word "stock" might imply that the bird has been tamed and kept as stock for food and merchandise, leading to the belief that this bird is a hybrid breed with its origins in human aviaries; however, this is not the case. The word "stock" in the common name of this species refers not to the stock of trade, but comes from the Old English "stocc" meaning "stump, post, stake, tree trunk, log,". Therefore, "stock dove" means roughly "a dove which lives in hollow trees". Such hollow trees near human settlements would often be taken and used as wood stock for firewood, hence the name. The genus name Columba is the Latin word meaning "pigeon, dove", whose older etymology comes from the Ancient Greek κόλυμβος (kolumbos), "a diver", from κολυμβάω (kolumbao), "dive, plunge headlong, swim". Aristophanes (Birds, 304) and others use the word κολυμβίς (kolumbis), "diver", for the name of the bird, because of its swimming motion in the air.