Кіріспе

Музыкалық орындалу және нотацияда легато (leˈɡaːto; итальян тілінде "байланыстырылған"; француз тілінде lié; неміс тілінде gebunden) музыкалық ноталардың тегіс ойнатылуын немесе айтылуын көрсетеді. Яғни, орындаушы бір нотадан екінші нотаға кез келген үзіліссіз өтеді. Легато техникасы байланысты орындау үшін қажет, бірақ байланысты орындаудан (кейбір аспаптар үшін осы термин қалай түсіндіріледі) өзгеше, легато қайтадан артикуляция жасауға тыйым салмайды. Стандартты нотацияда легато сөзімен немесе легато тобын құрайтын ноталардың астына салынған сызықпен (доға тәрізді сызық) белгіленеді. Легато, стаккато сияқты, артикуляцияның бір түрі. Орташа артикуляция да бар, ол меццо стаккато немесе нон легато деп аталады (кейде портато деп те аталады).

Классикалық струнды аспаптар

Классикалық скрипка мен басқа да ішекті аспаптар музыкасында легато – бұл көбінесе толық доғамен тартылатын, ал ноталар арасындағы үнсіздік минимал, көбінесе байқалмайтын артикуляция. Музыкант мұны доға ұстау қолдың бақыланатын білезік қозғалыстары арқылы қол жеткізеді, бұл көбінесе вибратомен жасырылады немесе күшейтіледі. Мұндай легато орындау стилі портмантомен де байланысты болуы мүмкін.

Гитара

Гитарада (классикалық гитарадан басқа) легато музыкалық артикуляцияны және техниканың нақты қолданылуын белгілеу үшін жиі қолданылады. Бір саусақтың ішекті тербетуі мен қабыс биіктігін анықтауы, бір қолдың қабыс биіктігін белгілеуіне, екіншісінің ішекті тартуына қарағанда ноталар арасындағы өтулерді тегіс етеді. Электр гитарада легато техникасын қолдану үшін көбінесе бір ішекте, бір-біріне жақын ноталарды ойнау қажет, ал бірінші нотадан кейін басқалары балғамен соғып немесе ішектен тартып ойналады. Кейбір гитара виртуоздары (әсіресе Аллан Холдсворт, Шон Лейн және Бретт Гарсед) легато техникасын осыншалықты жетілдірді, олар бір ішектегі ноталардың кез келген комбинациясын өте күрделі түрде, жоғары жылдамдықпен орындай алды. Әсіресе Холдсворттың жағдайында, кейбірлердің пікірінше, ішектің сәл бүгілуіне байланысты гитараның дыбысына зиян келтіретін тартып ойнаудан бас тартты. Сымдарды қиыстырып, тек сол қолдың күшімен нота шығару кезінде қолданылатын "ештеңеден балғамен соғу" термині жиі қолданылады, бірақ тартылған ішекте. Көптеген гитара виртуоздары легато техникасын жақсы біледі, себебі ол жылдам және "таза" ойнауға мүмкіндік береді. Бірнеше балғамен соғу мен тартып алу бірге қолданылғанда, кейде техниканың ағын су сияқты дыбысына сілтеме жасай отырып, "ролл" деп аталады. Бір жұп ноталар арасындағы балғамен соғу мен тартып алудың жылдам тізбегі – трил деп аталады. Гитарада легато көбінесе белгіленген уақыттан гөрі бір соққы ішінде көбірек нота ойнаумен байланысты, яғни әдеттегі жұп немесе үштік емес, бір ширек нотаға қарсы 5 (бестік) немесе 7 (жетілік) нота ойнау. Бұл өте ерекше уақыттық ритмді береді және баяу ойналғанда ерекше дыбысталады. Дегенмен, легато көбінесе жылдам ойналғандықтан, мұны құлақпен байқау қиын. Легато мен екі қолмен саусақпен ойнаудың арасында жіңішке шекара бар, кейде екі техниканы құлақпен ажырату қиын. Әдетте, легато өте ағыншақ, тегіс дыбыс қосады.

Синтезаторлар

Синтезаторларда легато – монофониялық жұмыс режимінің бір түрі. Әдеттегі монофониялық режимде әрбір жаңа нота дыбысты жаңартқанда және конверт генераторларын қайта іске қосса, легато режимінде жаңа нота "легато" (алдыңғы нота әлі де басылып тұрғанда) ойнатылса, конверттер қайта іске қосылмайды. Бұл шабуыл және ыдырау фазаларынан басталатын бастапқы дыбыс тек легато ноталар тізбегі үшін бір рет ғана естіледі. Конверттер сақталу фазасына жеткеннен кейін соңғы нота босатылғанға дейін сол күйде қалады.

Вокальдық музыка

Классикалық әнде легато – үзіліссіз созылған дауыс дыбыстарының тізбегі, олардың арасында әріптердің минималді ғана кедергісі болады. Бұл 18-шы ғасыр мен 19-шы ғасырдың алғашқы онжылдықтарында дауыс сабақтарын берушілер мен әншілер арасында басым болған белканто ән өнерінің маңызды ерекшелігі. Көбінесе «желі» деп аталатын жақсы, тегіс легато классикалық әншілердің табысқа жетуі үшін әлі де қажет. Батыс классикалық вокалдық музыкасында әншілер оны әдетте нақты артикуляциялық белгілер жоқ кез келген фразада қолданады. Көбінесе вокалды легатодағы ең көп кездесетін мәселе – регистрлер арасындағы «желіні» сақтау.