Кіріспе

Құстардың қатер астындағы немесе осал түрлері, басқа түрлер – жартай көгершіндер. Еуропалық жартай көгершін (Streptopelia turtur) – көгершіндер (Columbidae) тұқымдасының қатер астындағы немесе осал мүшесі. Ол Солтүстік Африканы қоса, Оңтүстік-Батыс Палеарктиканың кең аумағында көбейеді, бірақ қыстау үшін Сахараның оңтүстігіне көшіп барады.

Сипаттама

Еуропалық көгершін басқа көптеген көгершінге қарағанда кішірек және жұқа болып келеді, оның ұзындығы, қанаттарының ені және салмағы шамалы. Оны қоңыр түсімен және мойнының бүйіріндегі қара және ақ жолақты дабылынан тануға болады. Құс бақылаушыдан ұшып кеткен кезде құйрығы ерекше көзге түседі; ол үшбұрышты пішіндес, қара ортасы және ақ жиектері мен ұштары бар. Төменнен қарағанда, ақ құйрық қауырсындары қара негіздерін жасырып, ақ түстегі қара шеврон сияқты көрінеді. Бұл құстың су ішу үшін төмен иіліп, қанаттарын жайғанда құйрығын көтеріп тұрғанын байқауға болады. Ересек құстың басы, мойны, қабырғалары және құйрығы көк сұр түсті, ал қанаттары – қызыл қоңыр, қара дақтармен өрнектелген. Кеудесі қызылшарап түсті, қарыны мен құйрығының асты ақ. Мұқарасы қара, аяқтары мен көз шеңберлері қызыл. Мойынның бүйіріндегі қара және ақ дабылы қоңыр және күңгірт жас құста жоқ, сондай-ақ оның аяқтары да қоңыр түсті болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қайың көгершін – батыс Палеарктика аймағында қоныс аударатын түр, Еуропа мен Таяу Шығыстың көп бөлігін, соның ішінде Түркия мен Солтүстік Африканы қамтиды, бірақ Солтүстік Скандинавия мен Ресейде сирек кездеседі. Ол Сахараның оңтүстігінде қыстайды. Экологтар тобы Еуропадағы қайың көгершіндерінің санының азаюын, бір жағынан, егіс шаруашылығының өзгеруіне, оның ішінде олардың жейтін шөп тұқымдары мен жапырақтарының, әсіресе түтіндік тұқымының азаюына, екінші жағынан, Жерорта теңізі елдерінде құстарды аулауға байланысты деп санайды. Еуропалық комиссияның 2001 жылғы зерттеуіне сәйкес, Мальта, Кипр, Франция, Италия, Испания және Грецияда жыл сайын екі-төрт миллионға жуық құс атылады. Экологтар Мальтадағы көктемгі аңшылықты ерекше мәселелі деп сипаттайды, себебі Еуроодақтан көктемгі көші-қон кезінде құстарды аулауға рұқсат алған жалғыз ел осы Мальта. Еуропалық комиссияның 2007 жылғы зерттеуіне сәйкес, қазіргі уақытта қайың көгершінге төнетін төрт потенциалды қауіп бар: 1) мекендеу орындарының жоғалуы/өзгерісі (орташа немесе төмен әсер), 2) құрғақшылық және климаттың өзгеруі (көбінесе белгісіз, бірақ әсері төмен болуы мүмкін), 3) аңшылық (ішінара белгісіз, бірақ жалпы әсері орташа) және 4) жағалы көгершінмен бәсекелестік (әсері белгісіз). Ұлыбританиялық орнитология қоры трихомоноз паразитінің де қайың көгершінге қауіп төндіретінін атап көрсетті. Рим мифологиясында қайың көгершін сенім мен адалдық құдайы Фидестің белгісінің бірі болған. Мүмкін, Киелі кітаптағы сілтемелерге, әсіресе Ән-күйдің 2:12 аятына, оның қайғылы дауысына және берік жұп құруына байланысты, еуропалық қайың көгершіндері адал махаббаттың символы болған. Жаңа өсиетте Исаның ғибадатханада көрсетілуі кезінде әдеттегі құрбандық ретінде екі қайың көгершін ұсынылғандығы айтылады. Ренессанс Еуропасында еуропалық қайың көгершін Феникстің серігі ретінде көрінеді. Роберт Честердің «Махаббаттың шейіті» поэмасы осы символизмді терең зерттейді. Ол Уильям Шекспирдің «Феникс және Қайың көгершін» өлеңімен бірге жарық көрді, онда «қайың көгершін» – қайың көгершінге сілтеме жасайды. Қайың көгершін махаббат пен жоғалту туралы көптеген халық әндерінде кездеседі, соның ішінде «Қалада бір таверна бар» әнінде. Олардың бірі Ральф Вон Уильямстың әнге салған нұсқасы. «Рождествоның он екі күні» әнінде қайың көгершін «менің шын сүйіктіме берген» сыйлық ретінде екінші және келесі Рождество күндерінде айтылады. Грузия теңізіндегі аралдардағы «Қайың көгершін қанаттарын түсірді» рухани әнінің тақырыбы мен мәтінінде қайың көгершіндер кездеседі. Шейкер гимні «Иондер аңғарында» «қайың көгершін біздің жерімізде» деген сөз жақсы белгі және өсімнің нышаны ретінде қарастырылады.