Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік жарты шардағы ірі, қара түсті, сайрақ құс.
Large, black, passerine bird of the Northern Hemisphere
Жалпы қара қарға (Corvus corax) – ірі, толығымен қара түсті сайрақ құс. Ол барлық құзғындардың арасында Солтүстік жарты шарда ең көп таралған түрі болып табылады. Бұл қарға түр деңгейінде көптеген аттармен белгілі; сыртқы түрінде аз айырмашылықтары бар кем дегенде сегіз түршесі бар, бірақ соңғы зерттеулер әртүрлі аймақтардан шыққан популяциялар арасында маңызды генетикалық айырмашылықтарды көрсетті. Ол қалың тұмсықты қарғамен қатар ең үлкен екі құзғынның бірі және мүмкін, ең ауыр сайрақ құс; ересек қарғаның ұзындығы және массасы орташа есеппен шамамен болады. Өмір сүру ұзақтығы әдетте қысқарақ болғанымен, жалпы қара қарға жабайы табиғатта 23 жылдан астам өмір сүре алады. Жастар топтап жүреді, бірақ кейін өмір бойы жұптасып, әр жұп өз аумағын қорғайды. Жалпы қара қарға мыңдаған жылдар бойы адаммен қатар өмір сүрді және кейбір аймақтарда олар соншалықты көп болды, адамдар оларды зиянкестер деп санады. Олардың түр ретінде сәтті болуының себебі – олардың бәсекелес тамақтануында, олар қоректік заттарды табуда өте икемді және мүмкіндікті пайдаланады, өлік, жәндіктер, дәнді дақылдар, жидектер, жемістер, кішкентай жануарлар, ұялаған құстар және тамақ қалдықтарымен қоректенеді. Олардың мәселелерді шешудегі ерекше қабілеттері жалпы қара қарғаның ерекше интеллектуалды деңгейде екенін көрсетеді. Ғасырлар бойы қарға мифологияда, фольклорда, өнерде және әдебиетте кеңінен суреттелген. Көптеген мәдениеттерде, соның ішінде Скандинавия, ежелгі Ирландия және Уэльс, Бутан, Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауы, Сібір және Солтүстік-Шығыс Азияның жергілікті мәдениеттерінде жалпы қара қарға рухани тұлға немесе құдайға тең жаратылыс ретінде құрметтеледі.
The common raven (Corvus corax) is a large all black passerine bird. It is the most widely distributed of all corvids, found across the Northern Hemisphere. It is a raven known by many names at the subspecies level; there are at least eight subspecies with little variation in appearance, although recent research has demonstrated significant genetic differences among populations from various regions. It is one of the two largest corvids, alongside the thick billed raven, and is possibly the heaviest passerine bird; at maturity, the common raven averages in length and in mass. Although their typical lifespan is considerably shorter, common ravens can live more than 23 years in the wild. Young birds may travel in flocks but later mate for life, with each mated pair defending a territory. Common ravens have coexisted with humans for thousands of years and in some areas have been so numerous that people have regarded them as pests. Part of their success as a species is due to their omnivorous diet; they are extremely versatile and opportunistic in finding sources of nutrition, feeding on carrion, insects, cereal grains, berries, fruit, small animals, nesting birds, and food waste. Some notable feats of problem solving provide evidence that the common raven is unusually intelligent. Over the centuries, the raven has been the subject of mythology, folklore, art, and literature. In many cultures, including the indigenous cultures of Scandinavia, ancient Ireland and Wales, Bhutan, the northwest coast of North America, and Siberia and northeast Asia, the common raven has been revered as a spiritual figure or godlike creature.
Таксономия
Қарақұйрық – Карл Линнейдің 1758 жылы жарық көрген «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында сипатталған көптеген түрлердің бірі. Оның түпкі мекені Еуропа деп көрсетілген. Бұл, Corvus туысының типтік түрі, латын тіліндегі «қарауан» деген сөзден шыққан. «Corax» деген атау – грек тіліндегі κόραξ сөзінің латыншаға аудармасы, яғни «қарауан» немесе «қараға». Қазіргі ағылшын тіліндегі «raven» сөзінің көптеген герман тілдеріндегі түбірлестері бар, оның ішінде көне норвег тілінде (кейін қазіргі исланд тілінде) «hrafn» және көне жоғарғы неміс тілінде «(h)raban» сөздері кездеседі. Сонымен қатар, француз тіліндегі «corbeau» сөзіне ұқсас, көне шотланд тіліндегі «corby» немесе «corbie» сөздері осы құсқа және сұрқараға қатысты қолданылған. Қарақұйрықтардың тобын атау үшін «жағымсыздық» және «құпиялы одақ» сияқты ұжымдық атаулар қолданылады.
The common raven was one of the many species originally described, with its type locality given as Europe, by Carl Linnaeus in his landmark 1758 10th edition of Systema Naturae, and it still bears its original name of Corvus corax. It is the type species of the genus Corvus, derived from the Latin word for 'raven'. The specific epithet corax is the Latinized form of the Greek word κόραξ, meaning 'raven' or 'crow'. The modern English word raven has cognates in many other Germanic languages, including Old Norse (and subsequently modern Icelandic) hrafn and Old High German (h)raban, An old Scottish word corby or corbie, akin to the French corbeau, has been used for both this bird and the carrion crow. Collective nouns for a group of ravens (or at least the common raven) include "unkindness" and "conspiracy".
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қарақұйрық түрлі-түрлі климаттарда жақсы тіршілік ете алады; ол туыстың кез келген өкілінің ең кең таралған аймағына ие және барлық тұқымдастардың ішіндегі ең ірілерінің бірі. Олар Холарктиканың барлық аймақтарында – Солтүстік Америка мен Еуразияның арктикалық және қоңыржай мекендеу орталарынан бастап Солтүстік Африканың шөлдеріне және Тынық мұхитындағы аралдарға дейін таралған. Ұлыбританияда олар Шотландияда, Уэльсте, Солтүстік Англияда және Ирландияның батысында жиірек кездеседі. Тибетте олар 5000 метрге (16 400 фут) дейін, ал Эверест тауында 6350 метрге (20 600 фут) дейін биіктікте тіркелген. Пәнджаб қағанаты деп аталатын популяцияны Алан Октавиан Хьюм Corvus corax laurencei (кейде lawrencii немесе laurencii деп те жазылады) деп сипаттаған, бірақ көбінесе ол subcorax-тың синонимі деп есептеледі. Дегенмен, Арктикалық Канада мен Аляскада олар жыл бойы кездеседі. Жастар жергілікті жерлерде таралуы мүмкін. Қазіргі уақытта Ұлыбританияда қарақұйрықтың таралған аймағы кеңейіп келеді. Ол таулы немесе жағалау аймақтарын ұнатады, бірақ тұруға жарамды биік ағаштары бар саябақтарда да кездеседі. Оның саны елдің солтүстігі мен батысында ең тығыз, бірақ түр оңтүстікке қарай кеңейіп келеді. Көптеген қарақұйрықтар орманды аймақтарды, жақын маңда кең ашық жерлермен немесе қоныстану және тамақтану үшін жағалау аймақтарын артық көреді. Адамдар тығыз қоныстанған кейбір аймақтарда, мысалы, АҚШ-тың Калифорния штатында, олар мол тамақ көзіне ие болып, санының өсуіне куә болды. Қарақұйрықтар көбінесе жағалау аймақтарында кездеседі, себебі бұл жерлерде суға және әртүрлі тамақ көздеріне оңай қол жеткізуге болады. Құс ұзақ қашықтыққа көшіп-қону сияқты стресске ұшырағанда кортикостерон белсенділікке ие болады.
The common raven can thrive in varied climates; it has the largest range of any member of the genus, and one of the largest of any passerine. They range throughout the Holarctic from Arctic and temperate habitats in North America and Eurasia to the deserts of North Africa, and to islands in the Pacific Ocean. In the British Isles, they are more common in Scotland, Wales, northern England and the west of Ireland. In Tibet, they have been recorded at altitudes up to 5,000 m (16,400 ft), and as high as 6,350 m (20,600 ft) on Mount Everest. The population sometimes known as the Punjab raven—described as Corvus corax laurencei (also spelt lawrencii or laurencii) by Allan Octavian Hume but more often considered synonymous with subcorax However, in Arctic Canada and Alaska, they are found year round. Young birds may disperse locally. In the United Kingdom, the common raven's range is currently increasing. It favours mountainous or coastal terrain, but can also be found in parks with tall trees suitable for use as habitation. Its population is at its most dense in the north and west of the country, though the species is expanding its population southwards. Most common ravens prefer wooded areas with large expanses of open land nearby, or coastal regions for their nesting sites and feeding grounds. In some areas of dense human population, such as California in the United States, they take advantage of a plentiful food supply and have seen a surge in their numbers. Common ravens are often located in coastal regions because these areas provide easy access to water and a variety of food sources. Corticosterone is activated when the bird is exposed to stress, such as migrating great distances.
Мінез-құлық
Қарақұйрықтар көбінесе жұптап жүреді, бірақ жас құстар топтасып қанатын жаяды. Қарақұйрықтардың арасындағы қарым-қатынас көбінесе даулы болады, бірақ олар отбасына деген мол қамқорлық танытады. Еуразияда олардың кездесетін жыртқыштарына алтын бүркіттен басқа, еуразиялық сұңқар, аққұйрықты бүркіт, Стеллер теңіз бүркіті, шығыс императорлық бүркіті және гирфалькон жатады. Олар жыртқыш құстар үшін қауіпті олжа болғандықтан, жыртқыштар оларды көз жартылай күтпегенде ұстайды және шабуылдар көбінесе жас құстарға жасалады. Сирек жағдайда, мысық, койот және пума сияқты ірі сүтқоректілер де қарақұйрықтарға шабуыл жасайды. Бұл әдетте ұя маңында және ет жейтін жануарларға басқа олжа жетіспеген кезде болады. Қарақұйрықтар жаңа өлік қалдықтарына өте сақ болады және Солтүстік Америкада американдық қарақұйрықтар мен көк шошқалардың келуін күтіп, содан кейін ғана жеуге жақынайды. Қарақұйрықтарда моногамия ережесі бұзылған жағдайлар да байқалған, аталықтары жұбайы жоқ кезде аналықтың ұясына барады. Аналықтары 3-7 арасында ақшыл көгілдір, қоңыр дақты жұмыртқа салады. Жас құстар 35-42 күнде ұшып кетеді және екі ата-анасы да оларды тамақтандырады. Олар ұшып кеткеннен кейін тағы алты ай ата-аналарымен бірге болады. Олардың көп бөлігінде жұмыртқа салу ақпан айының соңында басталады, бірақ Гренландия және Тибет сияқты суық климатта сәуір айына дейін кешігуі мүмкін. Пәкістанда жұмыртқа салу желтоқсан айында жүзеге асады. Олар ұяларына жақындаған жыртқыштарға тас лақтыратыны байқалған. Қарақұйрықтар өте ұзақ өмір сүруі мүмкін, әсіресе тұтқындық немесе қорғалған жағдайда; Лондон мұнарасындағы қарақұйрықтар 40 жылдан астам өмір сүрген. Торғайлар арасында бұл көрсеткішпен тек Австралияның сатин боверберді сияқты бірнеше түрлері ғана теңесе алады.
Common ravens usually travel in mated pairs, although young birds may form flocks. Relationships between common ravens are often quarrelsome, yet they demonstrate considerable devotion to their families. In Eurasia, their reported predators include, in addition to golden eagles, Eurasian eagle owls, white tailed eagles, Steller's sea eagles, eastern imperial eagles and gyrfalcons. Because they are potentially hazardous prey for raptorial birds, raptors must usually take them by surprise and most attacks are on fledgling ravens. More rarely still, large mammalian predators such as lynxes, coyotes and cougars have also attacked ravens. This principally occurs at a nest site and when other prey for the carnivores are scarce. Ravens are highly wary around novel carrion sites and, in North America, have been recorded waiting for the presence of American crows and blue jays before approaching to eat. Instances of non monogamy have been observed in common ravens, by males visiting a female's nest when her mate is away. Females lay between three and seven pale bluish green, brown blotched eggs. Young fledge at 35 to 42 days, and are fed by both parents. They stay with their parents for another six months after fledging. In most of their range, egg laying begins in late February, but it can be as late as April in colder climates such as Greenland and Tibet. In Pakistan, egg laying takes place in December. They have been observed dropping stones on potential predators that venture close to their nests. Common ravens can be very long lived, especially in captive or protected conditions; individuals at the Tower of London have lived for more than 40 years. which among passerines only is surpassed by a few Australian species such as the satin bowerbird.
Тамақтандыру
Қарақұйрықтар – барлық нәрсені жейтін және өте мүмкіндікшіл құстар: олардың тамақтануы орналасқан жеріне, маусымына және сәттілікке байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, Алясканың Арктикалық солтүстігіндегі тундрада азық іздегендері энергия қажеттіліктерінің шамамен жартысын жыртқыштықпен, негізінен кішкентай кеміргіштерді аулау арқылы, ал қалған жартысын өлексе жеу арқылы, көбінесе карибу мен сайрақтардың денелерінен алған. Кейбір жерлерде олар негізінен өлексе жейді, өліктермен және оған ілесіп келетін құрттармен және өлексе қоңыздарымен қоректенеді. Үлкен өліктерді, оларды мысық құстар сияқты жақсырақ жыртуға жабдықталмағандықтан, олар басқа жыртқыш жануарлардың жарып беруін күтуі керек немесе басқа тәсілмен терісін сыпырып алуын күтуі керек. Олар қойлар мен басқа ірі сүтқоректілердің ішек қуысын да жейді. Өсімдіктерге арналған тамаққа дәнді дақылдар, емен жаңғақтары, бүршіктер, жидектер мен жемістер кіреді. Қарақұйрықтар жануарлардың толық қорытылмаған нәжісін және адам тамағының қалдықтарын да жейді. Олар артық тамақты, әсіресе майлыларын сақтап, оны басқа қарақұйрықтардан жасыруға үйренеді. Кейде олар сұр қасқыр сияқты басқа иттің ізімен жүріп, қыста қасқырдың аулаған өлігін жейді. Олар құстардың ұяларына шабуыл жасап, жұмыртқаларын, балаларын және кейде ересек құстарды ұстап жейді. Олар Калифорния кондорының ұялауына ең үлкен қауіп ретінде қарастырылады, себебі олар кондор жұмыртқаларын оңай ұстайды және түрлер қайта қалпына келтіріліп жатқан жерлерде көп кездеседі. Алайда, өздерінің жақын жердегі ұяларын қорғағанда, олар кондорларға көмектесе алады, себебі олар кондорлардың балалары мен жас құстарын жеуі мүмкін алтын бүркіттерді аумақтан қуады. Кондорлардың үлкендігіне қарамастан, ұяларын қорғауға арналған қабілеттері жеткілікті дамымаған сияқты. Адам қоқысының жанында ұя салған қарақұйрықтардың диетасында тамақ қалдықтарының үлесі жоғары болды, жолдарға жақын ұя салған құстар жолда өлтірілген омыртқалы жануарларды көбірек жеді, ал осы тамақ көздерінен алыс ұя салғандар көбірек буынтық аяқтылар мен өсімдіктерді жеді. Адам қоқысын тамақ көзі ретінде пайдаланғандардың ұялау табысы жоғары болды. Керісінше, 1984–1986 жылдар аралығында Оңтүстік-Батыс Айдахо штатының ауылшаруашылық аймағында қарақұйрықтардың диетасын зерттеу кезінде дәнді дақылдар ұнтақтың негізгі құрауышы болды, бірақ кішкентай сүтқоректілер, шегірткелер, ірі қара малдың өліктері және құстар да желінді. Бір мінез-құлық – жас қарақұйрықтардың басқа қарақұйрықтарды, әдетте өліктерге, дауыстап шақыруы. Бернд Генрих «Қысқы қарақұйрықтар» еңбегінде бұл мінез-құлықтың жасөспірімдерге ересектерден көп болуы үшін дамығанын болжады, осылайша олар қуылмай, өлексемен қоректене алады. Көбінесе, ірі сүтқоректілердің өліктері туралы ақпаратты бөлісу үшін жекелеген құстардың бірлесіп жұмыс істейтінін айтуға болады, себебі оларды бірнеше құс пайдалана алмайды. Алайда, жеммен жасалған тәжірибелер мұндай шақыру мінез-құлқының жемнің мөлшеріне тәуелді еместігін көрсетті. Сонымен қатар, қарақұйрықтың тұқым таратуға қатысы бар екенін көрсететін зерттеулер бар. Табиғатта қарақұйрық ең қолайлы ортаны таңдап, тұқымдарын тіршілік етуіне қолайлы жерлерге шашады. Бір тәжірибеде көру қабілеті мен проблеманы шешу қабілеті сыналып бағаланды. Тамаққа жету үшін құс тікұшаққа тұрып, арқанды бірте-бірте жоғары тартады, содан кейін арқанды қысқарту үшін оған түйіндерге басады. Бес қарақұйрықтың төртеуі сәттілікке жетті, ал «тамақты елемеу немесе тек арқанды тарту сияқты сәтсіздіктен, етті тарту сияқты үнемі сенімді қол жетімділікке өту кезінде сынақ пен қателік арқылы үйрену байқалмады». Бұл қарақұйрықтардың «жасауыш» екенін көрсетеді, яғни олар проблемаларды шеше алады. Көптеген зерттеулерде қарақұйрықтардың қабілеттері туа біткен мінез-құлық деп есептелген, бірақ қазір олардың жеке проблемаларды шешу және бір-бірінен үйрену қабілеттері адам емес жануарлар арасында сирек кездесетін ақылды көрегендікке икемді екені анықталды. Тағы бір тәжірибеде кейбір қарақұйрықтар өз түрлерін әдейі алдап жүргені байқалды. 2011 жылы жарияланған зерттеуде қарақұйрықтардың өз түрлерінің адамдарымен өзара қарым-қатынас кезінде әділетсіз сауда жасағандарын тани алатыны және ұзақ уақыт бойы осы қарым-қатынасты есте сақтайтыны анықталды. Тәжірибешілермен әділ сауда жасасқан құстар осы тәжірибешілермен қарым-қатынас жасағанды ұнатады. Сонымен қатар, жабайы табиғаттағы қарақұйрықтар басқа қарақұйрықтардың топтық тапсырмалар кезінде алдағанын байқаса, олармен ынтымақтасуды тоқтатып қояды. Қарақұйрықтардың өлік жануарлардың орнына қасқырларды шақырғаны байқалды. Қасқырлар өліктерді ашып, құстарға оңай қол жеткізеді. Олар басқа қарақұйрықтардың тамақтарын қайда жерлегенін бақылап, олардың тамақ қоймаларының орнын жаттап алады, содан кейін олардан ұрлайды. Мұндай ұрлық жиі болады, сондықтан қарақұйрықтар тамақ көзінен алысрақ ұшып, тамақтарын жасыруға қолайлы жерлерді іздейді. Олар тамақ жасырғандай қимыл жасап, бірақ іс жүзінде тамақты жерлемегендері де байқалды, бұл оларды шатастыру үшін жасалған болуы мүмкін. Қарақұйрықтар жылтыр заттарды, мысалы, тастарды, металл бөліктерін және гольф доптарын ұрлап, жасырады. Бір теория бойынша, олар басқа қарақұйрықтарды таң қалдыру үшін жылтыр заттарды жинайды. Басқа зерттеулер жасөспірімдердің барлық жаңа нәрселерге қызығушылық танытатынын және қарақұйрықтардың жұмыртқаларға ұқсас жарқын, дөңгелек заттарға деген тартымдылығын сақтайтынын көрсетеді. Ересек құстардың ерекше нәрселерге деген қызығушылығы төмендеп, жаңа нәрседен қорқуға бейім болады. Қарақұйрықтардың ақылдық қабілеттерін бағалау бойынша алғашқы ірі зерттеу көрсеткендей, төрт айлық қарақұйрықтар себеп-салдар, әлеуметтік оқу, сана және т.б. бойынша сынақтарда ересек шимпанзелер мен орангутандармен шамалас нәтижелер көрсетеді.
Common ravens are omnivorous and highly opportunistic: their diet may vary widely with location, season and serendipity. For example, those foraging on tundra on the Arctic North Slope of Alaska obtained about half their energy needs from predation, mainly of microtine rodents, and half by scavenging, mainly of caribou and ptarmigan carcasses. In some places they are mainly scavengers, feeding on carrion as well as the associated maggots and carrion beetles. With large bodied carrion, which they are not equipped to tear through as well as birds such as hook billed vultures, they must wait for the prey to be torn open by another predator or flayed by other means. They are also known to eat the afterbirth of ewes and other large mammals. Plant food includes cereal grains, acorns, buds, berries and fruit. Ravens may also consume the undigested portions of animal feces, and human food waste. They store surplus food items, especially those containing fat, and will learn to hide such food out of the sight of other common ravens. They sometimes associate with another canine, the grey wolf, as a kleptoparasite, following to scavenge wolf kills in winter. Ravens are regular predators at bird nests, brazenly picking off eggs, nestlings and sometimes adult birds when they spot an opportunity. They are considered perhaps the primary natural threat to the nesting success of the critically endangered California condor, since they readily take condor eggs and are very common in the areas where the species is being re introduced. On the other hand, when they defend their own adjacent nests, they may incidentally benefit condors since they chase golden eagles out of the area that may otherwise prey upon larger nestling and fledging condors. Condors, despite their large size, do not seem to have well developed nest defenses. Common ravens nesting near sources of human garbage included a higher percentage of food waste in their diet, birds nesting near roads consumed more road killed vertebrates, and those nesting far from these sources of food ate more arthropods and plant material. Fledging success was higher for those using human garbage as a food source. In contrast, a 1984–1986 study of common raven diet in an agricultural region of southwestern Idaho found that cereal grains were the principal constituent of pellets, though small mammals, grasshoppers, cattle carrion and birds were also eaten. One behaviour is recruitment, where juvenile ravens call other ravens to a food bonanza, usually a carcass, with a series of loud yells. In Ravens in Winter, Bernd Heinrich posited that this behaviour evolved to allow the juveniles to outnumber the resident adults, thus allowing them to feed on the carcass without being chased away. A more mundane explanation is that individuals co operate in sharing information about carcasses of large mammals because they are too big for just a few birds to exploit. Experiments with baits however show that such recruitment behaviour is independent of the size of the bait. Furthermore, there has been research suggesting that the common raven is involved in seed dispersal. In the wild, the common raven chooses the best habitat and disperses seeds in locations best suited for its survival. One experiment designed to evaluate insight and problem solving ability involved a piece of meat attached to a string hanging from a perch. To reach the food, the bird needed to stand on the perch, pull the string up a little at a time, and step on the loops to gradually shorten the string. Four of five common ravens eventually succeeded, and "the transition from no success (ignoring the food or merely yanking at the string) to constant reliable access (pulling up the meat) occurred with no demonstrable trial and error learning." This supports the hypothesis that common ravens are 'inventors', implying that they can solve problems. Many of the feats of common ravens were formerly argued to be stereotyped innate behaviour, but it now has been established that their aptitudes for solving problems individually and learning from each other reflect a flexible capacity for intelligent insight unusual among non human animals. Another experiment showed that some common ravens could intentionally deceive their conspecifics. A study published in 2011 found that ravens can recognise when they are given an unfair trade during reciprocal interactions with conspecifics or humans, retaining memory of the interaction for a prolonged period of time. Birds that were given a fair trade by experimenters were found to prefer interacting with these experimenters compared to those that did not. Furthermore, ravens in the wild have also been observed to stop cooperating with other ravens if they observe them cheating during group tasks. Common ravens have been observed calling wolves to the site of dead animals. The wolves open the carcass, leaving the scraps more accessible to the birds. They watch where other common ravens bury their food and remember the locations of each other's food caches, so they can steal from them. This type of theft occurs so regularly that common ravens will fly extra distances from a food source to find better hiding places for food. They have also been observed pretending to make a cache without actually depositing the food, presumably to confuse onlookers. Common ravens are known to steal and cache shiny objects such as pebbles, pieces of metal, and golf balls. One theory is that they hoard shiny objects to impress other ravens. Other research indicates that juveniles are deeply curious about all new things, and that common ravens retain an attraction to bright, round objects based on their similarity to bird eggs. Mature birds lose their intense interest in the unusual, and become highly neophobic. The first large scale assessment of ravens' cognitive abilities suggests that, by four months of age, ravens do about as well as adult chimps and orangutans on tests of causal reasoning, social learning, theory of mind, etc.
Ойнаңыз
Құстардың ойнайтынына деген танымы артып келеді. Жас қара қарғалар құстардың ең ойнақы түрлерінің бірі болып саналады. Олардың қардан сырғанап түсетіні байқалды, бұл көңіл көтеру үшін ғана жасалған сияқты. Олар тіпті қасқырлар, сусарлар және иттер сияқты басқа түрлермен де ойын ойнайды, мысалы, "құсап алуға тырыс" ойыны. Қара қарғалар әуеде тікшеңдеп ұшу немесе ұшқанда бір-бірінің тырнақтарын байланыстыру сияқты тамаша әуе акробатикалық көрсетулерімен белгілі. Олар өздеріне ойыншық жасайтын сирек жабайы жануарлардың бірі. Олардың әлеуметтік ойнау үшін бұтақтарды сындырып алатыны көрілген.
There has been increasing recognition of the extent to which birds engage in play. Juvenile common ravens are among the most playful of bird species. They have been observed to slide down snowbanks, apparently purely for fun. They even engage in games with other species, such as playing catch me if you can with wolves, otters and dogs. Common ravens are known for spectacular aerobatic displays, such as flying in loops or interlocking talons with each other in flight. They are also one of only a few wild animals who make their own toys. They have been observed breaking off twigs to play with socially.
Қорғау және басқару
Көптеген кішігірім *Corvus* түрлеріне (мысалы, американдық қарғаға) қарағанда, қарғалар қалалық аймақтардан гөрі бұзылмаған таулы немесе орманды жерлерді, сондай-ақ ауылдық аймақтарды артық көреді. Басқа аймақтарда олардың саны күрт өсіп, егіс алқаптарына зиян келтіретін жәндіктерге айналды. Қарақұйрықтар жаңғақ және астық сияқты егістерге зиян келтіруі мүмкін, сондай-ақ малға, әсіресе жас ешкілерге, қозыларға және бұзауларға зиян келтіруі, тіпті оларды өлтіруі мүмкін. Қарғалар көбінесе жас малдың бетіне шабуыл жасайды, бірақ малшылардың оларды жыртқыш деп қате түсінуіне себеп болатын, қарғалардың тамақтану әдеті көбірек таралған. Мохаве шөлінің батысындағы адамдардың қоныстануы мен жерді игеруі 25 жыл ішінде қарапайым қарғалардың санының 16 есеге өсуіне әкелді. Қалалар, қоқыс полигондары, сарқынды суларды тазарту станциялары және жасанды көлдер тамақ пен су көздерін құрайды. Қарғалар электр тіректері мен сәндік ағаштарда ұялайды және тас жолдарда өлген жануарларға тартылады. Мохаведегі қарапайым қарғалардың санының өсуі қорғалатын шөл далалық тасбақа үшін алаңдаушылық тудырды. Қарақұйрықтар жұмсақ қабықшасы бар және баяу қозғалатын жас тасбақаларды жейді. Халықты бақылау жоспарларына құстарды ату және тұзаққа түсіру, сондай-ақ қоқыс полигондарының операторларынан қоқыстың көлемін азайтуды сұрау кіреді. 18-ші ғасырдың ортасынан 1923 жылға дейін Финляндияда қарғаларды аулауға сыйлық беру әдісі қолданылған. Аляскада қарапайым қарғалардың санының өсуі нәзік Стеллердің үйрекке (Polysticta stelleri) қауіп төндірді, сондықтан оларды қырып-жою шаралары шектеулі түрде жүргізілді. Қарғалар, басқа *Corvidae* отбасының өкілдері сияқты, Батыс Нил вирусының (WNV) нақты иесі болып табылады. Жұқтырылған құстардан адамдарға вирус жұғуы мүмкін және қарғалар WNV-ге сезімтал. Алайда, 2010 жылғы зерттеуде Калифорниялық қарақұйрықтардың WNV бойынша жоғары оң нәтиже көрсетпегені анықталды.
Compared to many smaller Corvus species (such as American crow), ravens prefer undisturbed mountain or forest habitat or rural areas over urban areas. In other areas, their numbers have increased dramatically and they have become agricultural pests. Common ravens can cause damage to crops, such as nuts and grain, or can harm livestock, particularly by killing young goat kids, lambs and calves. Ravens generally attack the faces of young livestock, but the more common raven behaviour of scavenging may be misidentified as predation by ranchers. In the western Mojave Desert, human settlement and land development have led to an estimated 16 fold increase in the common raven population over 25 years. Towns, landfills, sewage treatment plants and artificial ponds create sources of food and water for scavenging birds. Ravens also find nesting sites in utility poles and ornamental trees, and are attracted to roadkill on highways. The explosion in the common raven population in the Mojave has raised concerns for the desert tortoise, a threatened species. Common ravens prey upon juvenile tortoises, which have soft shells and move slowly. Plans to control the population have included shooting and trapping birds, as well as contacting landfill operators to ask that they reduce the amount of exposed garbage. A hunting bounty as a method of control was historically used in Finland from the mid 18th century until 1923. Culling has taken place to a limited extent in Alaska, where the population increase in common ravens is threatening the vulnerable Steller's eider (Polysticta stelleri). Ravens, like other corvids, are definitive hosts of West Nile Virus (WNV). The transmission can be from infected birds to humans, and ravens are susceptible to WNV. However, in a 2010 study, it was shown that the California Common Ravens did not have a high positivity rate of WNV.
Мәдени суреттер
Солтүстік жарты шардың өңірінде және адамзат тарихының барлық кезеңінде қара қарға – қуатты символ және мифология мен халық мүсіндемесінің танымал тақырыбы болған. Батыс дәстүрлерінің кейбірінде қарғалар ұзақ жылдар бойы жаман ниеттің, өлімнің және жалпы жамандықтың құсы деп есептелген, себебі олардың толығымен қара қауырсындары мен өлік жеуіне байланысты теріс символикасы болған. Швецияда қарғалар өлтірілген адамдардың рухтары деп саналады, ал Германияда – күнәлі жандар деп аталады. Дания халық мүсіндемесінде патшаның жүрегін жеген вальравн адамдық білімге ие болған, зор зұлымдықтар жасауға қабілетті, адамдарды адастыруға болады, адамнан артық күшке ие болған және "қорқынышты жануарлар" болған. Ол бұрын мифологиялық мәртебеге ие болған аймақтарда символ ретінде қолданыла береді: Бутанның ұлттық құсы және Мэн аралының (бұрын викингтердің отар колониясы) елтаңбасында. Парсы және Арабияда қарға жаман құс ретінде қарастырылған, бірақ 14 ғасырлық араб еңбегінде қарғаның бүркітшілікте қолданылғаны туралы мәлімет бар. Қазіргі заманғы унисекс есім Raven ағылшын тіліндегі "raven" сөзінен туындаған. Ер адамның аты ретінде Raven ескі норвег тіліндегі Hrafn және ескі ағылшын тіліндегі *Hræfn-мен паралель, олар есімдер мен жеке аттар болып табылды.
Across its range in the Northern Hemisphere, and throughout human history, the common raven has been a powerful symbol and a popular subject of mythology and folklore. In some Western traditions, ravens have long been considered to be birds of ill omen, death and evil in general, in part because of the negative symbolism of their all black plumage and the eating of carrion. In Sweden, ravens are known as the ghosts of murdered people, and in Germany as the souls of the damned. In Danish folklore, valravne that ate a king's heart gained human knowledge, could perform great malicious acts, could lead people astray, had superhuman powers, and were "terrible animals". It continues to be used as a symbol in areas where it once had mythological status: as the national bird of Bhutan and on the coat of arms of the Isle of Man (once a Viking colony). In Persia and Arabia the raven was held as a bird of bad omen but a 14th century Arabic work reports use of the raven in falconry. The modern unisex given name Raven is derived from the English word "raven". As a masculine name, Raven parallels the Old Norse Hrafn, and Old English *Hræfn, which were both bynames and personal names.
Мифология
Тлингиттер мен Хайда мәдениетінде Равен – алдамшы да, жаратушы да құдай. Сибір мен Солтүстік-Шығыс Азия халықтарының арасында осыған ұқсас нанымдар кеңінен таралған. Мысалы, Камчатка түбегін Құтх құдайы жаратты деп есептелген. Киелі кітаптың Ескі заңында қарапайым қарғаларға бірнеше сілтеме бар және бұл Бутан мифологиясындағы Махакаланың бір аспектісі. Скандинавия мифологиясында Хугинн (көне скандинав тілінен «ой») және Мунинн (көне скандинав тілінен «естелік» немесе «ақыл») – адамдар әлемінің барлық жеріне, Мидгардқа ұшып баратын және Один құдайына ақпарат әкелетін екі қарға. Сонымен қатар, норвегиялықтардың арасында Оркней жарылыстары, Англияның Ұлы Кнут патшасы, Норвегия мен Дания және Харальд Хардрада сияқты тұлғалар қарға байрағын көтеріп жүрді. Британ аралдарында қарғалар кельттер үшін де символды болған. Ирландия мифологиясында Мориган құдайы Ку Кулайнннің иығына оның өлімінен кейін қарға түрінде қонды. Уэльс мифологиясында олар Уэльс құдайы Бран Блаженныймен байланысты, оның есімі «қағанақ» деп аударылады. Мабиногионға сәйкес Бранның басы Лондонның Ақ төбесінде басып кіруге қарсы талисман ретінде көмілген. Лондон мұнарасында қарғалар болғанша, Англия шетелдік басқыншылардың қолына түспейді деген аңыз қалыптасты; бұл ежелгі сенім деп саналса да, Лондон мұнарасының ресми тарихшысы Джефф Парнелл бұл Виктория дәуіріндегі романтикалық ойдан туған нәрсе деп санайды. Яһуди, христиан және ислам дәстүрлерінде Нұхтың кемесінен шыққан алғашқы жануар – қарға болған. «Сонымен, қырқ күн өткен соң Нұх жасаған кемедегі терезені ашты. Содан кейін ол бір қарға жіберді, ол жер бетіндегі су тартылғанша, біреуіне біреуі қашып жүрді. Ол сондай-ақ жер бетіндегі су тартылғанын білу үшін бір көгершін жіберді». Киелі кітапта қарға 12 рет есімдері аталады. Жаңа өсиетте Иса қарға туралы мысал келтіріп, адамдардың өздерінің қажеттіліктері үшін байлыққа емес, Құдайға сене білу керектігін көрсетті (Лұқа 12:24). Құранда Қабыл мен Әбіл туралы оқиғада да қарға туралы айтылған. Адам атаның тұңғыш ұлы Қабыл ағасы Әбілді өлтіреді, бірақ ол өлікпен не істеу керектігін білмейді: «Содан кейін Алла бір қарғаны жіберіп, ол жерді қазып, ағасының жалаңаш денесін қалай жасыру керектігін көрсетті. Ол: «Уай, маған қандай қасірет! Мен де осы қарға сияқты болып, бауырымның денесін жасыра алмаймын ба?» деді. Сонда ол өкініп, тәубе етті».
In Tlingit and Haida cultures, Raven was both a trickster and creator god. Related beliefs are widespread among the peoples of Siberia and northeastern Asia. The Kamchatka Peninsula, for example, was supposed to have been created by the raven god Kutkh. There are several references to common ravens in the Old Testament of the Bible and it is an aspect of Mahakala in Bhutanese mythology. In Norse mythology, Huginn (from the Old Norse for "thought") and Muninn (from the Old Norse for "memory" or "mind") are a pair of ravens that fly all over the world of humans, Midgard, and bring the god Odin information. Additionally among the Norse, raven banner standards were carried by such figures as the Jarls of Orkney, King Cnut the Great of England, Norway and Denmark, and Harald Hardrada. In the British Isles, ravens also were symbolic to the Celts. In Irish mythology, the goddess Morrígan alighted on the hero Cú Chulainn's shoulder in the form of a raven after his death. In Welsh mythology they were associated with the Welsh god Brân the Blessed, whose name translates to "crow". According to the Mabinogion, Brân's head was buried in the White Hill of London as a talisman against invasion. A legend developed that England would not fall to a foreign invader as long as there were ravens at the Tower of London; although this is often thought to be an ancient belief, the official Tower of London historian, Geoff Parnell, believes that this is actually a romantic Victorian invention. In the Jewish, Christian and Islamic traditions, the raven was the first animal to be released from Noah's Ark. "So it came to pass, at the end of forty days, that Noah opened the window of the ark which he had made. Then he sent out a raven, which kept going to and fro until the waters had dried up from the earth. He also sent out from himself a dove, to see if the waters had receded from the face of the ground." The raven is mentioned 12 times in the Bible. In the New Testament Jesus tells a parable using the raven to show how people should rely on God for their needs and not riches (Luke 12:24). The raven is also mentioned in the Quran at the story of Cain and Abel. Adam's firstborn son Cain kills his brother Abel, but he does not know what to do with the corpse: "Then Allah sent a raven scratching up the ground, to show him how to hide his brother's naked corpse. He said: Woe unto me! Am I not able to be as this raven and so hide my brother's naked corpse? And he became repentant."