Кіріспе
Американдық кісі өлтіру құрбаны (1981–1999)
Рейчел Джой Скотт (5 тамыз 1981 – 20 сәуір 1999) – американдық студент, Колумбайн орта мектебіндегі қырғынның бірінші құрбаны болды. Эрик Харрис пен Дилан Клеболд осы оқиғада тағы 11 оқушы мен бір мұғалімді өлтіріп, содан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Скотттың христиан дініне сенімі және оның қазасының жағдайы оны евангелистік христиандардың арасында христиандық шейіт ретінде есте қалдырды. Ол өмірінен кейін бірнеше кітаптың авторы және бірлескен авторы болды, сондай-ақ «Рейчелдің шақыруы» атты халықаралық мектептік жобаның және АҚШ-тағы ең танымал мектеп жиналысы бағдарламасының шабыт көзі болды.
«Рейчелдің шақыруының» мақсаты – Скотттың өміріне, оның күнделіктеріне және оның қазасына бір ай бұрын жазылған «Менің этикам; Менің өмірлік кодекстерім» атты екі беттік эссесіне негізделген құндылықтарын насихаттау. Бұл эсседе ол мейірімділіктің "адамдардың ұсына алатын махаббаттың ең үлкен түрі" екеніне сенімін білдірген.
Балалық шақ
Рейчел Джой Скотт 1981 жылғы 5 тамызда Колорадо штатының Денвер қаласында дүниеге келді. Ол Даррелл Скотт пен Бет (туған есімі Ниммо) Скотттың бес баласының үшіншісі болды. Оның барлық отбасы – шын ниетпен христиандар. Әкесі Колорадо штатының Лейквуд қаласындағы шіркеуде пастор болған, ал Денвердегі азық-түлік компаниясында сату жөніндегі менеджер болып жұмыс істеген; анасы үй шаруасымен айналысқан. Рейчелдің ата-анасы 1988 жылы ажырасып, балаларға ортақ қамқорлық жасап, жақсы қарым-қатынаста болды. Келесі жылы Бет балаларымен бірге Колорадо штатының Литтлтон қаласына көшіп, 1995 жылы қайта тұрмысқа шықты. Ол өте ерте жасынан-ақ фотосуретке және поэзияға қызығушылық танытты. Рейчел 9-сыныпқа дейін Голланд Криктің бастауыш мектебінде және Кен Кэрил орта мектебінде оқыды, содан кейін Колумбайн орта мектебіне түсті. Колумбайнда ол музыкаға, актерлік өнерге, драмаға және дебатқа бейімділігін көрсеткен, орташа деңгейден жоғары оқитын, жақсы оқушы болды. Ол мектептің криминалистика және драма үйірмелерінің мүшесі болды. Актерлік өнер бастапқыда оңай берілмеді, сондықтан ол осы салаға қол жеткізу үшін қосымша күш жұмсады.
Жасөспірімдік және христиандық нанымдар
1993 жылы наурыз айында 11 жасқа толған Скотт Шревепорттағы (Луизиана штаты) әпкесі мен ағасының барып тұратын шіркеуге барды және христиан дінін қабылдауға бел буды. 1998 жылдың сәуір айында, ол Колумбайн орта мектебінде оқып жүрген кезде, оның дініне берілгендігінің артуына байланысты ең жақын бес досы одан алыстады. Сонымен қатар, оның діні үшін кейбір сыныптастары оны әсте-жостеп мазақтап отырды. Рахила осы туралы өліміне бір жыл қалғанда туысына жазған хатында баяндады. Хатында: «Енді мен сөзімді іспен дәлелдей бастағаным үшін олар мені мазақтайды. Мен тіпті не істегенімді білмеймін. Мен ештеңе де айтпасам да, олар мені кері қайтарады. Менің мектепте жеке достарым қалмады. Бірақ білесіз бе, бәрі соның құрметі үшін» делінген. Скотттың жасөспірім шағында оның отбасы оның үйде де, шіркеуде де жиі дұға ететінін байқады. Оның анасы қызының әдетте тізе бүгіп, басын иіп, қолын бетіне қойып дұға ететінін, ал мұндай дұға ету амалдары көбінесе Скотттың көзіне жас келтіретінін айтты. Бірде ол Колумбайн орта мектебіндегі трагедияның болашақ қылмыскерлерінің бірі үшін дұға жазуды да қамтыды. 17 жасқа келгенде Скотт үш шіркеуге қатысты: Celebration Christian Fellowship, Orchard Road Christian Center және Trinity Christian Center, онда ол жексенбі күнгі қызметтерде билер қоятын. Ол сондай-ақ шіркеу жастар топтарының белсенді мүшесі болды; Orchard Road Christian Center-де «Breakthrough» деген жастар тобына қатысып, ол евангелизм және шәкірттікке қызығушылық танытты. Скотт өзінің күнделігінде осы жастар тобына қатысу арқылы оның рухани сезімі күшті дамығанын және ол ондағы белді жақтаушы ретінде танылғанын жазды.
Жеке өмір
Скотт жасөспірім кезінде өзіне деген сенімсіздікпен күресті және оның отбасы оны "өз сұлулығына немқұрайлы" деп сипаттады. Орта мектеп шағында Скотт бір жігітпен қарым-қатынаста болды, бірақ ол оны физикалық жақындыққа ұласуы мүмкін деген алаңдаулықтан тоқтатуды шешті. Достарының айтуынша, Скотт әрдайым өзінің жарқын мінезін көрсететін киімдерді таңдайтын, ал кейде серіктерін көңіл көтеру үшін эксцентрикті шапқыштар, федоралар немесе тіпті пижама киетін. Ол сәнге, музыкаға және фотосуретке деген құштарлығымен қатар, классикалық фильмдерді жақсы көріп, Голливудта танымал актриса болу арманымен бөлісіп отырды. Ол осы арманын отбасына жеткізгені және әзіл-қалжың сезімін күнделікті отбасылық өмірге енгізгені белгілі, мысалы, отбасының жауап беру құрылғысына: "Сіз Рахель патшайым мен оның қызметшілерінің – Ларри, Бет, Дана, Крейг және Майклдың резиденциясына қоңырау шалдырдыңыз. Егер сіздер олардан маған бірдеңе жасауын қаласаңыздар, хабар қалдырыңыз" деген хабарлама қалдыратын. Скотт жазушы және актриса болуға ұмтылды. 1998 жылы мектептегі таланттар көрсетілімінде "Watch the Lamb" әніне мим қойды. Таспа әннің ортасында тоқтап қалды, мектеп театрының дыбыс операторы Дилан Клеболд оған көмектесіп, таспаны жөндеді, содан кейін ол оған алғыс айтты. Кейін Рейчелдің қарындасы оның жерлеу рәсімінде дәл осындай мимді орындады. Ата-анасына Acura Legend машинасы үшін өтемақы төлеу үшін Скотт қайтыс болғанға дейін Литтлтон қаласындағы Батыс Көмір кенішіндегі Subway дәмханасында жұмыс істеді. Бір күні ол дүкенге келген үйсіз әйелге көмектеспегеніне өкініп, болашақта мұндай адамдарға көбірек көмектесуге уәде берді. 17 жасында қайтыс болған кезде Скотт Литтлтон қаласындағы Оңтүстік Вэнс көшесінің 7282 нөмірінде тұрды және актриса немесе христиан миссионері болуды ойластырып жүрген. Сондай-ақ, ол 1999 жылдың соңында жеке пәтеріне көшуге дейін, алдағы жазда Боцванаға барып, үй салуға көмектесетін христиандық бағдарламаға қатысуды жоспарлап отырды.
Өлтіру
Скотт досы Ричард Кастальдомен мектептің батыс кіреберісі алдындағы көгалда түскі аспан ішіп отырғанда, Эрик Харрис оған Hi Point 995 мылтығымен төрт рет атты, соққан оқтардың бірі сол аяғына тиді. Кастальдо сегіз рет атылып, сал болып қалды. Скотттың денесі сол жерде қалдырылды, ол қайтыс болды және оны ертесі күні таңертең ғана сот медициналық сарапшы алып кетті. Рейчел өлтірілгеннен кейін Харрис пен Клебольд мектеп аумағында тағы 12 адамды өлтіріп, 24 адамды жарақаттады. Екі қылмыскер мектеп кітапханасында, ең көп құрбандықтарды өлтірген жерде, өз-өзіне қол жұмсады. Скотт Харрис пен Клебольдті жеке танымаған. Оқиғадан кейін Скотттың машинасы, мектеп паркингінен аза күтуші оқушылар ауыстырғаннан соң, көршілес Клемент паркіндегі ескерткіш орнына айналды. Көлік төңірегіне қайғылы жағдайға ұшырағандар гүлдер, кресттер, ойыншық аюлар және көңіл айту хаттары сияқты естелік заттар іліп қойды. Көлікті аза тұтқандардың қалдырған заттары толығымен жауып тастады. Кейін Крейг әпкесімен соңғы рет болған әрекетіне өте қатты өкінді: сол күні таңертең мектепке апарып бара жатқанда, оған машинаның есігін жапқан.
Жерлеу рәсімі
Скотт 1999 жылдың 24 сәуірінде Centennial қаласындағы Чапел-Хилл мемориалдық бақшасында жерленді, ал бұрын Троица христиан орталығында екі сағаттық жерлеу рәсімі өткізілді. Оның жерлеу рәсімі оқиғадан кейінгі алғашқы рәсімдердің бірі болды және оған 1000-нан астам адам қатысты, олардың ішінде Колумбайн орта мектебінің достары мен қызметкерлері де болды. Пастор Портер жиналған қауымға: «Бізге мұндай нәрсе қалай орын алды?» – деген сұрақпен сөз бастады. Содан кейін ол жиналғандарға арнаған сөзінде Скотттың ізгі мінезі, мейірімділігі және адамзатқа деген сүйіспеншілігін атап өтті. Оның достары Orchard Road христиан шіркеуінің жастар тобымен бірге оның құрметіне жазылған "Неліктен кетіп қалдың?" ("Why Did You Have to Leave?") атты әнді орындады. Қатысушыларға ән орындалғанда, өз ойларымен бөлісуге шақырылды. Сөз сөйлегендердің арасында Колумбайн орта мектебінде шеттетілген жас жігіт болды, ол: «Мен өмірім бойы маған сүйіспеншілікпен қарап, қажет екенімді сезіндіретін біреуді күттім. Құдай маған періште жіберді», – деп айтып, Скотттың табынына қарап жылады. Рейчелмен атысқа дейін үш күн бұрын мектепке бірге барған Ник Баумгарт та сөз сөйлеп: «Сен одан жақсырақ дос таба алмайсың. Өміріңдегі ең қиын күні болса да, ол тек күлімсіреп қана қоятын еді», – деді. Скотттың ата-анасы рәсімде сөз сөйлеуден бас тартты, бірақ олардың қызын «өмірге деген сүйіспеншілігі музыкаға, драмаға, фотосуретке және достарына деген сүйіспеншілігі мен құлшынысынан көрініс тапқан қыз» деп сипаттаған мәлімдеме жасады. Оны жерлеу алдында, Скоттты өмірі бойына білгендер оның табынына көңіл айту, қайғы және алғыс айту ниетімен хаттар жазуға шақырылды. Оның табыны сүйіспеншілік, алғыс және қайғы туралы жазбалармен безендірілді. Бұл 1999 жылдың 24 сәуірінде теледидардан көрсетілген жерлеу рәсімі кезінде басталды. Салтанаттың басында Ассамблеялар Одағының пасторы Барри Палсер сөз сөйлеп, оның «Өмірін Иеміз Иса Мәсіх үшін берген, қазіргі заманның шейіті» екенін айтты. Пастор Брюс Портер кейінірек уағыз айтып, Рахильді «шіркеудің алғашқы күнінен бастап шейіттердің қанымен ластанған шамды» алып жүрген «жауынгер» деп атады. Портер Скотттың орнына басқалардың «шамды» алып жүруін өтінді. Келесі жылы социолог Ральф Ларкиннің «өмірбаяндық» деп атаған Скотт пен Берналл туралы көптеген кітаптар жарық көрді, олардың жазылуына ата-аналарының көмегі немесе авторлығы тиді. Портер де Скотт туралы кітап жазды, онда құрбандыққа жиі сілтеме жасады. Скоттқа арналған көптеген веб-беттер жарияланды және ол Колумбайнды еске алуға арналған веб-сайттарда кеңінен танымал болды. Бұл сайттардың кейбіреулерінде Скотттың христиандыққа деген сенімі туралы ашық немесе жасырын айтылады және ол сол үшін өлтірілгенін көрсетеді. Журналист Ханна Розин оның өлімін еске алуды жасөспірім христиандардың христиандық негізіндегі өлімге деген құмарлығымен байланыстыратын құбылыстың бір бөлігі ретінде қарастырды. Скотттың анасы мен оның інісі Крейг атыс болғаннан кейін бірнеше жыл бойы Рейчелдің өмірі туралы сөйлеу үшін АҚШ-тың көптеген мектептерін аралап, оның діни сенімдері үшін қайтыс болғанын айтты. Тергеулер, әсіресе Дейв Калленнің «Колумбайн» кітабындағы зерттеулері, Клебольд пен Харрис адамдарды дініне, ұлтына немесе жынысына байланысты нысанаға алмады деген қорытындыға келді. Басқа дереккөздерде Кастальдоның «өлі болып ойнағаны» туралы айтылады. Кастальдо атыс болғаннан кейін бірден комада болған, сондықтан полицияға куәлік бермеді және оның есебі оқиға туралы полиция есебінде қамтылмаған. 2007 жылы Ларкин Кастальдоның «Клебольд пен Харристің бірде-бір сөзін есіне түсірмегенін» жазды.
Рахиланың көз жастары
Қыздарының өмірін шолып, Скотттің қарапайым мейірімділігі оны білгендердің өміріне қаншалықты терең әсер еткенін естіп, сондай-ақ оның өмірі арқылы басқалардың өміріне жақсылық әкелуді қалағанын еске түсірген Даррел Скотт пен Бет Ниммо "Рейчелдің көз жасы" кітабын жазуға шабыттанды. Бұл кітап олардың қызы, оның сенімі, оның шабыттандыратын күнделік жазбалары және оның қазасының олардың өміріне тигізген әсері туралы баяндайды. Кітап оның қайтыс болған күнінің бірінші жылдығында жарық көрді және "Рейчелдің шақыруы" бағдарламасына енгізілді. Скотт пен Ниммо кейіннен қыздары мен оның мұрасынан шабыттанған тағы екі кітап жариялады: "Рейчел күлімдейді: Колумбайн трагедиясының құрбаны Рейчел Скотттің рухани мұрасы" және "Рейчел Джой Скотттің күнделіктері: Колумбайн орта мектебіндегі сенім саяхаты". Бұл кітаптар 2001 және 2002 жылдары жарық көрді. Екеуі де кітаптарда қыздарының өмірінде сақтаған қағидаларын білу арқылы оны танымағандардың да шабыттанатынына үміттенетіндерін жеткізді.
Рейчелдің қиындықтары
Эссесін «Менің этикам; Менің өмірлік кодекстерім» және Скотттің өмірінің соңғы 16 айында жазған күнделіктерін оқығаннан кейін, оның әкесі 2001 жылы Рейчелдің шақыруын құрды. Рейчелдің шақыруы – ұлттық коммерциялық емес және саяси емес ұйым, оның мақсаты мектептердегі қауіпсіз және оңтайлы ахуал мен мәдениетті қолдау, мектеп зорлық-зомбылығын, қорлауды, кемсітуді және оқушылардың өзіне зиян келтіру және кісі өлтіру ойларын болдырмау. 50-ден астам арнайы спикер және Рейчелдің шақыруының халықаралық кеңеюі арқасында ұйымның жылдық халықаралық студенттерге жол тартуы екі миллионнан асып түседі деп есептеледі. Бағдарлама әдетте бір сағаттық аудио және бейнелік презентацияны қамтиды, оны Рейчелдің шақыруының спикері ұсынады, жиналған студенттерге олардың басқалармен қарым-қатынасын талдауға және оны жақсартуға шақыру мақсатында. Рейчелдің шақыруының спикерлеріне Даррелл, Крейг және Майк Скотт кіреді; арнайы спикерлердің қатарында 16 жасында Колумбайн орта мектебіндегі оқиғада жарақат алған Николь Ноулен және бұрынғы Колумбайн оқушысы Адам Кайлер бар, ол қорлаудың құрбаны болғандықтан Рейчел оған достық және қолдау көрсеткенге дейін өзіне зиян келтіру ойларымен күрескен. Кездесуге келген әрбір адамнан презентацияда талқыланған бес қағиданы қабылдауға уәде беру сұралады: өзінен кез келген түрдегі жатсанаушылықты жою және басқаларда тек жақсы қасиеттерді іздеу; күнделік жүргізу және жетістіктерге жетуге ұмтылу; өмірінде тек оңтайлы ықпалдарды қабылдауды таңдау; үйінде, мектебінде және қоғамда жақсы өзгерістер енгізуге міндеттену, үлкен-кішілігі шағын міндеттерді орындау арқылы; және мұқтаж, мазақталған немесе осал жандарға қамқорлық пен мейірімділік көрсету. Соңғы серпіліс – осы бес уәде арқылы Рейчелдің тізбекті реакция теориясын қалыптастыруға ұмтылу, осы міндеттемелерді отбасы мүшелерімен, достарымен және әріптестерімен бөлісу. Бастапқы презентациядан кейін 45 минуттық интерактивті оқу сессиясы өтеді, онда ересектер мен оқушылардың лидерлері қатысады. Қатысушылар Скотттың көздеген мейірімділіктің тізбекті реакциясын жалғастыруға үйретіледі. Қатысушы мектепке Рейчелдің шақыруының мақсаттарының сақталуын қамтамасыз ету үшін оқу бағдарламасы мен оқу-әдістемелік құралдар ұсынылады, ал спикер кейінірек ата-аналармен және қоғамдық лидерлермен кездеседі. Халықаралық деңгейде көптеген мектептер Рейчелдің шақыруын өздерінің ішкі мінез-құлықты қалыптастыру бағдарламаларына енгізді, студенттер арасындағы жатсанау сезімін жоюға белсенді күш-жігер жұмсалды және ынтымақтастықты арттыру үшін түрлі бастамалар іске асырылды. Осы мақсатқа жетудің бір жолы – «Рейчелдің достары» клубын құру, бұл шараның мақсаттарын тұрақты түрде қолдау үшін. Сонымен қатар, көптеген студенттер Скотттың бір адамның мейірімділік көрсетуінің нәтижесінде мейірімділік, эмпатия және қайырымдылық туралы хабарын тарату арқылы тізбекті реакцияны тудыруға болатындығы туралы теориясын құрметтеуге тырысады. Және жеті жағдайда мектептегі атыс-шабуылдардың алдын алуға мүмкіндік болды. Random Acts of Kindness Foundation Скоттқа 2001 жылғы Ұлттық мейірімділік сыйлығын «Жыл студенті» деп таныды. Бұл сыйлық оның өмірінде кездескен адамдардағы жағымсыздық, келіспеушілік және шеттелуді жоюға және осы жағымсыз ықпалдарды қамқорлық пен мейірімділікпен алмастыруға салған күш-жігері үшін берілді. 2006 жылғы Батыс Никель Шахталары мектебіндегі оқиғадан кейін Крейг Скотт мектептердегі қауіпсіздік және қауіпсіздік мәселелері бойынша Ұлттық кеңеске сөйлеуге ресми түрде шақырылды. Бұл кездесу Ақ үйде президент Бушпен өтті және бүкіл елден келген Ақ үй қызметкерлері мен педагогтар қатысты. Конференцияда мәдени мәселелер мен Рейчелдің шақыруы арқылы қол жеткізілген жетістіктер мен жеке тәжірибелер талқыланды. Президент Буш сөздің көшірмесін сұрады, ал кейін Крейг Скоттты осы мәселелер бойынша сөз сөйлеу үшін Ақ үйге қайта шақырды. Рейчелдің шақыруы арқылы мектептерде, колледждерде және университеттерде қол жеткізілген маңызды, үздіксіз ұлттық пайданы тікелей мойындау үшін Нью-Йорктің Ұлттық білім беру қауымдастығы Даррелл Скотт пен Рейчелдің шақыруын 2006 жылы «Білім беру досы» сыйлығымен марапаттады. Даррелл Скотт АҚШ-тағы Рейчелдің шақыруы арқылы қызының есімін оңтайлы сақтауға деген адалдығы үшін «Біздің арамыздағы барлық жұлдыздар» бастамасының 2009 жылғы жеңімпазы болып таңдалды. Скотт басқа 29 иеленушімен бірге 2009 жылғы Мажор Лигасының Бейсбол жұлдыздар ойынының салтанатының бір бөлігі ретінде ресми түрде құрметтелді, ол 14 шілдеде Сент-Луис, Миссуриде өтті. Бұл салтанатта Даррелл Скотт: «Рейчел бейсболды көруді жақсы көрді. Ол менің оның есімін сақтау үшін мұнда болып тұрғанымды білмеді» деді. Скотттың екі ата-анасы да ойын-сауық өнеріндегі тұлғалармен, әлемдік лидерлермен және танымал тұлғалармен, соның ішінде Анне Франк пен оның отбасын нацистерден жасырған және оның күнделігін сақтап қалған Мип Гиспен сөйлесті. Даррелл Скотт Рейчелдің шақыруы туралы сөздерін айту кезінде қызының өлімін қайта басынан өткізудің қызықты еместігін, бірақ оның отбасының бұл мүмкіндікті бағалайтынын, өйткені олар трагедияны жеңіске айналдыра алатынын айтты. Ол: «Менің Құдайдың осыны істеуге шақырғанына сенемін. Қызым тастап кеткен шамды көтеруге. Осыны қызым көруді қалаған. Егер мен қазір өлсем, қызымның дұғасы қабылданды деуге болады» деді. Рейчелдің анасы қызының қайтысының 10 жылдығында: «Оның өмірі мен өлімінің қаншалықты күшті болғанын ол тек мәңгілік көзбен ғана біле алады» деді.
Along with 29 other recipients, Scott was formally honored as part of the 2009 Major League Baseball All Star Game ceremonies, held in St. Louis, Missouri, on July 14 that year. At this ceremony, Darrell Scott stated: "Rachel loved to watch baseball. She had no clue that because of her memory I'd be here representing her." Both of Scott's parents have also spoken with entertainers, world leaders, and notable individuals including Miep Gies – one of the people who hid Anne Frank and her family from the Nazis, and preserved her diary after her capture. Darrell Scott has stated that reliving his daughter's death giving his Rachel's Challenge speeches is painful, but that he and his family consider the opportunity to be a worthwhile experience as they can turn a tragedy into triumph. He notes: "I feel that God has really called me to do this. To pick up the torch my daughter dropped. This is what my daughter would have wanted to see. If I died right now, I can tell you my daughter's prayer has been answered." Rachel's mother, on the 10th anniversary of her daughter's passing, stated: "Only through eternal eyes will she ever know how powerful her life and death became."
Фильм
2016 жылы түсірілген "Мен ұялмаймын" фильмі Скотттың өмірі мен өліміне тікелей негізделген. Брайан Баудың режиссерлік жұмысы және Рейчел Скотт рөлінде Мейси МакЛейн ойнаған бұл фильмде Скотттың күнделіктерінен алынған үзінділер дауыстау үшін пайдаланылған.