Кіріспе
Тасманиялық жаман атты бұзғылаушы Мэтью Брейди (1799 – 4 мамыр 1826) – Англияда туған, Ван Димен жерінде (қазіргі Тасмания) бұзғылаушы болған сотталған. Ол құрбандарын тонағандағы жақсы қарым-қатынасы мен әдептілігі үшін кейде "Жәке Брейди" деп аталды.
Matthew Brady (1799 – 4 May 1826) was an English born convict who became a bushranger in Van Diemen's Land (modern day Tasmania). He was sometimes known as "Gentleman Brady" due to his good treatment and fine manners when robbing his victims.
Ерте өмір
Брейди, шын аты Бреди, 18 ғасырдың соңында Манчестерде дүниеге келді. Англияда ол ақсүйек адамның қызметшісі болған, мүмкін жылқышы, себебі ол тамаша және тіпті әдемі атқа мінуші еді, сонымен қатар ат спортында өте шебер болған.
Сотталған жылдары
Брэйди себет, май, бекон, қант және күріш ұрлағаны үшін кінәлі деп танылып, 17 сәуірде Ланкастерде сотталды. Ол жеті жылға түрмеге кесіліп, 29 желтоқсан 1820 жылы «Жулиана» кемесімен Австралияға жетті. Сиднейдегі жағдайларға наразылық білдіріп, ол уақыт өте келе жасаған қылмыстары мен қашуға тырысулары үшін барлығы 350 қамшы салды. 1825 жылдың қараша айында Гриндстоун шығанағының жанындағы Силас Гейтхаусқа қарасты бақылаушы Р. Денне (Хобарттан солтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым қашықтықта) берген мәлімет бойынша Брэйдинің қарақорғаздар тобының сипаттамасы жарияланды. Денне алты күн осы топтың қолында болды. Ол тұтқындаушыларын сипаттай келе, «Брэйди мен Данннің пікірлері көбінесе ескерілетін болса да, болашақ іс-әрекеттері туралы сағаттап пікір таласып, дауласып отырады» деді. Денне топ мүшелерінің келесідей сипаттамаларын берді: Брэйдиді әріптестері «Мэт» деп атаған, ол «семіз, мықты денелі» және ішектену іздері бар екен. Данн биік бойлы, «қызыл сақалды, майда қырыққан» болған. Берд қара түсті, бойы ұзын, денелі және «цыган сияқты» көрінген; ол бір саусағының бөлігін жоғалтқан. Маккенни кішкентай, тоқ, «жаңа терілі» болған. Браунның есітімейтіні айтылған. Мёрфи «ұсақ адам» болған, оның «бас киімінің шетінде алтынмен тігілген, құнды тас бар» лентасы болған. Кодидің кейде «қаншалықты ауыр ар-ұжданмен күресіп жүргені» айтылған. Брайаннан басқа ешқандай мәлімет жоқ. 1826 жылдың 4 наурызында Брэйди және оның он төрт адамнан тұратын тобы түнде Драй мырзаның үйіне шабуыл жасады. Жаңа ай болғандықтан, түн ерекше қараңғы болды. Бір қызметкер қалаға қашып, дабылдық хабар берді. Әскерлер келді, содан кейін атыс болды. Ешкім қаза таба қойған жоқ, қарақорғаздар қараңғыда қашып кетті. Үш күннен кейін Брэйди Том Кентонның шаруашылығына барып, оны атып өлтірді. Бұл Кентонның Брэйдиге қойған тұзағының құны болды. Брэйди қысқа уақытқа ұсталды, бірақ қашып, кек алуға ант берді. Бірнеше күннен кейін Брэйди және оның тобы Австралия материгіне жүзуге ниеттенген қайықты басып алды. Басс бұғазынан өту кезіндегі нашар ауа райынан олар кері қайтуға мәжбүр болды.
Brady, called 'Mat' by his comrades, was described as being "stout, square built", and slightly marked with smallpox. Dunne was taller, "with red whiskers, and pock pitted". Bird was dark, tall and athletic, with "the appearance of a gipsy"; he had lost part of one of his fingers. McKenney was shorter, stouter, and "fresh complexioned". Brown was described as being deaf. Murphy was a "little man", with "a piece of gold lace, with a precious stone, round his cap". Cody was "subject, at times, to dreadful stings of conscience". Bryan (no description beyond his name). On 4 March 1826, Brady and his gang of fourteen attacked Mr. Dry's homestead at night. It was a new moon so the night was particularly dark. A servant managed to run to town and call alarm. A posse of troopers responded and a gunfight ensued. No one was killed and the bushrangers slipped away into the night. Three days later, Brady rode to Tom Kenton's farm and shot him dead. It was a payback for Kenton setting a trap on Brady. Brady was briefly captured but managed to escape and swore revenge. Days later Brady and his gang captured a boat, intending to sail it to the Australian mainland. Due to bad weather crossing Bass Strait, they were forced to turn back.
Ұстау
Кемедегі оқиғадан кейін Брэдидің бандитінің бір мүшесі, Кован есімді бұрынғы сотталған адам, кешірім алу үшін оған сатқындық жасады. 1826 жылғы 28 наурызда жеке ақпарат негізінде 57-ші полктің лейтенанты Уильямс 14 сарбазы мен төрт қарулы тұтқынмен Лансестонның оңтүстігінде Брэдидің тобымен кездесті. Екі тарап та оқ атты, ал одан кейін болған атыс кезінде Брэди аяғынан жараланды. Қашып бара жатқанда, қарақшылар шашырап кетті. Екі адамды жергілікті шаруалар ұстады. Брэди мен тағы төрт адам Лансестоннан оңтүстік-шығысқа қарай 15 миль қашықтықтағы Уотери Плейнсқа жетті. Сенбі күні (1 сәуір) түні лагерьде от жанып жатқанын байқаған Джон Бэтмен және оның серіктері оны тексеруге барды. Заңнан тыс адамдардың барлығы орманға қашып кетті, отты тастап кетті. Бэтмен мен оның командасы оттың жанында қалды. Түнде Бэтмен шу естіп, оны тексеруге шықты. Ол жағалаудағы шағын арнаның жанындағы бұтада аңғыралап келе жатқан бір адамды көрді және оған асықты; ол Брэди еді. Бэтмен Брэдиді басылып беруге және онымен бірге қайтуға көндірді. Құқық бұзушы ауырғандықтан және қатты азапталғандықтан, сұралғанның бәрін орындады. Жексенбі күні таңында Бэтмен Брэдиді Лансестон түрмесіне жеткізді. Брэдидің ұсталғаны туралы жаңалық тез тарады және қала тұрғындары ұсталған қылмыскердің атпен өтіп бара жатқанын көру үшін жиналды.
Үкім шығару
Бейсенбі, 27 сәуір 1826 жылы Брэди мен Патрик Брайант Томас Кентонды қасақана өлтіргені үшін өз кінәларын мойындады. Олар екеуі мистер Лоуренстен төрт жылқы ұрлағанын да мойындады. Брэдиге өлім жазасы берілді.
Өлім
Брейди 1826 жылғы 4 мамырда Хобарттың ескі түрмесінде дарға асылды. Олмен бірге тағы төрт қарақшы дарға асылды: Патрик Брайант, Джон Перри, Джон Томпсон және Томас Джеффри. Брейди Джеффримен бірге асылуына қатты наразылық білдірді, өйткені Джеффри – хабаршы, сонымен қатар каннибал және көптеген адамдарды өлтірген қылмыскер еді. Оның өлім жазасын тоқтату үшін бірнеше рет әрекет жасалды, бірақ бәрі сәтсіз аяқталды. Оның камерасы Хобарт қаласының әйелдері әкелген шарап, жеміс-жидек, торт, тәттілер мен гүлдерге толы болды. Сонымен қатар, Нотли-Хиллз шатқалында оның тағы бір жасырынған жері бар, онда әдемі серуендеуге болатын бұталы жол және Брейди туралы ақпараттық тақта орналасқан. Оның өмірі 1950 жылы "Терби Хангс э Тейл" радиосериалының "Соррелл түрмесін басып алу" атты эпизодында бейнеленді. 1955 жылы ол "Мэт Брейди, қарақшы: еркін өмір сүрушінің оқиғалары" атты радиолық бағдарламаның тақырыбы болды.