Бас жарақаты және ми травмасы

Кіріспе

Бас сүйегіне ауыр жарақат

Бас жарақаттары – бас сүйегіне немесе миға тиген кез келген жарақат. Медициналық әдебиетте ми жарақаттары мен бас жарақаттары терминдері көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылады. Бас жарақаттарының спектрі өте кең болғандықтан, олардың себептері де көп: апаттар, құлаулар, дене күштеп ұру, жол-көлік оқиғалары және т.б. АҚШ-та жыл сайын 1,7 миллионға жуық жаңа жағдай тіркеледі, олардың шамамен 3%-ы өлімге алып келеді. Ересектерде бас жарақаттары басқа жас топтарына қарағанда жиірек кездеседі, себебі олар құлаудан, көлік апаттарынан, денеге соқтығысудан немесе шабуылдан зардап шегеді. Балалар болса, кездейсоқ құлаудан немесе қасақана әрекеттерден (соққы беру, шайқау) бас жарақаттарын алады, бұл ауруханаға жатқызуға себеп болуы мүмкін. Сүйек сынғанда денеге тиген зақым анық байқалатын болса, бас жарақаттары кейде көзге көрінетін, кейде көрінбейтін болуы мүмкін. Ашық бас жарақаттарында бас сүйегі миға тиген заттың әсерінен жарылып, сыналады, бұл қан кетуге әкеледі. Басқа да анық белгілер неврологиялық сипатта болуы мүмкін. Адам ұйқышаңдыққа ұшырауы, қалыптан тыс мінез-құлық танытуы, есінен тануы, құсуы, қатты бас ауруы, көздің қарашықтарының мөлшерінің әртүрлі болуы және/немесе дененің белгілі бір бөліктерін қимылдата алмауы мүмкін. Бұл белгілер бас жарақаттан кейін бірден пайда болғанымен, көптеген проблемалар өмір бойы бойынша дами алады. Мысалы, бас жарақат алған адамда Альцгеймер ауруы даму қаупі жоғары. Ми жасушаларының жойылуы немесе дегенерациясы – ми зақымдануы, бұл бас жарақат алған адамдарда жиі кездеседі. Нейротоксичность – ми зақымдануының тағы бір себебі, ол әдетте таңдамалы, химиялық түрде шақырылған нейрон/ми зақымдануына қатысты.

Көкіректің шолуы

Мидың дірілі – мидың жеңіл жарақаттануының бір түрі. Бұл жарақат басқа соққы салдарынан пайда болады және адамның физикалық, танымдық және эмоционалдық мінез-құлқының бұзылуына әкелуі мүмкін. Симптомдары: дененің үйқысыздануы, шаршау, шатасу, құсу, көрудің нашарлауы, бас ауруы және басқа да көріністер. Жеңіл ми дірілісі кейбір салдарлармен байланысты. Ауырлығы түрлі ми дірілісін бағалау жүйелері арқылы анықталады. Жарақаттың күшінше, антероградтық және ретроградтық амнезия (жарақат алдындағы немесе кейінгі оқиғаларды есінде сақтамау) дамуы мүмкін. Амнезияның ұзақтығы жарақаттың ауырлығымен байланысты. Барлық жағдайларда пациенттерде ми дірілісінен кейінгі синдром пайда болады, оның ішінде есте сақтау қабілетінің төмендеуі, бас айналуы, шаршау, дененің нашарлауы және депрессия. Мидың дірілі балалар арасында ең көп кездесетін бас жарақаттарының бірі болып табылады.

Бас сүйегі ішіндегі қан кету

Ішкі ми қан кетуінің түрлері шамамен осьтік және осьтен тыс қан кетуге жіктеледі. Қан кету ошақты ми зақымдануы болып есептеледі; яғни, ол кеңірек аймаққа тараған зақымданудың орнына белгілі бір жерде пайда болады.

Интрааксиалдық қан кету

Интрааксиалдық қан кету – мидың ішіндегі қан кету, яғни ми қан кетуі. Бұл санатқа интрапаренхималық қан кету, яғни ми ұлпасының ішіндегі қан кету, және интравентрикулярлық қан кету, ми қарыншаларының ішіндегі қан кету (әсіресе шала туған нәрестелерде) кіреді. Интрааксиалдық қан кетулер экстрааксиалдық қан кетулерге қарағанда қауіптірек және емдеуге қиынырақ.

Мидың күйі

Мидың соққысы – ми тінінің көгалуы. Жыртылулардың (лацерациялардың) есесінен, мидың жұқа қабығы (pia mater) зақымдалмайды. Соққылардың көп бөлігі маңдай және жақыншақ бөліктерде пайда болады. Асқынуларға мидың ісінуі және ми шатыры астындағы грыжа қатарына жатады. Емдеудің мақсаты – ми ішілік қысымның көтерілуін басу. Прогноз күмәнді.

Диффузиялық аксоналдық зақымдану

Диффузиялық аксоналдық зақымдану, немесе ДАЗ, көбінесе тікелей соққысыз, жылдамдану немесе тежелу қозғалысы салдарынан пайда болады. Мидың тығыздығы әртүрлі бөліктері біріне-бірі сырғанағанда аксондар созылып, зақымданады. Прогноз зақымдану шамасына байланысты кең ауқымда өзгереді.

Бас жарақаттарының құрамасы

Бас терісінің үстіңгі жарасы және бас сүйегінің сынығымен жалғасқан жұмсақ тіндердің зақымдануы "ашық бас жарақаттары" деп аталады, бұл инфекцияның жоғары деңгейіне, нашар неврологиялық нәтижеге, кешіккен ұстамаларға, өлім-жітімге және ауруханада жату мерзімінің ұзаруына әкеледі.

Белгілері мен симптомдары

Ми жарақаттарының ауырлығын анықтау үшін үш категория қолданылады: жеңіл, орташа, немесе ауыр.

Мидың жеңіл зақымдануы

Жеңіл ми зақымдануының белгілері бас ауруы, шатасу, құлақтағы шу, шаршау, ұйқы режимінің, көңіл-күйдің немесе мінез-құлқының өзгеруін қамтиды. Басқа белгілерге есте сақтау, назар аудару, шоғырлану немесе ойлау қиындықтары жатады. Психикалық шаршау жиі кездесетін әлсірететін жағдай және науқас оны бастапқы (жеңіл) жарақатпен байланыстырмауы мүмкін. Нарколепсия және ұйқы бұзылыстары жиі дұрыс емес диагноз қойылады.

Орташа ауырлығы/ ауырлығы төмен ми жарақаты

Танымдық белгілерге шатасу, агрессивті мінез-құлық, қалыптан тыс әрекет, сөйлеудің дұрыс емес болуы, кома немесе сананың басқа да бұзылулары жатады. Дене белгілеріне басы ауырып, жазылмауы не нашарлауы, құсу немесе лоқсығу, құрысулар немесе ұстамалар, көздің қалыптан тыс кеңеюі, ұйқыдан ояту мүмкін болмауы, дене мүшелерінің әлсіреуі және координацияның жоғалтылуы жатады. Ауыр ми жарақаттарында тұрақты мүгедектікке алып келуі мүмкін аймақтардың пайда болу ықтималдығы жоғары, оның ішінде нейрокогнитивті жетіспеушіліктер, қате пікірлер (әсіресе, монотематикалық қате пікірлер), сөйлеу немесе қимыл-қозғалыс проблемалары және зиякерлік мүгедектік. Сонымен қатар, тұлғаның өзгеруі де мүмкін. Ең ауыр жағдайларда комаға түсу немесе тіпті тұрақты вегетациялық күйге ұшырау мүмкіндігі бар.

Мидың зақымдану орны аурудың белгілерін болжайды

Ми жарақатының белгілеріне жарақаттың орналасуы да әсер етеді, сондықтан бұзылулар мидың зардап шеккен бөлігіне тән. Жарақаттың көлемі ауырлығымен, қалпына келуімен және түсіну қабілетімен байланысты. Ми жарақаты көбінесе зақымдануға немесе мүгедектікке алып келеді, оның ауырлығы әртүрлі болуы мүмкін. Зерттеулер мидың зақымдануы мен тіл, сөйлеу және нақты категориялар бойынша бұзылулардың арасындағы байланысты көрсетеді. Вернике афазиясы аномиямен, сөздерді (неологизмдерді) білмей жасаумен және түсінудегі қиындықтармен байланысты. Вернике афазиясының белгілері жоғарғы сақалды жиегінің артқы бөлігінің зақымдануынан туындайды. Брока аймағының зақымдануы көбінесе функционалдық сөздерді (аграмматизм) жіберу, дыбыс өндірісінің өзгеруі, дислексия, дисграфия және түсіну мен өндірістегі проблемалар сияқты белгілерді тудырады. Брока афазиясы мидың төменгі маңдай сүйегінің зақымдануын көрсетеді. Алайда, мидың бір аймағына зақым келгеннен кейін туындаған бұзылу, зақымдалған аймақтың когнитивтік процеске толық жауапты екенін білдірмейді. Мысалы, таза алексияда оқу қабілеті сол жақ көру өрісіне және оң жақ көру өрісі мен тіл аймақтарының (Брока аймағы мен Вернике аймағы) арасындағы байланысқа зақым келтіретін зақымданудан жойылады. Бірақ бұл таза алексиямен ауыратын адамның сөйлеуді түсінбейтінін білдірмейді – тек олардың жұмыс істейтін көру қабығы мен тіл аймақтары арасында байланыс жоқ, бұл таза алексиямен ауыратындар әлі де жаза алатындығы, сөйлей алатындығы және тіпті әріптерді мағынасын түсінбей көшіре алатындығымен дәлелденген. Фузиформалық гирустың зақымдануы көбінесе просопагнозияға, яғни бет-пішіндерді және басқа да күрделі нысандарды бір-бірінен ажырата алмауға әкеледі. Миндаль тәрізді денеге зақым келгенде, қорқынышқа жауап ретінде омыртқа және түйіршік көру аймақтарында байқалатын күшейтілген белсенділік жойылады. Миндаль тәрізді денеге зақым келгенде, миндаль тәрізді денеден алыс аймақтардағы эмоционалдық ынталандыруға белсенділіктің функционалдық үлгісі өзгереді. Көру қабығына келген басқа зақымданулар зақымдану орнына байланысты әртүрлі әсер етеді. Мысалы, V1-ге келген зақым, зақымданудың көлеміне және калькарин жарығына қатысты орналасуына байланысты мидың әртүрлі аймақтарында соқырлық тудыруы мүмкін. V4-ке келген зақым түс соқырлығын, ал MT/V5-ке келген екі жақты зақым қозғалысты қабылдау қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Париетальді бөлікшелерге келген зақымдар агнозияға, күрделі нысандарды, иістерді немесе пішіндерді тануға қабілетсіздікке немесе аморфосинтезге, дененің қарама-қарсы жағындағы сезімді жоғалтуға алып келуі мүмкін.

Symptoms of brain injuries can also be influenced by the location of the injury and as a result, impairments are specific to the part of the brain affected. Lesion size is correlated with severity, recovery, and comprehension. Brain injuries often create impairment or disability that can vary greatly in severity. Studies show there is a correlation between brain lesion and language, speech, and category specific disorders. Wernicke's aphasia is associated with anomia, unknowingly making up words (neologisms), and problems with comprehension. The symptoms of Wernicke's aphasia are caused by damage to the posterior section of the superior temporal gyrus. Damage to the Broca's area typically produces symptoms like omitting functional words (agrammatism), sound production changes, dyslexia, dysgraphia, and problems with comprehension and production. Broca's aphasia is indicative of damage to the posterior inferior frontal gyrus of the brain. An impairment following damage to a region of the brain does not necessarily imply that the damaged area is wholly responsible for the cognitive process which is impaired, however. For example, in pure alexia, the ability to read is destroyed by a lesion damaging both the left visual field and the connection between the right visual field and the language areas (Broca's area and Wernicke's area). However, this does not mean someone with pure alexia is incapable of comprehending speech—merely that there is no connection between their working visual cortex and language areas—as is demonstrated by the fact that pure alexics can still write, speak, and even transcribe letters without understanding their meaning. Lesions to the fusiform gyrus often result in prosopagnosia, the inability to distinguish faces and other complex objects from each other. Lesions in the amygdala would eliminate the enhanced activation seen in occipital and fusiform visual areas in response to fear with the area intact. Amygdala lesions change the functional pattern of activation to emotional stimuli in regions that are distant from the amygdala. Other lesions to the visual cortex have different effects depending on the location of the damage. Lesions to V1, for example, can cause blindsight in different areas of the brain depending on the size of the lesion and location relative to the calcarine fissure. Lesions to V4 can cause color blindness, and bilateral lesions to MT/V5 can cause the loss of the ability to perceive motion. Lesions to the parietal lobes may result in agnosia, an inability to recognize complex objects, smells, or shapes, or amorphosynthesis, a loss of perception on the opposite side of the body.

Себептер

Бас жарақаттарының себептері сан алуан болуы мүмкін. Осы себептердің бәрін бас жарақаттарын жіктеу үшін қолданылатын екі санатқа бөлуге болады: соққы (ұру) салдарынан туындайтындар және шайқау салдарынан туындайтындар. Басқа соққыдан зақымданудың көп кездесетін себептері – автокөлік жол апаттары, үй және кәсіби оқиғалар, құлау, шабуыл және спортпен байланысты жарақаттар. Басты шайқап жарақат алу көбінесе нәрестелер мен балаларда кездеседі. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының мәліметінше, мидың жарақаттану жағдайларының (бас жарақаттарының тағы бір, нақтырақ атауы) 32% құлаудан, 10% шабуылдан, 16,5% бір нәрсеге немесе бір нәрсеге соқтығысудан, 17% автокөлік апаттарынан және 21% басқа/белгісіз себептерден туындайды. Сонымен қатар, жарақаттанудың ең жоғары деңгейі 0–14 жас аралығындағы балалар мен 65 және одан асқан ересектерде байқалады. Мидың зақымдануын токсикалық химиялық заттарға ұшырау, оттегінің жетіспеуі, ісіктер, инфекциялар және инсульт та тудыруы мүмкін. Мидың кең ауқымды зақымдануына туа біткен гипоксия, ұзаққа созылған гипоксия (оттегінің жетіспеуі), терратогендермен (алкогольді қоса) улану, инфекция және неврологиялық аурулар себеп болуы мүмкін. Ми ісігі бас сүйегі ішіндегі қысымды арттырып, миға зақым келтіруі мүмкін.

Диагностика

Бас жарақаттарын диагностикалау үшін бірнеше әдіс қолданылады. Денсаулық сақтау маманы науқасқа жарақатқа қатысты сұрақтар қояды, сондай-ақ жарақаттың функцияға қалай әсер ететінін анықтауға көмектесетін сұрақтар қояды. Бұған қоса, есту, көру, тепе-теңдік және рефлекстер де жарақаттың ауырлығын көрсететін индикатор ретінде бағалануы мүмкін. Компьютерлік томография (КТ) өзінің дәлдігі, сенімділігі, қауіпсіздігі және кең қолжетімділігінің арқасында бас жарақаттарын диагностикалаудағы таңдаулы әдіс болып табылады. Микроциркуляциядағы өзгерістер, бұзылған ауторегуляция, ми эдемасы және аксональді жарақаттар бас жарақат болған кезде бірден басталып, клиникалық, биохимиялық және радиологиялық өзгерістер ретінде көрінеді. Магниттік-резонанстық томография (МРТ) мидағы бұрмаланған өсулер немесе ісіктердің болуын анықтауға, сондай-ақ науқаста инсульт болған-болмағанын анықтауға да қолданылуы мүмкін. Глазго кома шкаласы (GCS) – ми жарақатының ауырлығын бағалау үшін қолданылатын ең көп тараған бағалау жүйесі. Бұл әдіс ми жарақатының ауырлығын анықтау үшін нақты белгілерді объективті түрде бақылауға негізделген. Ол үш белгіге негізделген: көз ашу, сөздік жауап және моторлық жауап, төменде сипатталғандай бағаланады. Глазго кома шкаласы бойынша ауырлық деңгейі былай жіктеледі: ауыр ми жарақаттары – 3-8 ұпай, орташа ми жарақаттары – 9-12 ұпай, ал жеңіл ми жарақаттары – 13-15 ұпай. Ми зақымдануын диагностикалауға және зақымдану деңгейін бағалауға көмектесетін бірнеше бейнелеу техникалары бар, мысалы, компьютерлік томография (КТ), магниттік-резонанстық бейнелеу (МРТ), диффузиялық тензорлық бейнелеу (ДТИ), магниттік-резонанстық спектроскопия (МРС), позитрондық эмиссиялық томография (ПЭТ) және бір фотондық эмиссиялық томография (СПЕКТ). КТ және МРТ – ең көп қолданылатын және ең тиімді екі техника. КТ мидағы қан кетуді, бас сүйегінің сынуын және мидағы сұйықтық жиналуын көрсете алады, бұл бас сүйегінің ішкі қысымын арттыруы мүмкін. МРТ кішірек жарақаттарды, мидың ішіндегі зақымдануларды, диффузды аксональді жарақаттарды, ми сабасының, артқы қақпаның, субтемпоральді және субфронтальді аймақтардың зақымдануларын жақсырақ анықтай алады. Дегенмен, кардиостимуляторлары, металл имплантаттары немесе денелерінде басқа металл заттары бар науқастарға МРТ жасау мүмкін емес. Басқа бейнелеу техникалары әдетте клиникалық жағдайда қолданылмайды, себебі олардың құны жоғары және қолжетімділігі шектеулі.

There are a few methods used to diagnose a head injury. A healthcare professional will ask the patient questions revolving around the injury as well as questions to help determine in what ways the injury is affecting function. In addition to this hearing, vision, balance, and reflexes may also be assessed as an indicator of the severity of the injury. Computed tomography (CT) has become the diagnostic modality of choice for head trauma due to its accuracy, reliability, safety, and wide availability. The changes in microcirculation, impaired auto regulation, cerebral edema, and axonal injury start as soon as a head injury occurs and manifest as clinical, biochemical, and radiological changes. An MRI may also be conducted to determine if someone has abnormal growths or tumors in the brain or to determine if the patient has had a stroke. Glasgow Coma Scale (GCS) is the most widely used scoring system used to assess the level of severity of a brain injury. This method is based on objective observations of specific traits to determine the severity of a brain injury. It is based on three traits eye opening, verbal response, and motor response, gauged as described below. Based on the Glasgow Coma Scale severity is classified as follows, severe brain injuries score 3–8, moderate brain injuries score 9 12 and mild score 13–15. There are several imaging techniques that can aid in diagnosing and assessing the extent of brain damage, such as computed tomography (CT) scan, magnetic resonance imaging (MRI), diffusion tensor imaging (DTI) and magnetic resonance spectroscopy (MRS), positron emission tomography (PET), single photon emission tomography (SPECT). CT scans and MRI are the two techniques widely used and are the most effective. CT scans can show brain bleeds, fractures of the skull, fluid build up in the brain that will lead to increased cranial pressure. MRI is able to better detect smaller injuries, detect damage within the brain, diffuse axonal injury, injuries to the brainstem, posterior fossa, and subtemporal and sub frontal regions. However, patients with pacemakers, metallic implants, or other metal within their bodies are unable to have an MRI done. Typically the other imaging techniques are not used in a clinical setting because of the cost, lack of availability.

Менеджмент

Бастың жарақаттарының көпшілігі қауіпсіз болып келеді және ацетаминофен сияқты анальгетиктерден басқа емдеуді қажет етпейді. Ибупрофен сияқты стероид емес қабынуға қарсы дәрілерден аулақ болу керек, себебі олар кез келген қан кетуді күшейте алады. Тіпті ең шағын ми зақымдануының жоғары тәуекеліне байланысты, ми ішіндегі қан кету сияқты күрделіліктерді қадағалау қажет. Егер ми жарақаттан ауыр зақымданған болса, нейрохирургиялық бағалау пайдалы болуы мүмкін. Емдеу ми ішіндегі қысымның жоғарылауын бақылауды қамтуы мүмкін. Бұл седация, парализаторлар, ми-жұлын сұйығын шығаруды қамтиды. Екінші қатарлы баламаларға декомпрессиялық кранектомия (Жаганнатан және авторлар балаларда 65% жағымды нәтижелерді анықтады), барбитуратты кома, гипертоникалық физиологиялық ерітінді және гипотермия жатады. Бұл әдістердің барлығының әлеуетті пайдасы бар болғанымен, нақты пайдасын көрсететін рандомизацияланған зерттеулер жүргізілмеген. Дәрігерлер пациентке қосымша бейнелеу зерттеулері қажет пе, әлде тек қана бақылау жеткілікті ме деген шешімді қабылдау үшін әдетте Канаданың бас КТ ережесі немесе Жаңа Орлеан/Қайырымдылық бас жарақаттары/травма ережесі сияқты клиникалық шешімдерді қолдайтын ережелерге жүгінеді. Мұндай ережелерді әдетте көптеген зерттеу топтары үлкен пациенттер тобымен терең зерттейді, бұл аймақтағы қолайсыз оқиғалар тәуекелін ескере отырып, дәлдікті қамтамасыз ету үшін. Ми жарақаттарын емдеудегі біліктілікті көрсететін ми жарақаттары медицинасы бойынша мамандық сертификаты бар.

Болжам

Прогноз, яғни аурудың қалай дамуы, мидың зақымдануының сипатына, орналасқан жеріне және себебіне байланысты (Травматикалық ми зақымдануы, Ошақты және тараған ми зақымдануы, Біріншілік және екіншілік ми зақымдануы тармақтарын қараңыз). Бас жарақаттары бар балаларда келесі жыл ішінде ми ішінде қан кету қаупі өте сирек – 1 миллион адамға 2 жағдай. Кейбір жағдайларда, бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылатын уақытша неврологиялық бұзылыстар пайда болуы мүмкін. Жарақат алғаннан кейін, науқастың жағдайы тұрақталғанда да, мидың қатерлі ісігі күтпеген жерден дамуы мүмкін, сондай-ақ жарақаттан кейінгі ұстамалар да болуы мүмкін. Неврологиялық кемшіліктері бар балалардың жазылуы әртүрлі болады. Күн сайын жақсарып келе жатқан балалардың жазылу мүмкіндігі жоғары, ал бірнеше ай бойы комада жатқандардың жазылуы қиын. Кемшіліктері жоқ науқастардың көпшілігі толыққанды жазылады. Дегенмен, бір сағат немесе одан көп уақыт есінен танып қалған адамдарда Альцгеймер ауруының даму қаупі екі есе артады. Бас жарақаттары мойын жарақаттарымен бірге болуы мүмкін. Арқаның немесе мойынның көгергені, мойынның ауыруы немесе қолға таралатын ауырсыну – мойын омыртқасының зақымдану белгілері. Мұндай жағдайда, мойынды қозғалмайтын күйде ұстау үшін мойынға фиксатор (воротник) және қажет болса, тақта қолдану қажет. Егер неврологиялық тексеру қалыпты нәтиже берсе, бұл жағдайға сенімділікпен қарауға болады. Бас ауруының күшеюі, ұстама, бір жақтың әлсіреуі немесе тоқтамайтын құсу болса, қайтадан тексеру қажет. Бас КТ-ның тиімсіз пайдаланылуын, оның нәтижесінде мида қан кету табылмағанда, науқастарды қажетсіз сәулеленуге ұшыратуын және ауруханада жату мерзімін, сондай-ақ емдеу құнын арттыруын болдырмау үшін, дәрігерлерге бас жарақаттары бар науқасты тексеру қажеттігін бағалауға көмектесетін бірнеше клиникалық шешімдер жасалды. Олардың ішінде Канаданың бас КТ ережесі, PECARN бас жарақаттары/травма алгоритмі және Жаңа Орлеан/Қайырымдылық бас жарақаттары/травма ережесі бар. Бұл ережелер дәрігерлерге оңай қол жеткізілетін мәліметтер мен инвазивті емес әдістерді пайдаланып шешім қабылдауға көмектеседі. Ми зақымдануының нәтижесін болжау өте қиын. Прогноздың ықтималдығын анықтау үшін көптеген зерттеулер мен мамандардың кеңесі қажет. Аз ғана зақымданған ми да ауыр әсерлерге алып келуі мүмкін, тек ауыр зақым ғана емес. Ми зақымдануының әсерлері зақымдану орнына және организмнің жарақатқа қалай ден қоюына байланысты. Тіпті жеңіл соққы да ұзақ мерзімді әсерлерге алып келуі мүмкін, олар толыққанды жойылмайды.

Prognosis, or the likely progress of a disorder, depends on the nature, location, and cause of the brain damage (see Traumatic brain injury, Focal and diffuse brain injury, Primary and secondary brain injury). In children with uncomplicated minor head injuries the risk of intracranial bleeding over the next year is rare at 2 cases per 1 million. In some cases transient neurological disturbances may occur, lasting minutes to hours. Malignant post traumatic cerebral swelling can develop unexpectedly in stable patients after an injury, as can post traumatic seizures. Recovery in children with neurologic deficits will vary. Children with neurologic deficits who improve daily are more likely to recover, while those who are vegetative for months are less likely to improve. Most patients without deficits have full recovery. However, persons who sustain head trauma resulting in unconsciousness for an hour or more have twice the risk of developing Alzheimer's disease later in life. Head injury may be associated with a neck injury. Bruises on the back or neck, neck pain, or pain radiating to the arms are signs of cervical spine injury and merit spinal immobilization via application of a cervical collar and possibly a longboard. If the neurological exam is normal this is reassuring. Reassessment is needed if there is a worsening headache, seizure, one sided weakness, or has persistent vomiting. To combat overuse of head CT scans yielding negative intracranial hemorrhage results, which unnecessarily exposes patients to radiation and increase time in the hospital and cost of the visit, multiple clinical decision support rules have been developed to help clinicians weigh the option to scan a patient with a head injury. Among these are the Canadian Head CT rule, the PECARN Head Injury/Trauma Algorithm, and the New Orleans/Charity Head Injury/Trauma Rule all help clinicians make these decisions using easily obtained information and noninvasive practices. Brain injuries are very hard to predict in the outcome. Many tests and specialists are needed to determine the likelihood of the prognosis. People with minor brain damage can have debilitating side effects; not just severe brain damage has debilitating effects. The side effects of a brain injury depend on location and the body's response to injury. Even a mild concussion can have long term effects that may not resolve.

Тарих

Адам мінез-құлқы мен мидың зақымдануын түсінудің негізін Финес Гейджтің жағдайы мен Пол Броканың әйгілі зерттеулеріне байланыстыруға болады. Финес Гейджтің бас жарақаты жөніндегі алғашқы зерттеу тарихындағы ең таңғажайып ми жарақатының бірі болып табылады. 1848 жылы Финес Гейдж жаңа теміржол желісін салу кезінде кездейсоқ жарылысқа ұшырады, нәтижесінде темір таяқ оның маңдай лоб аймағынан өтіп кетті. Гейджтің зиялы деңгейіне ешқандай әсер етпегені байқалды, бірақ жарақаттан кейін мінез-құлқында өзгерістер пайда болды. Бұл өзгерістерге келесілер жатты: ұстамсыздық, құрметсіздік, тілінің қабақтығы және басқа жұмысшыларға немқұрайлылық. 1860 жылдың ақпанында Гейдж ұстамаларға ұшырады және сол жылдың 21 мамырында, төрт ай өткен соң қайтыс болды. Он жылдан кейін Пол Брока фронталды лоб аймағының зақымдануынан сөйлеу қабілеті бұзылған екі науқасты қарап тексерді. Броканың алғашқы науқасы сөйлеу қабілетін жоғалтқан. Ол мұны тілдің локализациясын зерттеу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Леборн, ресми түрде "Тан" деп белгілі болған, қайтыс болғаннан кейін ғана Брока аутопсия нәтижесінде маңдай лоб аймағының зақымдануын растады. Екінші науқаста да ұқсас сөйлеу бұзылыстары байқалды, бұл оның тіл локализациясы жөніндегі тұжырымдарын қолдады. Екі жағдайдың нәтижесі де сөйлеу мен сол ми жартышары арасындағы байланыстың маңызды дәлелі болды. Зақымдалған аймақтар бүгінде Брока аймағы және Брока афазиясы деп аталады. Бірнеше жылдан кейін неміс неврологі Карл Верникке инсультпен ауырған науқасқа консультация берді. Науқаста сөйлеу және есту қабілеті бұзылмаған, бірақ миында бірнеше кемшіліктер анықталды. Бұл кемшіліктерге келесілер кірді: оған айтылған және жазылған сөздерді түсіну қабілетінің жоқтығы. Науқас қайтыс болғаннан кейін Верникке жасаған аутопсияда сол жақ уақытша аймағында зақымдану анықталды. Бұл аймақ Верникке аймағы деп аталды. Верникке кейін Верникке аймағы мен Брока аймағы арасындағы байланысты болжады, бұл фактілермен дәлелденді.

Эпидемиология

Көптеген елдерде бас жарақаттары өлімнің басты себебі болып табылады.