Кіріспе
Шу Хан мемлекетінің басты генералы (264 жылы қайтыс болды)
Гуан Юның қол астындағы қызметкері
Ляо Хуа Цзиньян провинциясынан шыққан. Ол Гуан Юдің қол астындағы генерал, Лю Бейдің қызметінде болған және Цзинь провинциясындағы Лю Бейдің жерлерін қорғаған. 219 жылдың соңында Гуан Ю Фаньчен шайқасында болғанда, Лю Бейдің одақтасы Сунь Куан Сунь-Лю одағын бұзып, Цзинь провинциясына шабуыл жасап, провинциядағы Лю Бейдің көптеген жерлерін басып алды. Гуан Ю Сунь Куан әскеріне түсіп, өлтірілді. Ляо Хуа Сунь Куанның тұтқынына айналды, бірақ ол үнемі Лю Бейдің жанына қайтуды ойлады, сондықтан өлімін қойып, тұтқындаушыларын алдап қашып кетті. Ол қарт анасын өзімен бірге алып, Лю Бейдің иелігі орналасқан И провинциясына (қазіргі Сычуань және Чунцин аймақтарын қамтиды) батысқа қарай жол тартты.
Шу хандағы мансабы
221 жылы Лю Бэй өзін император деп жариялап, Шу Хан мемлекетін құрды. Сол жылы ол Цзин провинциясындағы жерлерін қайтарып алу және Гуан Ю үшін кек алу үшін Сунь Куанға қарсы әскери науқан бастады. Лиао Хуа мен оның анасы Зигуи округінде Шу әскерімен кездесті. Лю Бэй Ляо Хуаны көргеніне қатты қуанып, оны Иду Комендатурасының (宜都郡; қазіргі Иду, Хубэй) әкімшісі етіп тағайындады. 223 жылы Лю Бэй қайтыс болғаннан кейін Ляо Хуа Шудың императорлық канцлері Чжуге Лянның қол астында әскери кеңесші (參軍) болды. Кейіннен Гуанву Комендатурасының (廣武郡; қазіргі Юндын Yongdeng округі, Гансу) басшысы болып тағайындалды, сосын Арбалар мен атты әскердің оң генералы (右車騎將軍) атағын алды. Бинг провинциясының инспекторы да болды, бірақ Бинг провинциясы Шудың билігінде болмағандықтан, Орталық округтің маркизі (中鄉侯) дәрежесіне ие болды. Ол өте жарысқан мінезімен және нық қадамдылығымен белгілі болды. Шу әскеріндегі оның орны Чжан Иге тең, ал Зонг Юдан жоғары еді. 238 жылдың қыркүйегінде Ляо Хуа өз әскерлерін Ён провинциясының инспекторының (雍州刺史) орналасқан лагеріне шабуылдады. Осыған жауап ретінде Гуо Хуэй өзінің қол астындағы Гуанвей Комендатурасының әкімшісі Ван Юн (王赟) және Наньань Комендатурасының әкімшісі Ю И (游奕) -ді осы шабуылға қарсы тұру үшін жіберді. Вэй қолбасшылары күштерін таратып, Шу әскерін қоршап алып, таулар арасындағы стратегиялық нүктелерді басып алып, олардың қашуына кедері келтіруді жоспарлады. Бірақ осы стратегия Вэй әскерін шашыратып, Ю Идің көптеген лагерлерін қауіпті жағдайға түсірді. Ляо Хуа мұны сезіп, олар әлі дайын болмағанда жеңу мүмкіндігін пайдаланды. Ю И әскері кері шегінуге мәжбүр болды, ал Ван Юн шайқаста жебеден қаза тапты. Ляо Хуа Шу генералы Цзян Вэйді сынады, ол 240 және 262 жылдар аралығында Шудың қарсыласы Цао Вэйге қарсы он бір науқанды бастау арқылы Чжуге Лянның агрессивті сыртқы саясатын жалғастырды. Ол 247 және 249 жылдары үшінші және төртінші науқандарға қатысты. 262 жылы Цзян Вэй он бірінші науқанға аттанған кезде Ляо Хуа былай деді: "Әскери күш қолданудан тартынбаған адам өзін өртеуге татылады". Бұл Боюе (Jiang Wei) -нің қазіргі жағдайы. Ол жаудан ақыл-парасат және әскери күш жағынан кем, бірақ оларға шабуылдауын тоқтатпайды. Ол оларды қалай жеңе алады? Бүгінгі оқиғалар дәл "Әдебиеттер кітабындағы" мына жолдармен сәйкес келеді: "Бұл нәрселер неге менің алдымда болған жоқ? Неге менің артымда қалмады?"
Шу құлағаннан кейінгі өмір
263 жылдың соңында Шу мемлекетінің қарсыласы Цао Вэй Шуды жаулап алу үшін жорық бастады және Шу императоры Лю Шанның басылысымен бір жыл ішінде оны иеленді. Шу құлағаннан кейін Ляо Хуаға бұрынғы Шу жерінен Вэй астанасы Луоянға көшірілуі бұйырылды. Ол жолда аурудан қайтыс болды. Ляо Хуаның туған жылын анықтау мүмкін емес, өйткені тарихта оның қайтыс болған кездегі жасы көрсетілмеген. Дегенмен, оның қайтыс болғанда 70 жасқа жуық болғаны болжамдалады: 261 жылы Чжу Чжан Шу императорлық сарайының басшылығын қабылдағанда, Ляо Хуа Зонг Юға барып, ол: "Біз екеуміз де 70 жастан асып кеттік", - деді.
Сао Ми Чжоу
Сао Ми Чжоу (掃迷帚; сөзбе-сөз "Адастарды жоятын сыпырғыш") – Цинь династиясы кезінде белгілі бір Чжуанчже (壯者; сөзбе-сөз "батыр адам") жазған роман, Лиао Хуа туралы былай дейді: "Шуда жас, сенімді қолбасшы жоқ, сондықтан Лиао Хуа сияқты ескі генералдар әлі де алдыңғы қатарда болуы керек". (蜀中無大將,廖化作先鋒) Бұл мынадай түсіндіруге болады: Шу мемлекетінің соңғы жылдары жас дағдылы кадрлар жетіспегендіктен, қарт Ляо Хуа (сол кезде 70 жастан асып кеткен) Шу армиясының алдыңғы қатарындағы шайқасқа жетекшілік етуге мәжбүр болды. Бұл мақал топта немесе ұйымда жас таланттардың жетіспеуінен туындаған жағдайды сипаттау үшін қолданылады, сондықтан тәжірибелі, бірақ егде жастағы адамдар жауапкершілікті өз мойнына алуға тиіс. Дегенмен, бұл одан басқа, жұмысқа лайықсыз көрінетін, бірақ еңсеруге қиын жағдайларға қарсы тұруға дайын адамды сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін. Алайда, бұл түсінік сынға ұшырауы мүмкін, себебі Ляо Хуа әскери істе білгір болған және Шу Хан режимінің өркендеуі мен құлдырауының куәсі болған санаулы адамдардың бірі еді. Ол Ханжун аймағындағы соңғы Шу Хан режимінің төрт тірегінің бірі саналады, алдымен Ван Пинг және Жу Фу, содан кейін Чжан И (Богонг) және өзімен бірге.
It can be interpreted as: Shu was so lacking in young talents in its twilight years that elderly Liao Hua (more than 70 years old at that time) had to lead the vanguard of the Shu army in battle. The proverb is to describe a situation that there is a lack of young talents in a group or company and hence, old but experienced people will have to take the responsibilities themselves. However, it can also be understood to describe a situation in which a person who is seemingly unfit for a job is forced into doing it, but is willing to face what seems to be insurmountable odds against him/her. This interpretation can be criticized as Liao Hua was adept in military affairs and he was one of a few people who experienced the whole ups and downs of the Shu Han regime. He is regarded one of four cornerstones of the late Shu Han regime in the Hanzhong region, together first with Wang Ping and Ju Fu then with Zhang Yi (Bogong) and him.
Үш патшалық туралы роман
14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романында Ляо Хуа туралы тарихи жазбаларда кездеспейтін бірнеше оқиға бар. 27-тарауда, бандит басшысы және бұрынғы Сары тюрбан көтерілісшісі Ляо Хуа, Лю Бэймен қайта қосылу үшін іздеуде болған Гуан Юмен кездеседі. Гуан Ю, Лю Бэйдің әйелдерін, Гань ханым мен Ми ханымды Ду Юань атты бандиттен құтқарып алғаны үшін оған алғыс айтты, бірақ оның бандиттік өміріне байланысты оны өзіне бағынышты етуден бас тартты. Ол тек 60-тарауда қайта пайда болады, Гуан Ю Цзинь провинциясын күзетіп тұрғанда және Лю Бэй И провинциясына кіргенде оған қосылады. 73-тарауда Ляо Хуа Гуан Юдың Сянянға жасаған жорығында алдыңғы қатарды басқарды. Ол жау генералдары Цао Рен мен Чжай Юаньды олардың бекінісінен шығарып, Гуан Юға оны басып алуға мүмкіндік берді. Фанченг шайқасында Ляо Хуа Сичжун қаласында орналасты, онда ол Гуан Пингтің Янченгтегі әскеріне көмектесті. Жау генералы Сюй Хуан Сичжунды да, Янченгті де басып алғанда, Ляо Хуа мен Гуан Пинг Гуан Юға қосылу үшін оңтүстікке қарай шайқасты. Гуан Ю Цзинь провинциясындағы Лю Бэйдің жерлері Сунь Куанның әскерімен басып алынғаны туралы хабар алғанда, ол Майченгке (麥城) шегінді және онда Сунь әскерімен қоршауға алынды. Майченгте Ляо Хуа қоршаудан шығып, Шаньёндағы Лю Фэн мен Менг Дадан күш-жабдық сұрау үшін ерікті болады. Алайда Лю Фэн мен Менг Да Гуан Юға көмектесуден бас тартқандықтан, Ляо Хуаның жағдайды Лю Бэйге жеткізу үшін Чэндуға барудан басқа жолы қалмады. Сол кезде Гуан Ю тұтқындалып, Сунь Куанның бұйрығымен өлімге кесіледі. Өмірінің соңғы жылдарында және мансабында Ляо Хуа Шудың Вэйге қарсы жорықтарына (Чжуге Лянның Солтүстік экспедициялары және Цзян Вэйдің Солтүстік экспедициялары) белсенді қатысты. Оның ең танымал сәттерінің бірі 103-тарауда, Сима И Шанфанг аңғарынан шегінген кезде болды. Ляо Хуа қашып бара жатқан генералдың ізімен тығыз орманға дейін қуып жетеді, шебер ат темірқасып, оған жетіп, құлатты. Бірақ Сима И ағаштан жалтап өткенде, Ляо Хуа атудан қателесіп, қылышы ағашқа кіріп қалады, осылайша Сима И қашып құтылуға үлгереді. Бірақ қуғын кезінде Сима И алтын бас киімін түсіріп алады. Ляо Хуа бас киімін алып, Чжуге Лянға қайтып келеді, ол оған жасаған әрекеті үшін бірінші дәрежелі марапат береді. Бұл оқиға Вэй Янды ашуландырады, ол Ляо Хуаның әділетсіз мақталуын сезінеді. Чжуге Лян бұны байқайды, бірақ ештеңе айтпайды, бұл Вэй Янның қызғанышына шағын наразылық тудырады. Сол кезде бас киім Вэй әскерін қорлау және ашуландыру үшін қолданылады. Чжуге Лянның қайтысынан кейін Ляо Хуа Цзян Вэйдің басшылығымен жоғарылайды, ақырында арбалар мен атты әскердің генерал-майтарының әскери шеніне жетеді. Цзян Вэйдің аға генералы ретінде Ляо Хуаға көбінесе ең маңызды міндеттер жүктеледі, мысалы, алдыңғы қатарды басқару және жау генералдарын жекпе-жекке шығару. Шуға деген адалдығына қарамастан, Ляо Хуа Цзян Вэйдің Вэйге үнемі шабуыл жасауына және көп күшпен жеңіске жетуге тырысуына келіспейді, мұндай тактика ресурстар мен рухты құртады деп сенді. Егер ол басшы болса, әскерді басқаша басқаратынын айтады, бұл Цзян Вэй мен оның арасында дауға себеп болады. 119-тарауда Лю Шан Вэйге мойынсұнғанда, Ляо Хуа қайғыға батып қайтыс болады.