Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бела III (III. Бела, ,; 1148 23 сәуір 1196) – 1172 және 1196 жылдар аралығында Венгрия және Хорватия патшасы. Ол Геза II патшаның және Гезаның әйелі Киевтен келген Евфросинаның екінші ұлы болды. 1161 жылы Геза Белаға Хорватия, орталық Далмация және, мүмкін, Сирмиумды қамтитын герцогтік берді. 1162 жылы әкесінен кейін таққа отырған ағасы III Степан мен Византия императоры I Мануил Комнен арасындағы бейбіт келісімге сәйкес Бела 1163 жылы Константинопольге көшті. Ол Алексий деп аталды, император оған жаңадан құрылған жоғары дәрежелі «деспот» атағын берді. Ол императордың қызы Марияға үйленуге ниеттенді. Беланың мұрасы 1164 және 1167 жылдар аралығында Византия империясы мен Венгрия патшалығы арасында қарулы қақтығыстарға себеп болды, себебі III Степан Византияның Хорватия, Далмация және Сирмиумды бақылауына кедергі келтіруге тырысты. 1165 жылы император Мануилдің мұрагері ретінде тағайындалған Бела Алексий Византияның Венгрияға қарсы үш жорығына қатысты. Оның императордың қызымен жасалған никесі 1169 жылы оның інісі Алексий дүниеге келгеннен кейін бұзылды. Император Беланы жоғары атағынан айырып, «кайсар» деген төменгі атаққа ие етті. 1172 жылы 4 наурызда III Степан қайтыс болды, содан кейін Бела Венгрияға оралуға шешім қабылдады. Кетуге дайын тұрғанда, ол Византия империясына қарсы ешқашан соғыс жарияламауға ант берді. Венгриялық дінбасылары мен ақсүйектері Беланы бірауыздан патша деп жариялағанмен, Эстергом архиепископы Лукас Беланың симония жасағандығына күдікпен қарап, оның тәж кию рәсіміне қарсылық көрсетті. Ақырында, Калоча архиепископы оны 1173 жылғы 18 қаңтарда Папа III Александрдың мақұлдауымен патша етіп тағайындады. Бела он жылдан астам уақыт бойы тұтқында ұстаған кіші әйелі Гезамен соғыс жүргізді. Император Мануилдің өлімінен кейін Византия империясындағы ішкі дағдарысты пайдаланып, Бела 1180 және 1181 жылдар аралығында Хорватия, Далмация және Сирмиумды қайта басып алды. 1188 жылы ол Галич княздығын жаулап алды, бірақ екі жылдан кейін одан бас тартыуға мәжбүр болды. Бела өзінің билігі тұсында жазбаларды жүргізуді қолдады. XIV ғасырға жататын венгрлік жылнамаларда оның Корольдік канцеляриясын құруға жауапты екені айтылады. Оның тұсында Эстергомда салынған корольдік сарай Орталық Еуропадағы готикалық сәулеттің алғашқы үлгісі болды. Ол өзінің кірістерінің тізіміне сәйкес, заманының ең бай еуропалық монархы болды, бірақ аталған тізімнің дұрыстығы күмәнді.
Béla III (III. Béla, , ; 114823 April 1196) was King of Hungary and Croatia between 1172 and 1196. He was the second son of King Géza II and Géza's wife, Euphrosyne of Kiev. Around 1161, Géza granted Béla a duchy, which included Croatia, central Dalmatia and possibly Sirmium. In accordance with a peace treaty between his elder brother, Stephen III, who succeeded their father in 1162, and the Byzantine Emperor Manuel I Komnenos, Béla moved to Constantinople in 1163. He was renamed to Alexios, and the emperor granted him the newly created senior court title of despotes. He was betrothed to the Emperor's daughter, Maria. Béla's patrimony caused armed conflicts between the Byzantine Empire and the Kingdom of Hungary between 1164 and 1167, because Stephen III attempted to hinder the Byzantines from taking control of Croatia, Dalmatia and Sirmium. Béla Alexios, who was designated as Emperor Manuel's heir in 1165, took part in three Byzantine campaigns against Hungary. His betrothal to the emperor's daughter was dissolved after her brother, Alexios, was born in 1169. The emperor deprived Béla of his high title, granting him the inferior rank of kaisar. Stephen III died on 4 March 1172, and Béla decided to return to Hungary. Before his departure, he pledged that he would never make war against the Byzantine Empire. Although the Hungarian prelates and lords unanimously proclaimed Béla king, Lucas, Archbishop of Esztergom opposed his coronation because of Béla's alleged simony. Finally, the Archbishop of Kalocsa crowned him king on 18 January 1173, with Pope Alexander III's approval. Béla fought with his younger brother, Géza, whom he held in captivity for more than a decade. Taking advantage of the internal conflicts in the Byzantine Empire after Emperor Manuel's death, Béla reoccupied Croatia, Dalmatia and Sirmium between 1180 and 1181. He occupied the Principality of Halych in 1188, but it was lost within two years. Béla promoted the use of written records during his reign. Hungarian chronicles from the 14th century even state that he was responsible for the establishment of the Royal Chancery. The royal palace built in Esztergom during his reign was the first example of Gothic architecture in Central Europe. He was the wealthiest European monarch of his time, according to a list of his revenues, but the reliability of the list is questioned.
Балалық шағы (11481163)
Бела – Венгрияның Геза II мен Гезаның әйелі, Киевтің Евфросинасының екінші ұлы болды. Оның туған күні жазылмаған. Оның сүйектерін зерттеу Беланың 1196 жылы шамамен 49 жасында қайтыс болғанын көрсетті, сондықтан ол 1148 жылы туған болуы керек. Оның замандасы Джон Киннамос «әкесі тірі кезінде Белаға бөлген жер» деп айтқандықтан, Геза II кіші ұлына жеке иелік бергенін көрсетеді. Беланың иелігіне, әрине, Далмацияның орталық бөліктері кірді (олардың ішінде Шибеник, Сплит және Трогир болды, олар ондаған жылдар бойы Венгрия патшаларының үстемдігін қабылдаған), өйткені Киннамос осы провинцияны «Беланың мұрасы» деп атады. Тарихшылар Ференц Макк пен Гюла Моравчик Беланың әкесінен Хорватияны да алғанын айтады. Сирмиум Беланың иелігінің бір бөлігі ме, әлде ол оны әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана алған ба, бұл мәселе ғалымдар арасында пікір тудырады. Тарихшы Уоррен Тредгольдтың сөзіне қарағанда, Беланың иелігіне Босния да кірген. Геза II-нің бұл иелікті берген күнін анықтау мүмкін емес, бірақ Макк айтуынша, Бела шамамен 1161 жылы герцогтігін алған көрінеді. 1162 жылдың 31 мамырында қайтыс болған Геза II-нің орнын оның үлкен ұлы Стефан III бағындырды. Стефан III Беланың герцогтікті иеленуін растаған сияқты, өйткені Киннамос Геза мен Стефан Белаға «бұрын берген» жерді атады. Таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Стефан III-ті оның туған ағалары Ладислав II және Стефан IV қуғынға түсірді. Византия императоры Мануил I Комнен ағалардың билікті басып алуын қолдады, бірақ Стефан III Венгрияға оралып, 1163 жылдың ортасында тәжін күшпен қайтарып алды. Беланың 1162 және 1163 жылдары қандай да бір әрекеттері туралы мәлімет жоқ болғандықтан, ол ағасының ағаларымен болған қақтығысында бейтарап болған болуы мүмкін. 1163 жылы император Мануил Стефан III-мен бейбіт келісімге қол қойды, онда ол Стефанның қарсыластарын қолдамауға міндеттенді. Алғашында Стефан III Беланы Константинопольге жіберуге және византиялықтарға Беланың герцогтігін иеленуге рұқсат беруге келісті. Император сондай-ақ өзінің қызы Марияны Белаға үйлендіруге уәде берді. «[Император Мануил I] Белградқа келгенде, [Геза II-нің ұлы] [Стефан III]-тің Венгрия жерін билеуі мүмкін емес екенін түсінді (өйткені олар оны қайтадан патшалыққа асығысқан), ол басқа бір нәрсеге көшті. Ол батыс елдерінің ортасында орналасқан Венгрияны иеленуге бар күшін жұмсады. Сондықтан ол [Стефан III-тен] кейін [Геза II-нің] ұлы болған Беланы өз қызы Марияға үйлендіруді көздеді». Джон Киннамос: Джон мен Мануил Комненнің істері.
Béla was the second son of Géza II of Hungary and Géza's wife, Euphrosyne of Kiev. The date of his birth was not recorded. Studies of his bones show that Béla died in 1196 at around 49 years old, so he must have been born around 1148. The contemporaneous John Kinnamos's reference to "the territory which his father, while still alive, had apportioned" to Béla shows that Géza II granted a distinct territory as an appanage to his younger son. Béla's patrimony certainly included the central parts of Dalmatia, (which included Šibenik, Split, and Trogir, which had accepted the suzerainty of the Kings of Hungary for decades), because Kinnamos mentioned the province "as Béla's heritage". Historians Ferenc Makk and Gyula Moravcsik agree that Béla also received Croatia from his father. Whether Syrmium was also part of Béla's patrimony, or if he only acquired it after his father's death is subject to scholarly debates. According to historian Warren Treadgold, Béla's patrimony also included Bosnia. The exact date of Géza II's grant cannot be determined, but according to Makk, Béla seems to have received his duchy around 1161. Géza II, who died on 31 May 1162, was succeeded by his first born son, Stephen III. Stephen III seems to have confirmed Béla's possession of the duchy, because Kinnamos referred to the land which was "long before granted" to Béla by Géza and Stephen. Shortly after his ascension to the throne, Stephen III was expelled by his uncles, Ladislaus II and Stephen IV. The Byzantine Emperor, Manuel I Komnenos, supported the uncles' takeover, but Stephen III returned to Hungary and regained his crown by force in the middle of 1163. Béla probably remained neutral during his brother's conflict with their uncles, because there is no report of Béla's activities in 1162 and 1163. In 1163, Emperor Manuel signed a peace treaty with Stephen III, in which he renounced his support of Stephen's opponents. In exchange, Stephen III agreed to send Béla to Constantinople, and to allow the Byzantines to take possession of Béla's duchy. The Emperor also promised that he would betroth his daughter, Maria, to Béla. "When [Emperor Manuel I] came [to Belgrade] and realized that it was then impossible for [Stephen IV] to rule the Hungarians' land (for already they had hastily installed [Stephen III] son of [Géza II] again), he turned to something else. As stated, he desired with all his might to lay claim to Hungary, which is situated in the midst of the western nations. He therefore intended to unite in marriage Béla, who was [Géza II]'s son after [Stephen III], to his own daughter Maria." |John Kinnamos: Deeds of John and Manuel Comnenus
Алексий деспоты (11631169)
Император Мануил Белани Византия империясына алып бару үшін себастос Георгий Палеологты жіберді. Бела 1163 жылдың соңында Константинопольға келді. Ол Алексий деп аталып, бұрын тек императорлар ғана қолданған деспот (“билеуші”) атағын алды. Беланың император қызымен құдайы болуы да ресми түрде жарияланды. 1164 жылы Степан III Сирмиумға шабуыл жасады. Император Мануил өзінің әскерін Степанға қарсы басқарып, “венгрлерге қарсы соғыс ашпай, Бела үшін жерін қайтарып алу үшін” келгенін мәлімдеді. Бела Алексий өзінің інісі IV Стефанмен және олардың алыс туысы Стефанос Каламанмен бірге жорықта императормен бірге болды. Ұзақ өтпей жаңа бейбіт келісімге қол қойылып, Степан III Беланың герцогтығынан бас тартуға мәжбүр болды. Византия әскері Сирмиумды басып алды, ол Византияның темасы, яғни әкімшілік аймағы болып ұйымдастырылды. 1165 жылдың көктемінде Степан III Сирмиумға қарсы жаңа шабуыл жасады. Император Мануил қарсы шабуылға жетекшілік етті, ал Бела оны қайтадан ертіп барды. Император әскері Зимонийді (қазіргі Сербиядағы Земун) қайта басып алғаннан кейін, Бела императорды қамалға тұтқынға алынған венгр сарбаздарын өлім жазасынан босатуға көндірді. Византия әскері Далмацияны да басып алды. Степан III мен император Мануил арасындағы жаңа бейбіт келісім жасалды, ол императордың Беланың бұрынғы герцогтығындағы билігін бекітті. Далмация мен Босния жақын арада Византияның темаларына айналды. Император Мануил өзінің қызы мен Бела Алексийді өзінің мұрагерлері деп жариялады және 1165 жылдың күзінде Византияның беделді тұлғаларын оларға адалдық серт беруге мәжбүр етті. Тек императордың туысы Андроник Комнен ғана бұл әрекетті айыптады, сұрақ қойып: “Императордың әрбір римдік еркекті өз қызының неке төсегіне лайықсыз деп санауы, барлық басқалардан бұрын осы шетелдік пен жат адамды римдіктердің императоры етіп тағайындауы және бәрінен жоғары билеуші ретінде отырғызуы қандай ақымақтық?”, – деді. Бұл сөздерді шамамен сол кезде өмір сүрген Никета Хониат жазған. Бела Алексий 1166 жылы император Мануил мен Экуменикалық патриарх Лука Хризобергеспен бірге Блакерна соборында қатысты. 1166 жылдың көктемінде Бела Алексий, венгрлерге қарсы әскерді жетектеп шыққан Алексий Аксушпен бірге болды, бұл венгрлердің Сирмиумға жасаған жаңа шабуылына жауап ретінде жасалды. 1166 жылдың 11 сәуірінде Бела Алексий мен оның болашақ әйелі туыс болғанымен, император Мануил Экуменикалық патриархтың шешімін бекітті, онда жетінші буынға дейінгі туыстар арасындағы некелер жарамсыз деп жарияланды. Мануил тіпті 1166 жылдың күзінде өзінің қызын (Бела Алексийдің болашақ әйелін) Сицилияның жаңа патшасы Вильгельм II-ге ұсынуды жоспарлады. 1167 жылы Венгрия мен Византия империясы арасында жаңа соғыс басталды, себебі Бела Алексий өзінің ағасының патшалығын “талап етті”, – деп мәлімдеді замандасы Рахевин. Генрих Мюгельн де көптеген венгрлер Бела Алексийдің әскеріне қосылып, оған қызмет еткенін жазды, айта келе: “Венгрия патшалығы оған [Бела Алексийге] заң бойынша тиесілі болды”. 1167 жылдың 8 шілдесінде Византия әскері Сирмиум шайқасында венгр әскерін талқандады. Бітімге қол қойылды, ол Венгрия мен Византия империясы арасындағы соғыстардың кезеңін аяқтады және Византия империясының орталық Далмация, Босния және Сирмиумға билігін бекітті.
Emperor Manuel dispatched sebastos George Palaiologos to escort Béla to the Byzantine Empire. Béla arrived in Constantinople around the end of 1163. He was renamed to Alexios, and received the title of despotes ("lord"), which only emperors had used before that time. Béla's betrothal to the emperor's daughter was also officially announced. Stephen III invaded Syrmium in the summer of 1164. Emperor Manuel led his armies against Stephen, stating that he arrived "not to wage war on the Hungarians but to recover his land for Béla", according to Kinnamos. Béla Alexiosalong with his uncle, Stephen IV, and their distant relative, Stephanos Kalamanosaccompanied the emperor during the campaign. Before long, a new peace treaty was signed, once again forcing Stephen III to renounce Béla's duchy. A Byzantine army occupied Syrmium, which was organized into a Byzantine theme, or district. Stephen III launched a new invasion against Syrmium in the spring of 1165. Emperor Manuel directed the counter attack, and Béla accompanied him again. After the imperial army recaptured Zimony (now Zemun in Serbia), Béla persuaded the emperor to prohibit the execution of the Hungarian soldiers who were captured in the fortress. A Byzantine army also occupied Dalmatia. A new peace treaty between Stephen III and Emperor Manuel followed, which confirmed the emperor's suzerainty in Béla's former duchy. Dalmatia and Bosnia were soon converted into Byzantine themes. Emperor Manuel ceremoniously made his daughter and Béla Alexios his heirs, and forced the Byzantine notables to swear an oath of fidelity to them in the autumn of 1165. Only the emperor's cousin, Andronikos Komnenos, dared to condemn this act, asking, "What madness is this of the emperor to deem every Roman male unworthy of his daughter's nuptial bed, to choose before all others this foreigner and interloper to be an emperor of the Romans and to sit above all as master? ", according to the nearly contemporaneous Niketas Choniates. Béla Alexios participated in the 1166 Council of Blachernae, together with Emperor Manuel and the Ecumenical Patriarch Luke Chrysoberges. In the spring of 1166, Béla Alexios accompanied protostrator Alexios Axouch, who led a Byzantine army against Hungary in retaliation for a new Hungarian invasion of Syrmium. On 11 April 1166, although Béla Alexios and his bride were related to each other, Emperor Manuel confirmed a decision of the Ecumenical Patriarch, which stated that marriages between kin to the seventh degree were void. Manuel even proposed a marriage between his daughter (Béla Alexios's fiancée) and the new King of Sicily, William II, in the autumn of 1166. A new war broke out between Hungary and the Byzantine Empire in 1167, because Béla Alexios "claimed the kingdom" of his brother, according to the contemporaneous Rahewin. Henry of Mügeln also wrote that many Hungarians joined and served the army of Béla Alexios, stating that "the Kingdom of Hungary belonged to him [Béla Alexios] by right". On 8 July 1167, the Byzantine army annihilated the Hungarian troops in the Battle of Sirmium. A peace treaty was signed, which put an end to the period of wars between Hungary and the Byzantine Empire, and confirmed the dominion of the Byzantine Empire over central Dalmatia, Bosnia and Syrmium.
Қайсар Алексий (1169 1172)
Император Мануилдің әйелі, Антиохиялық Мария, 1169 жылдың 14 қыркүйегінде Алексий есімді ұл туды. Император қызының Бела Алексиоспен жасалған никесін бұзды. Император Бела Алексиосқа деспот атағын да алып тастады, бірақ оған одан төмен дәрежедегі кесар атағын берді. 1170 жылдың көктемінде Бела Алексиос императордың қарындасының күйеуі, Антиохиялық Агнеске үйленді. Жұбайлар қасиетті жерлерге саяхат жасады. Иерусалимде олар қонақжайлықтары үшін госпитальерлерге 10 000 безант сыйлады. Бела Алексиос императордың жақында берген атағын ескермей, өзін «Венгрия, Далмация және Хорватия герцогы А» деп атады.
Emperor Manuel's wife, Maria of Antioch, gave birth to a son named Alexios on 14 September 1169. The emperor dissolved his daughter's betrothal to Béla Alexios. The emperor also removed Béla Alexios's title of despotes, but granted him the inferior rank of kaisar. In the spring of 1170, Béla Alexios married the emperor's sister in law, Agnes of Antioch. The couple went on a pilgrimage to the Holy Land. In Jerusalem, they donated 10,000 bezants to the Knights Hospitaller in compensation for their hospitality. In the charter of grant, Béla Alexios styled himself "Lord A., Duke of Hungary, Dalmatia and Croatia", ignoring the title that the emperor had recently bestowed upon him.
Таққа отырғызу (11721173)
Беланың ағасы, Степан III 1172 жылдың 4 наурызында қайтыс болды. Эстергомда болған Любектің Арнольды, Степанды Беланың жақтастары улаған деген қауесетті жазды, бірақ басқа ешбір дерек көзі бұл ақпаратты растамайды. Степан III-нің жесірі Агнес, күйеуі қайтыс болғанда жүкті болғанымен, Венгриядан кетіп қалды. Венгриялық делегация Сардикаға (қазір Болгариядағы София қаласы) император Мануил мен Белаға келді. Олар «Бела патша болып тағайындалсын» деп талап етті, себебі Киннамос айтқандай, ағасының өлімінен кейін «әділет оған қарады». Киннамос сондай-ақ император Мануил Белаға патшалық бергенін, өйткені Бела «өмірінің соңына дейін император мен византиялықтарға пайдалы болған нәрсені орындауға ант берді» деді. Византия императоры Исаак II Ангелос 1196 жылы жазған хатында сол кезде Бела, егер сербтер Византия империясына қарсы соғысса, оларға ешқашан қолдау көрсетпейтініне уәде бергенін айтты. Бела мен оның әйелі сәуірдің соңында немесе мамырдың басында Секешфехерварға келді. Папа Александр III 1179 жылы жазған хатында «Венгрия патшалығының биліктілері» Беланы бірауыздан патша сайлағанын мәлімдеді. Алайда Беланың тәж кию рәсімі кешікті, себебі Эстергом архиепископы Лукас оны орындаудан бас тартты. Архиепископ патшаны симония жасады деп айыптады, өйткені Бела өзінің өкіліне құнды жамылғы сыйлаған. Ғылыми теория бойынша, архиепископ Лукас Бела билігінде «схизматиктердің» ықпалы артады деп қорқады. Дегенмен, барондар мен прелаттардың көпшілігі Белаға адал болды. Бела архиепископ Лукасқа қарсы Әулие Тақтан көмек сұрады. Беланың өтініші бойынша папа Александр III Калоча архиепископына Беланың патша болып тағайындалуына және «басына тәж кигізуге» рұқсат берді. Беланың тәж кию рәсімі 1173 жылдың 18 қаңтарында өтті. Ол Эстергом архиепископтарының Венгрия монархтарын тәж кигізу құқығын растайтын жарлық шығарды. «Грек» және «Латын» тәждерінің Венгрияның қасиетті тәжіне бірігуі оның билігі тұсында болған секілді.
Béla's brother, Stephen III, died on 4 March 1172. Arnold of Lübeck, who was staying in Esztergom, recorded a rumor suggesting that Stephen had been poisoned by Béla's supporters, but no other source verifies this hearsay. Stephen III's widow, Agnes, left Hungary, although she was pregnant when her husband died. A Hungarian delegation visited Emperor Manuel and Béla in Sardica (now Sophia in Bulgaria). They demanded that "Béla be dispatched to them as king", because "the principle of justice looked toward him" after his brother's death, according to Kinnamos. Kinnamos also said that Emperor Manuel made Béla king after Béla "promised an oath to observe for the whole course of his life whatever would be beneficial" to the emperor and the Byzantines. A letter written by the Byzantine Emperor Isaac II Angelos in 1196 says that on the same occasion, Béla pledged that he would never support the Serbians if they fought against the Byzantine Empire. Béla and his wife arrived in Székesfehérvár in late April or early May. Béla was unanimously elected king by the "dignitaries of the Hungarian kingdom", according to a letter written by Pope Alexander III in 1179. However, Béla's coronation was delayed, because Lucas, Archbishop of Esztergom, refused to perform it. The archbishop accused the king of simony, because Béla had given a precious cloak to his delegate. According to a scholarly theory, Archbishop Lucas also feared that the influence of "schismatics" would increase under Béla's rule. Nevertheless, the majority of the barons and prelates remained loyal to Béla. Béla sought the assistance of the Holy See against the Archbishop Lucas. Upon Béla's request, Pope Alexander III authorized the Archbishop of Kalocsa to anoint Béla king and "place the crown on his head". Béla's coronation took place on 18 January 1173. He issued a charter confirming the right of the archbishops of Esztergom to crown the Hungarian monarchs. The unification of the so called "Greek" and "Latin" crowns into the Holy Crown of Hungary seems to have occurred during his reign.
Қақтығыстар (11731178)
Архиепископ Лукас Беланың құрметін жойып, оның билігінің алғашқы жылдарында оны назарға алмады. 1174 жылы Калокса архиепискобы Беланың тұңғыш ұлы Эмерикті Лукастың орнына шомылдырды. Дегенмен, патшайым отбасының мүшелеріне қатысты қасиетті рәсімдерді әрдайым Эстергом архиепискобының міндеті болған. Богемиялық жылнамаға сәйкес (Continuatio Gerlaci abbatis Milovicensis) Бела кіші інісі Гезаны түрмеге қамады, бірақ Геза түрмеден қашып, 1174 немесе 1175 жылы Австрияға қашты. Гезаға Стефан III патшасының судьясы Лоуренс ілесіп келді. Австрия герцогы Генрих Ясомирготт Гезаны қайтарудан бас тартқанда, Бела Богемия герцогы Собеслав II-мен бірге Австрияға шабуыл жасады. Осы уақытта Бела император Мануэлге Селжұқтарға қарсы күресу үшін күш жіберді, бірақ олардың біріккен әскері 17 қыркүйекте Мюриокефалон шайқасында жеңіліске ұшырады. Геза Богемияның Собеслав II-ін Федерик I императорымен кездесуге көмектесуге көндіруге тырысты, бірақ Собеслав Гезаны тұтқынға алып, 1177 жылы Белаға тапсырды. Бела інісін тағы да түрмеге қамап, анасы Евфросинаны да қамауға алды. Гезаны ұстауға қатысқан Собеславқа кек қайтару үшін император Фредерик Собеславты тақтан түсіріп, Премыслид әулетінің тағы бір мүшесін, Фредерикті, герцог лауазымына тағайындады. Рим императоры Австрияның жаңа герцогы Леопольд V-ге Богемияға шабуыл жасауға бұйрық берді. Бела көп ұзамай Леопольд V-ке қарсы шабуыл жасаумен қорқытып, оны Богемияны тастап кетуге мәжбүр етті.
Archbishop Lucas fell out of favor with Béla, and was ignored by him in the first years of his reign. Instead of Lucas, the Archbishop of Kalocsa baptized Béla's first born son, Emeric, in 1174. However, administering sacraments to members of the royal family had always been the archbishops of Esztergom's job. According to a Bohemian chronicle (Continuatio Gerlaci abbatis Milovicensis), Béla imprisoned his younger brother, Géza, but Géza escaped from prison and fled to Austria in 1174 or 1175. Stephen III's judge royal, Lawrence, accompanied Géza. When Henry Jasomirgott, Duke of Austria, refused to extradite Géza, Béla launched plundering raids into Austria, together with Soběslav II, Duke of Bohemia. Meanwhile, Béla sent reinforcements to Emperor Manuel to help him fight against the Seljuks, but their united forces suffered defeat in the Battle of Myriokephalon on 17 September 1176. Géza tried to persuade Soběslav II of Bohemia to help him meet Frederick I, Holy Roman Emperor, but Soběslav seized Géza and handed him over to Béla in 1177. Béla once again imprisoned his brother, and he also put their mother, Euphrosyne, in confinement. In retaliation for Soběslav's role in Géza's capture, Emperor Frederick dethroned Soběslav and appointed another member of the Přemyslid dynasty, Frederick, to the position of duke. The Holy Roman Emperor ordered the new Duke of Austria, Leopold V, to storm Bohemia. Béla soon intervened, threatening Leopold V with an invasion, which forced Leopold to leave Bohemia.
Кеңейту және реформалар (11781194)
Беланың ұзақ жылдар бойы сүйіктісі, Калокса архиепискобы Андрей, шамамен 1178 жылы оны қорлады. Бела көп кешікпей оны және оның қолдаушысы, Секешфехервар капелласының провистін, лауазымдарынан айырды және архиепископтың кірісін тартып алды. Папа Александр III Белаға шіркеу санкцияларын салды, бірақ Бела Естергом архиепискобы Лукаспен келісті, ол оны ақтады және Калоксалық Андрейді анафема етті. Бұл жанжал Киелі Тақтың араласуымен аяқталды: Андрей Беладан кешірім сұрады, ал Бела оны архиепископ лауазымына қайтарды. Беланың шақыруымен Франциядан цистерциандық монахтар келді және 1179 мен 1184 жылдар аралығында Эгрес, Зирц, Сент-Готтард және Пилисте жаңа цистерциандық аббаттықтарды құрды. 1180-ші жылдары Бела Естергомда биік патша сарайы мен жаңа кафедралық собор салуды бастады. Дегенмен, ол елді аралап жүрді. Булькешиде (қазір Сербиядағы Маглич) табылған кірпіштегі жазуға сәйкес, Бела сол ауылдағы неміс "қонақ қоныстанғанның" крещениесін демеушілік етті. Константинопольдегі императорлық сарайда Бела жақсы ұйымдастырылған басқарудың маңыздылығын білді. "Жарқын жылнамада" Беланың "Рим және императорлық сарайдағыдай петицияларды берудің сол түрін енгізгені" айтылған, бұл Корольдік канцелярия оның билігі кезінде жеке кеңсе ретінде жұмыс ілегенін көрсетеді. Ол жазбалардың маңыздылығын атап өтіп, 1181 жылы өзінің қатысуымен жүзеге асырылатын барлық мәмілелер үшін харта жасауды бұйырды. Император Мануил I 24 қыркүйекте 1180 жылы қайтыс болды. Алты ай ішінде Бела Далмациядағы жоғары билігін қалпына келтірді, бірақ оқиғалар туралы егжей-тегжейлі заманауи есептер жоқ. XIII ғасырда өмір сүрген Архидиакон Томасқа сәйкес, Сплит тұрғындары Мануилдің өлімінен кейін көп ұзамай "венгр билігіне қайта оралды". 1181 жылдың басында Задар да Беланың жоғары билігін қабылдады. Тарихшы Джон В. А. Файн Бела Далмацияның жоғары билігін "қан төгілмей және императордың келісімімен" қайта алғанын жазды, өйткені Византия билігі Венеция Республикасынан гөрі Беланың провинцияны басқаруын қалады. Сирмиумды қайта басып алудың егжей-тегжейі де белгісіз. Андроник Комнен жас Византия императоры Алексей II-нің анасын Беланың қарындасымен, күйеу інісімен, 1182 жылдың мамыр айында Белград пен Баранц (қазір Сербиядағы Браничево) аймағын қиратуға итермеледі деп айыптады, бұл Бела сол кезде Сирмиумды басып алғанын көрсетеді. Сол айда Андроник Комнен императрицаны тұтқындап, жыл соңына дейін өлтірді. Византия империясындағы өрбуші анархиядан пайдаланып, Бела 1183 жылдың бірінші жартысында Ниш пен Сердикаға дейін жетті. Сардикада ол Рилалық Иванның қасиетті қалдықтарын сақтаған сандықты тартып алды және оны "үлкен құрметпен өз еліне тасымалдауға және Естергом шіркеуінде құрметпен қоюға" бұйырды, қасиеттінің София жылнамасынан алынған өмірбаянына сәйкес. Макк Бела Дунайдан оңтүстікке қарайғы аймақтардан шығып кеткенін жазды, бірақ тарихшы Пол Стивенсон осы жерлерді сақтап қалғанын айтады. Андроник Комнен 1183 жылдың соңында император Алексей II-ні өлтірді. Оның замандасы, Фессалоникалық Евстафий Андроникке қарсы шыққандардың көптеген монархтарға, соның ішінде Бела III-ке хаттар жібергенін, оларға оған шабуыл жасауға шақырғанын жазды. Ансберт және басқа батыс еуропалық жылнамашылардың айтуынша, Бела 1185 жылдың басында Византия империясына шабуыл жасады. Сентябрь айында Андроник I құлағаннан кейін Бела жаңа император Исаак II Ангелмен бейбіт келісімге келді. Исаак Беланың қызы Маргаретқа үйленді, ал Бела Ниш пен Баранц аймағын қызының құдайы ретінде Исаакқа берді. Осы мерекеде Рылалық Иванның қасиетті қалдықтары да Сардикаға қайтарылды. 1186 жылдың жазында Бела Францияның Филипп II-нің қарындасы Францияның Маргаретке үйленді. 1187 жылы Венеция догы Орио Мастропиеро Задар қаласын қоршауға алды, бірақ Венеция флоты қамалмен қоршалған қаланы басып ала алмады. 1188 жылдың соңында Халыч князі Владимир Ярославич боярлары бүлік шығарғандықтан Венгрияға қашып кетті. Владимирдің Волыньдегі князі Роман Мстиславич көп ұзамай Галичті басып алды, бірақ Бела княздыққа басып кіріп, оны қуды. Владимир Ярославичті бұрынғы лауазымына қайтарудың орнына, Бела оны түрмеге қамап, Халычты Беланың кіші ұлы Андрейге берді. Жеңісінің белгісі ретінде Бела өзін Галицияның патшасы деп жариялады. 1189 жылдың жазында Германия крестшілері Фридрих I, Киелі Рим императорының басшылығымен Венгрия арқылы өтті. Бела Фридрихті қарсы алып, Балқан түбегі арқылы крестшілерді сүйемелдеу үшін әскер жіберді. Фридрихтің өтініші бойынша Бела түрмеде отырған ағасы Гезаны босатып, ол крестшілерге қосылып Венгриядан кетіп қалды. Бела Фридрих I мен Исаак II арасындағы бейбіт келісімге араласты, олардың өзара сенімсіздігі неміс крестшілері мен византиялықтар арасында соғысқа жақын болды. Владимир Ярославич 1189 немесе 1190 жылдың басында тұтқыннан қашып шықты. Казимир II Польшаның көмегімен ол Андрейді Галичтен қуды және княздыққа қайта ие болды. 1191 жылы Бела күйеуі Исаак II-мен Филиппополисте (қазір Болгариядағы Пловдив) және Сирмиумде кездесті, бірақ олардың келіссөздерінің нәтижесі белгісіз қалды. Беланың өтініші бойынша Киелі Тақ Венгрияның Ласло I-нің қасиеттілігін бекітті. Бела 1193 жылдың басында Сербияға шабуыл жасады. Исаак II әскерін шығаруды талап етті және Белаға соғыспен қауіптендірді. Сонымен қатар, дог Энрико Дандоло Задарды басып алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады. 1193 жылы Бела Хорватиядағы Модруш округін Франкпан әулетінің мүшесі Бартоломеоға берді. Бұл Венгрия Корольдығында лауазымның мұрагерлік құқық ретінде берілгенінің ең ерте нақты мысалы.
Béla's long time favorite, Andrew, Archbishop of Kalocsa, insulted him around 1178. Béla soon deprived him and his supporter, the Provost of Székesfehérvár Chapter, of their offices and seized the Archbishop's revenues. Pope Alexander III punished Béla with ecclesiastic sanctions, but Béla reconciled with Archbishop Lucas of Esztergom, who absolved him and excommunicated Andrew of Kalocsa. The conflict ended with a compromise mediated by the Holy See: Andrew asked Béla to pardon him, and Béla restored him to his position of archbishop. Upon Béla's invitation, Cistercian monks came from France and set up new Cistercian abbeys at Egres, Zirc, Szentgotthárd and Pilis between 1179 and 1184. In the 1180s, Béla initiated the building of a lofty royal castle and a new cathedral in Esztergom. Nevertheless, he was almost always wandering around the country. According to an inscription on a brick found in Bulkeszi (now Maglić in Serbia), Béla sponsored the baptism of a German "guest settler" in that village. In the imperial court of Constantinople, Béla learnt the importance of a well organized administration. According to the Illuminated Chronicle, Béla "introduced the same form of addressing petitions as was customary in the Roman and imperial court", which suggests that the Royal Chancery began functioning as a separate office during his reign. He emphasized the importance of written records, ordering in 1181 that a charter was to be issued for all transactions proceeding in his presence. Emperor Manuel I died on 24 September 1180. Within six months, Béla had restored his suzerainty in Dalmatia, but no detailed contemporaneous accounts of the events exist. The citizens of Split "returned to Hungarian lordship" soon after Manuel's death, according to the 13th century Thomas the Archdeacon. Zadar also accepted Béla's suzerainty in early 1181. Historian John V. A. Fine writes that Béla retook suzerainty of Dalmatia "seemingly without bloodshed and with imperial consent", because the Byzantine authorities preferred that Béla rule the province rather than the Republic of Venice. The details of the reconquest of Syrmium are also obscure. Andronikos Komnenos accused the mother of the young Byzantine Emperor, Alexios II, of inciting Bélaher brother in lawto ravage the region of Belgrade and Barancs (now Braničevo in Serbia) in May 1182, implying that Béla had by that time occupied Syrmium. In the same month, Andronikos Komnenos captured the Dowager Empress and had her murdered by the end of the year. Taking advantage of the emerging anarchy in the Byzantine Empire, Béla advanced as far as Niš and Serdica in the first half of 1183. In Sardica, he seized the casket containing the relics of Saint Ivan of Rila, and ordered it "to be transported with great honors to his land and to be laid down with honor in the church" of Esztergom, according to the saint's Life from the Sofia Prologue. Makk writes that Béla withdrew from the regions south of the Danube, but historian Paul Stephenson says that Béla preserved these lands. Andronikos Komnenos murdered Emperor Alexios II in late 1183. The contemporaneous Eustathius of Thessalonica writes that Andronikos's opponents sent letters to many monarchs, including Béla III, urging them to attack Andronikos. According to Ansbert and other Western European chroniclers, Béla invaded the Byzantine Empire in early 1185. After Andronikos I fell in September, Béla signed a peace treaty with the new emperor, Isaac II Angelos. Isaac married Béla's daughter, Margaret, and Béla granted the region of Niš and Barancs to Isaac as his daughter's dowry. The relics of Saint Ivan of Rila were also returned to Sardica on this occasion. Béla married Margaret of France, a sister of Philip II of France, in the summer of 1186. Orio Mastropiero, Doge of Venice, laid siege to Zadar in 1187, but the Venetian fleet could not seize the well fortified town. Vladimir Yaroslavich, Prince of Halych, fled to Hungary at the end of 1188, because his boyars had rebelled. Roman Mstyslavych, Prince of Vladimir in Volhynia, soon occupied Halych, but Béla invaded the principality and expelled him. Instead of restoring Vladimir Yaroslavich to his former position, Béla imprisoned him and granted control of Halych to Andrew, who was Béla's younger son. As a token of his conquest, Béla styled himself as King of Galicia. In the summer of 1189, German crusaders marched through Hungary under the command of Frederick I, Holy Roman Emperor. Béla welcomed Frederick, and dispatched a troop to escort the crusaders across the Balkan Peninsula. At Frederick's request, Béla released his imprisoned brother, Géza, who joined the crusaders and left Hungary. Béla mediated a peace treaty between Frederick I and Isaac II, whose mutual distrust had almost caused war between the German crusaders and the Byzantines. Vladimir Yaroslavich escaped from captivity in early 1189 or 1190. With the assistance of Casimir II of Poland, he expelled Andrew from Halych, and regained control of the principality. In 1191, Béla met his son in law, Isaac II, in Philippopolis (now Plovdiv in Bulgaria) and Syrmium, but the results of their negotiations remained unknown. Upon Béla's request, the Holy See approved the canonization of Ladislaus I of Hungary in 1192. Béla invaded Serbia at the beginning of 1193. Isaac II demanded the withdrawal of his troops, and threatened Béla with war. At the same time, Doge Enrico Dandolo attempted to occupy Zadar, but failed. In 1193, Béla granted Modruš County in Croatia to Bartholomew of Krk, a member of the Frankopan family. This is the earliest certain example of an office being granted as a hereditary dignity in the Kingdom of Hungary.
Соңғы жылдары (11941196)
1194 жылы Бела өзінің үлкен ұлы Эмерикті Хорватия мен Далмацияны басқаруға тағайындады, ол бұған дейін болашақ король ретінде таж кигізілген еді. 1194 жылы Аркадиополь шайқасында біріккен болгар, куман және влах әскері Византияны жеңгеннен кейін Бела Византия империясына көмектесуге ниет білдірді. Бірақ, оның жорығы күйеу баласы, император Исаак II-нің 1195 жылғы сәуір айында Алексий III Ангелос тарапынан тақтан алынуына байланысты тоқтатылды. Киелі Рим императоры Генрих VI, тақтан түсірілген императордың атынан Византия империясына қарсы жорық ұйымдастыруды жоспарлаған, бірақ Бела өзінің поддандыларына Генрихке қосылуға тыйым салды. Бела қасиетті жерге крест жорығын бастау ниетінің белгісі ретінде крест алды. Алайда, ол ауырғандықтан 23 сәуірде қайтыс болды және антын орындай алмады. Ол Секешфехервар соборында жерленді. 19 ғасырдағы археологиялық қазбалар кезінде оның сүйектері табылды, өйткені сол замандағы дереккөздер Беланың ерекше бойының биік екенін жазған. Беланың қаңқасы оның шындығында биік болғанын көрсетеді. Беланың сүйектері Будапешттегі Маттиас шіркеуіне қайта жерленді. Беланың және Арпад әулетінің тағы бір мүшесі саналатын қаңқа қалдықтарының ДНК-сы зерттеушілердің пікірінше, әулет Y гаплогруппасы R1a-ның R SUR51 > R ARP тармағына жатады.
In 1194, Béla appointed his eldest son, Emeric, who had already been crowned as the future king, to administer Croatia and Dalmatia. After a united Bulgarian, Cumanian and Vlach army defeated the Byzantines in the Battle of Arcadiopolis in 1194, Béla was willing to assist the Byzantine Empire. However, his campaign was cancelled, because Béla's son in law, Emperor Isaac II, was dethroned by Alexios III Angelos in April 1195. Henry VI, Holy Roman Emperor, was planning to launch a campaign against the Byzantine Empire on behalf of the dethroned emperor, but Béla prohibited his subjects from joining Henry. Béla took the cross as a token of his desire to lead a crusade to the Holy Land. However, he could not fulfill his oath, because he fell ill and died on 23 April 1196. He was buried in the Székesfehérvár Cathedral. His remains were confidently identified by archeologists during 19th century excavations, because a contemporaneous sourceRichard of Londonwrote of Béla's exceptional height. Béla's skeleton shows that he was tall. Béla's remains were reinterred at the Matthias Church in Budapest. The DNA from skeletal remains of Béla and of another presumed member of the Árpád dynasty, scholars propose that the dynasty belonged to Y haplogroup R1a subclade R SUR51 > R ARP.
Отбасы
Беланың алғашқы әйелі Агнес, Антиохия князі Рейнальд Шаттилон мен оның әйелі Антиохиялық Констанцияның қызы болды. Агнес шамамен 1149 жылы дүниеге келіп, 1184 жылы қайтыс болды. 1170 жылы үйленген кезде Константинопольде Анна деп ат қойылды. Бела мен Агнес Аннаның тұңғыш баласы Эмерик 1174 жылы дүниеге келді. Эмериктің қарындасы Маргарет 1175 жылы дүниеге келді. Ол тоғыз немесе он жасында Византия императоры Исаак II Ангелосқа үйленді, ол сол кезде шамамен 30 жаста болды. Марияның күйеуі 1204 жылы, Төртінші крест жорығы кезінде Константинопольді тонаудан бұрын қайтыс болды. Маргарет-Мария крест жорығының басшыларының бірі, Монферраттың Бонифацийіне үйленді, ол Византия империясы құлағаннан кейін Салоникині басып алды. Тарихшы Макк шамамен 1210 жылы Мария Бонифаций қайтыс болғаннан кейін Николай I-ге үйленгенін жазады, бірақ ғалым Питер Локк Сент-Омердің әйелі мен Маргарет-Мария бір адам емес дейді. Бела мен Агнес Аннаның екінші ұлы Андрей шамамен 1177 жылы дүниеге келді. Оның кіші інілері Сүлеймен мен Степан сәби кезінде қайтыс болды. Олардың кіші қарындасы Констанция шамамен 1198 жылы Богемия королі Оттокар I-ге үйленді. Бела мен Агнес Аннаның үшінші қызы, аты белгісіз, сәби кезінде қайтыс болды. Агнес Анна қайтыс болғаннан кейін Бела, император Мануил I-нің әпкесі Теодора Комнинаның немересі Теодораға ұсыныс жасады. Алайда, 1185 жылы Византия шіркеуінің синоды Теодора монастырьға кіргендіктен бұл некеге тыйым салды. 1185 жылдың соңында немесе 1186 жылдың басында Бела, Саксония герцогы Генрих Арыстанның қызы Саксониялық Матильдаға үйленуге өтініш жасады, бірақ Матильданың атасы Англия королі Генрих II бұл некеге кедергі келтірді. Соңында Бела 1186 жылдың жазында Генрих II-нің жесір қалған келіні, Францияның Маргареткасына үйленді. Ол Франция королі Людовик VII-нің қызы еді. Королева Маргарет Беладан ұзақ өмір сүрді және оның қайтысынан кейін Киелі жерге көшіп кетті.
Béla's first wife, Agnes, was the daughter of Raynald of Châtillon, Prince of Antioch, and Raynald's wife, Constance of Antioch. Agnes was born around 1149 and died around 1184. At the time of her marriage in 1170, she was renamed Anna in Constantinople. Béla's and Agnes Anna's first child, Emeric, was born in 1174. Emeric's sister, Margaret, who was renamed Maria in Constantinople, was born in 1175. At the age of nine or ten, she was given in marriage to the Byzantine Emperor Isaac II Angelos, who was about 30 at the time. Maria's husband died in 1204, before the Sack of Constantinople during the Fourth Crusade. Margaret–Maria married one of the leaders of the Crusade, Boniface of Montferrat, who seized Thessaloniki after the fall of the Byzantine Empire. Historian Makk writes that in about 1210, Maria married Nicholas I of Saint Omer after the death of Boniface, but scholar Peter Lock says that Saint Omer's wife and Margaret–Maria were not identical. The second son of Béla and Agnes Anna, Andrew, was born around 1177. His two younger brothers, Solomon and Stephen, did not survive infancy. Their younger sister, Constance, married King Ottokar I of Bohemia in about 1198. A third daughter of Béla and Agnes Anna, whose name is unknown, died in infancy. After the death of Agnes Anna, Béla proposed to Theodora, a granddaughter of Emperor Manuel I's sister, Theodora Komnene. However, a synod of the Byzantine Church forbade the marriage in 1185, because Theodora had entered a nunnery. In late 1185 or at the beginning of 1186, Béla asked for the hand of Matilda of Saxony, a daughter of Henry the Lion, Duke of Saxony, but Henry II of England, Matilda's grandfather, hindered this marriage. Finally, Béla married Henry II's widowed daughter in law, Margaret of France, in the summer of 1186. She was the daughter of Louis VII of France. Queen Margaret outlived Béla, and moved to the Holy Land after his death.
Мұра
Бела – Орта ғасырдағы Венгрияның ең көрнекті монархтарының бірі. Тарихшы Пал Энгельдің айтуынша, оның "билеуі Арпади әулетінің патшалығының ғана емес, бір дәуірдің аяқталуын да білдірді". Оның Корольдік канцеляриясын құруы Венгрияда "жазба деректердің көбеюіне" септі салды; барондар шығарған алғашқы грамоталар 1190 жылдары пайда болды. Беланың сол кездегі кірістерінің тізіміне сәйкес, оның жылдық табысы шамамен 170 000 марканы (шамамен 23 тонна таза күміс) құрады. Егер тізімге сенім болса, оның кірісі Франция және Англия патшаларының сол кездегі кірістерінен асып түсті, бірақ көптеген тарихшылар, соның ішінде Пал Энгель, тізімнің сенімділігіне күмән келтірді. Шамамен 1190 жылы Эстергомдағы өрттен кейін Бела француз шеберлерін шақырып, патша сарайын және кафедралық соборды қайта тұрғызды. Шеберлер жаңа сәулеттік формаларды енгізді; жаңа патша сарайы мен собор Орталық Еуропадағы готикалық сәулеттің алғашқы үлгілері болды. 1190 жылдардан бастап екі жолалы крест бейнеленген монеталар соғылды, бұл "қос крест" деп аталатын нәрсе Бела III тұсында Венгрия корольдік геральдикасының бір бөлігіне айналғандығын көрсетеді.
Béla was one of the most eminent medieval monarchs of Hungary. His "rule not only represented the apogee of the kingdom of the Árpádians, but also marked the end of an epoch", according to historian Pál Engel. His establishment of the Royal Chancery contributed to the "expansion of written records" in Hungary; the first charters issued by barons appeared in the 1190s. According to a contemporaneous list of Béla's revenues, his yearly income amounted to almost 170,000 marks (about 23 tonnes of pure silver). If the list is reliable, his income surpassed the revenues of the contemporaneous Kings of France and England, but the reliability of the list has been questioned by many historians, including Pál Engel. In about 1190, after a fire destroyed Esztergom, Béla invited French masons to rebuild the royal palace and the cathedral. The masons introduced new architectural forms; the new royal palace and cathedral were the earliest examples of Gothic architecture in Central Europe. Coins depicting a two barred cross, which was primarily used in the Church of the Byzantine Empire, were minted from around 1190, suggesting that the so called "double cross" became part of the Hungarian royal heraldry under Béla III.
Негізгі дереккөздер
Сплит архидиаконы Томас: Салона және Сплит епископтарының тарихы (Ольга Перичтің латын мәтіні, Дамир Карбич, Миржана Матиевич Сокол және Джеймс Росс Суини редакциялап, аударған және түсіндірген) (2006). CEU Press. Джон Киннамостың "Жон мен Мануил Комненнің іс-қимылдары" (Чарльз М. Брэнд аударған) (1976). Колумбия университетінің баспасы. "Стишен (София) прологынан Иоанн Рильскийнің өмірі". Петков, Кирилл (2008). Ортағасырлық Болгарияның дауыстары, VII-XV ғасырлар: Өткен мәдениеттің құжаттары. Brill. 265–268 беттер. "Византия қаласы", Никетас Хониаттың жылнамалары (Гарри Дж. Магулиас аударған) (1984). Уэйн мемлекеттік университетінің баспасы. Отто Фрейзинг және оның жалғастырушысы Рахевиннің "Фредерик Барбароссаның істері" (Чарльз Кристофер Мироудың кіріспесімен, Ричард Эмеринің қатысуымен аударылып, түсіндірілген) (2004). Колумбия университетінің баспасы. Венгрияның суреттелген жылнамасы: Chronica de Gestis Hungarorum (Dezső Dercsényi редакторы) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .
Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishops of Salona and Split (Latin text by Olga Perić, edited, translated and annotated by Damir Karbić, Mirjana Matijević Sokol and James Ross Sweeney) (2006). CEU Press. Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (Translated by Charles M. Brand) (1976). Columbia University Press. "Life of John of Rila from the Stishen (Sofia) Prologue". In Petkov, Kiril (2008). The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh Fifteenth Century: The Records of a Bygone Culture. Brill. pp. 265–268. O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniatēs (Translated by Harry J. Magoulias) (1984). Wayne State University Press. The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his Continuator, Rahewin (Translated and annotated with an introduction by Charles Christopher Mierow with the collaboration of Richard Emery) (2004). Columbia University Press. The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .