Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сауда қатынастарының санаты
Category of trade relationship
Халықаралық экономикалық қатынастар мен халықаралық саясатта ең ұсынылған ұлт (ЕҰҰ) мәртебесі – бір мемлекеттің халықаралық саудада екінші мемлекетке берген артықшылық деңгейі. Бұл терминнің мағынасы, осы мәртебеге ие болған ел, осы мәртебені берген елден «ең ұсынылған ұлт» ретінде тең сауда артықшылықтарын алуға тиіс (сауда артықшылықтарына төмен тарифтер немесе жоғары импорт квоталары кіреді). Фактически, ЕҰҰ мәртебесі берілген елге осы мәртебесі бар кез келген басқа елге қарағанда нашаррақ қарауға болмайды. Заң саласында екіжақты инвестициялық келісімдердегі ЕҰҰ шарттары тек мазмұндық ережелерді ғана қамтиды ма, әлде процедуралық қорғауды да қамтиды ма деген пікірталас бар. Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) мүшелері бір-біріне ЕҰҰ мәртебесін беруге келіседі. Ерекшеліктер дамушы елдерге, аймақтық еркін сауда аймақтарына және кедендік одақтарға артықшылық беруге мүмкіндік береді. Ұлттық режим принципімен бірге ЕҰҰ ДСҰ сауда құқығының негізгі тасы болып табылады. «Ең ұсынылған ұлт» қатынастары Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісімге (ГАТТ) және ДСҰ-ның өзаралық және дискриминацияға жол бермеу нормаларына сәйкес өзара екіжақты қатынастарды кеңейтеді. Екіжақты өзара қатынастарда бір тараптан берілген артықшылық тек осы артықшылықты өзара ұсынатын тараптарға ғана қолданылады, ал көпжақты өзара қатынастарда сол артықшылық осы артықшылықты келіссөздер арқылы ұсынылған топқа да қолданылады. ГАТТ/ДСҰ-ның дискриминацияға жол бермейтін компоненті ГАТТ/ДСҰ-ның барлық мүшелеріне олардың мәртебесіне қарамастан, өзара келіссөздер арқылы ұсынылған артықшылықты қолданады. ЕҰҰ мәртебесі халықаралық сауда серіктесіне ДСҰ-ның барлық серіктес елдері арасында дискриминациясыз сауданы қамтамасыз ету үшін беріледі. Басқа елге ЕҰҰ мәртебесін беретін ел сауда келісімдерінде жеңілдіктер, артықшылықтар мен иммунитеттер беруге міндетті. Бұл ГАТТ-тың бірінші бабы. ДСҰ ережелеріне сәйкес, мүше елдерге сауда серіктестерін дискриминациялауға рұқсат етілмейді және егер бір сауда серіктесіне арнайы мәртебе берілсе, ел оны ДСҰ-ның барлық мүшелеріне беруге міндетті. Қорытындылай айтқанда, ЕҰҰ – бұл дискриминацияға жол бермейтін сауда саясаты, өйткені ол ДСҰ-ға мүше барлық елдер арасындағы тең сауданы қамтамасыз етеді, эксклюзивті сауда артықшылықтарын емес.
In international economic relations and international politics, most favoured nation (MFN) is a status or level of treatment accorded by one state to another in international trade. The term means the country which is the recipient of this treatment must nominally receive equal trade advantages as the "most favoured nation" by the country granting such treatment (trade advantages include low tariffs or high import quotas). In effect, a country that has been accorded MFN status may not be treated less advantageously than any other country with MFN status by the promising country. There is a debate in legal circles whether MFN clauses in bilateral investment treaties include only substantive rules or also procedural protections. The members of the World Trade Organization (WTO) agree to accord MFN status to each other. Exceptions allow for preferential treatment of developing countries, regional free trade areas and customs unions. Together with the principle of national treatment, MFN is one of the cornerstones of WTO trade law. "Most favoured nation" relationships extend reciprocal bilateral relationships following both the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) and WTO norms of reciprocity and non discrimination. In bilateral reciprocal relationships a particular privilege granted by one party only extends to other parties who reciprocate that privilege, while in a multilateral reciprocal relationship the same privilege would be extended to the group that negotiated a particular privilege. The non discriminatory component of GATT/WTO applies a reciprocally negotiated privilege to all members of GATT/WTO without respect to their status in negotiating the privilege. Most favoured nation status is given to an international trade partner to ensure non discriminatory trade between all partner countries of the WTO. A country which provides MFN status to another country has to provide concessions, privileges, and immunity in trade agreements. It is the first clause in the GATT. Under rules of WTO, a member country is not allowed to discriminate between trade partners and if a special status is granted to one trade partner, the country is required to extend it to all members of WTO. In a nutshell, MFN is a non discriminatory trade policy as it ensures equal trading among all WTO member nations rather than exclusive trading privileges.
Тарих
Ең артықшылықты ұлт мәртебесінің ең алғашқы нысаны 11 ғасырда кездеседі. Ең артықшылықты ұлт мәртебесінің қазіргі түсінігі 18 ғасырда пайда бола бастады, сол кезде шартты және шартсыз ең артықшылықты ұлт мәртебесінің де бөлінуі басталды. Халықаралық сауданың бастапқы кезеңдерінде "ең артықшылықты ұлт" мәртебесі көбінесе екі тарапты, мемлекеттер арасында қолданылды. Бір мемлекет екінші мемлекетпен "ең артықшылықты ұлт" шартын жасасуға мүмкіндік алатын. Мадрид шартында (1667 ж.) Испания Англияға "ең артықшылықты ұлт" сауда мәртебесін берді. 1794 жылы Джей шарты арқылы АҚШ Ұлыбританияға да осындай мәртебе берді. 1882 жылғы Жосон-АҚШ шартында Корей Жосон патшалығы АҚШ тарапынан өзіне ең артықшылықты ұлт мәртебесін беруге мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, тарифтік және сауда келісімдері барлық мүдделі тараптармен Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісім (ГАТТ) арқылы бір уақытта келісілді, нәтижесінде 1995 жылы Дүниежүзілік сауда ұйымы құрылды. ДСҰ мүшелері бір-біріне "ең артықшылықты ұлт" мәртебесін беруді талап етеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін капитал экспорттаушы және капитал импорттаушы елдер арасында жасалған көптеген екіжақты инвестициялық келісімдерде де "ең артықшылықты ұлт" ережесі қарастырылған.
The earliest form of the most favoured nation status can be found as early as the 11th century. Today's concept of the most favoured nation status starts to appear in the 18th century, when the division of conditional and unconditional most favoured nation status also began. In the early days of international trade, "most favoured nation" status was usually used on a dual party, state to state basis. A nation could enter into a "most favoured nation" treaty with another nation. In the Treaty of Madrid (1667), Spain granted England "most favoured nation" trading status. With the Jay Treaty in 1794, the US also granted the same to Britain. In the Joseon–United States Treaty of 1882, the Korean kingdom Joseon was compelled by the United States to give it most favored nation status. After World War II, tariff and trade agreements were negotiated simultaneously by all interested parties through the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), which ultimately resulted in the World Trade Organization in 1995. The WTO requires members to grant one another "most favoured nation" status. A "most favoured nation" clause is also included in most bilateral investment treaties concluded between capital exporting and capital importing countries after World War II.
Ерекшеліктер
ГАТТ мүшелері принцип бойынша дамушы елдердің қажеттіліктерін ескере отырып, "ең қолайлы ұлт" ережесін жеңілдетуге келісті, ал 1964 жылы құрылған БҰҰ Сауда және даму жөніндегі конференциясы дамушы елдердің экспортына артықшылықты қатынас беруге ұмтылды. "Ең қолайлы ұлт" принципінен тағы бір ерекшелік – Еуропалық Одақ және Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (NAFTA) сияқты аймақтық сауда блоктары, олар мүше елдер арасындағы тарифтерді төмендетіп немесе жойып, мүше елдер мен әлемнің қалған бөлігі арасындағы тарифтік кедергілерді сақтап тұр. Сауда келісімдері көбінесе аймақтық экономикалық интеграцияға мүмкіндік беру үшін ерекшеліктерге жол береді.
GATT members recognized in principle that the "most favoured nation" rule should be relaxed to accommodate the needs of developing countries, and the UN Conference on Trade and Development (established in 1964) has sought to extend preferential treatment to the exports of the developing countries. Another exception to the "most favoured nation" principle has been posed by regional trade blocs such as the European Union and the North American Free Trade Agreement (NAFTA), which have lowered or eliminated tariffs among the members while maintaining tariff walls between member nations and the rest of the world. Trade agreements usually allow for exceptions to allow for regional economic integration.
Қайтарып алу
ДСҰ ережелері кез келген елге бұрын берген ең жақсы ұлттық режим (МЖҰР) мәртебесін қайтарып алуға мүмкіндік береді: атап айтқанда, 21-бап (Ұлттық қауіпсіздік) оған қосымша түсіндірмелерсіз мұны жасауға рұқсат береді. Ұйым жасаған мәлімдемеде "Ресей халықаралық құқықты өрескел бұзып, халықаралық экономикалық жүйеде болудан пайда көре алмайды" делінген.
WTO rules allow any country to revoke the MFN status that it had previously accorded to another: in particular, Article 21 (National Security) allows it to do so without further explanation. In a statement, the group declared that "Russia cannot grossly violate international law and expect to benefit from being part of the international economic order".
Америка Құрама Штаттары
1990 жылдары Қытай Халық Республикасының АҚШ тарапынан "ең жақсы ұлт" мәртебесін сақтап қалу АҚШ-та оның құпия әскери технологияларды сатуы және Қытайдың адам құқықтарын ауыр және үздіксіз бұзуы салдарынан пікір қақтығысына әкелді. Қытайдың "ең жақсы ұлт" мәртебесі 2001 жылдың 27 желтоқсанында тұрақты мәртебеге ие болды. Бұрынғы Кеңес Одағының барлық мемлекеттері, Ресейді қоса алғанда, 1996 жылы "ең жақсы ұлт" мәртебесіне ие болды. Бірақ екіжақты деңгейде АҚШ Джексон-Вэник түзетуіне байланысты бұрынғы Кеңес Одағының кейбір мүше мемлекеттеріне, соның ішінде Ресей Федерациясына "ең жақсы ұлт" мәртебесін бере алмады. Бұл елдердің ДСҰ-ға қосылуына кедергі келтірді. Вице-президент Джо Байденнің шақыруымен Джексон-Вэник түзетуі (адам құқықтарын бұзуды сауданы шектемей жазалауға бағытталған) 2012 жылдың 14 желтоқсанында Магнитский заңымен Ресей Федерациясы мен Молдоваға қатысты күшін жойды. 1998 жылы АҚШ-та "ең жақсы ұлт" мәртебесі "тұрақты қалыпты сауда қатынастары" (NTR) деп өзгертілді, себебі көптеген елдердің бұл мәртебесі бар еді. Бұл ел кейбір сауда серіктестеріне осы мәртебеге ие емес елдерге қарағанда артықшылық береді. Бұл АҚШ Жоғарғы Сотының "ең жақсы ұлт" қағидасын "ең жақсы ұлт" серігінен келетін бірдей тауарларға баж салығы бойынша кемсітушілік заңнаманы қабылдауға тыйым салатын қарапайым тыйым ретінде түсіндіруіне негізделген. Сот шешімі бойынша, "ең жақсы ұлт" АҚШ-ты басқа елдерге ерекше жеңілдіктер беруден шектемейді. "Ең жақсы ұлт" саясатының идеясы алғаш рет 1850 жылдардың ортасы мен соңында Жапонияның ашылуы кезінде АҚШ сыртқы саясатында көрінді, ол 1858 жылғы Сауда шартына енгізілді, бұл жапон нарығының ашылуын білдірді. 1998 жылдан бастап АҚШ заңнамасында "ең жақсы ұлт" термині "қалыпты сауда қатынастары" (NTR) терминімен ауыстырылды. Бұл өзгеріс 1998 жылғы Ішкі кіріс қызметін қайта құрылымдау және реформалау туралы заңның 5003-тармағында (P. L. 105 206) қамтылған. Дегенмен, 1974 жылғы Сауда туралы заңның IV тарауы (P. L. 93 618) нарықтық емес экономикаларға қатысты АҚШ-тың "ең жақсы ұлт"/NTR баж тарифтеріне шарттар қойды, олардың бірі – эмиграция еркіндігінің белгілі бір талаптары (әдетте Джексон-Вэник түзетуі деп аталады). Заң президентке белгілі бір шарттарда елдің Джексон-Вэникке толық сәйкес келмеуіне кешірім беруге өкілеттік береді және бұл жыл сайын 3 маусымға дейін жаңартылуы керек. Президент мұны істесе, Конгресс мақұлдамау резолюциясын қабылдамаса (және президенттің ветосын жоққа шығармаса немесе болдырмаса) кешірім автоматты түрде күшіне енеді. Нарықтық экономикасы жоқ Қытайдың "ең жақсы ұлт"/NTR мәртебесі 1951 жылы тоқтатылып, 1980 жылы қайта жаңартылды және президенттің жыл сайынғы ұзартулары арқылы сақталды. Бірақ 1989 жылы Тяньаньмэнь алаңында демократия жақтастарының қырғынынан кейін Қытайдың "ең жақсы ұлт" мәртебесін жыл сайын жаңарту Конгресте қызу пікірталыс тудырды, сондай-ақ Қытайдың "ең жақсы ұлт"/NTR мәртебесін тоқтатуға немесе Қытайдың сауда және сауда емес мәселелердегі әрекеттерін жақсартуға қатысты қосымша шарттар енгізу туралы заң ұсынылды. Ауыл шаруашылығымен айналысатын тараптар, әдетте, Қытайға арналған "ең жақсы ұлт"/NTR жаңартуын тоқтатуға тырысуға қарсы болды, себебі бұл ел тарапынан жауап келсе, АҚШ-тың қазіргі және болашақ ауыл шаруашылығы экспортының жылдық миллиардтаған доллары қауіпке ұшырауы мүмкін екенін мәлімдеді. Қытай жағдайында Конгресс 2000 жылдың 10 қазанында президент Клинтон қол қойған тұрақты қалыпты сауда қатынастары (PNTR) мәртебесіне келісті. PNTR 2001 жылдың желтоқсанында Қытайдың ДСҰ-ға қосылуына жол ашты, ол АҚШ-тың ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттаушыларына сауда кедергілерін азайту және ауыл шаруашылығы нарықтарын ашу үшін Қытайдың ДСҰ келісімдерінен пайда алу мүмкіндігін береді.
In the 1990s, continued "most favored nation" status for the People's Republic of China by the United States created controversy in the USA because of its sales of sensitive military technology and China's serious and continuous persecution of human rights. China's MFN status was made permanent on December 27, 2001. All of the former Soviet states, including Russia, were granted MFN status in 1996. On a bilateral level, however, the United States could not grant MFN status to some members of the former Soviet Union, including the Russian Federation, because of the Jackson–Vanik amendment. This presented an obstacle to those countries' accession to the WTO. At the urging of Vice President Joe Biden, the Jackson–Vanik amendment (which attempts to punish human rights violations without hampering trade) ceased to apply to the Russian Federation and Moldova with Magnitsky Act on December 14, 2012. In 1998, the "most favoured nation status" in the United States has been renamed "permanent normal trade relations" (NTR) as all but a handful of countries had this status already. The country gives preferential treatment to some of its trading partners without this status. This is based on the U. S. Supreme Court interpretation of MFN principle as a mere prohibition to enact discriminatory legislation concerning duties on goods of like character imported from an MFN partner. The court ruled that MFN does not constrain the U. S. from giving out special privileges to other countries. The ideas behind MFN policies can first be seen in US foreign policy during the opening of Japan in the mid to late 1850s, when they were included as a clause in the Commercial Treaty of 1858, which signalled the opening of the Japanese market. Since 1998, the term normal trade relations (NTR) has replaced most favoured nation in all U. S. statutes. This change was included in section 5003 of the Internal Revenue Service Restructuring and Reform Act of 1998 (P. L. 105 206). However, Title IV of the Trade Act of 1974 (P. L. 93 618) established conditions on U. S. MFN/NTR tariff treatment to certain non market economies, one of which is certain freedom of emigration requirements (better known as the Jackson–Vanik amendment). The act authorizes the president to waive a country's full compliance with Jackson–Vanik under specified conditions, and this must be renewed by June 3 of each year. Once the president does so, the waiver is automatic unless Congress passes (and avoids or overturns a presidential veto of) a disapproval resolution. MFN/NTR status for China, a non market economy, which had been originally suspended in 1951, was restored in 1980 and was continued in effect through subsequent annual Presidential extensions. Following the massacre of pro democracy demonstrators in Tiananmen Square in 1989, however, the annual renewal of China's MFN status became a source of considerable debate in the Congress; and legislation was introduced to terminate China's MFN/NTR status or to impose additional conditions relating to improvements in China's actions on various trade and non trade issues. Agricultural interests generally opposed attempts to block MFN/NTR renewal for China, contending that several billion dollars annually in current and future U. S. agricultural exports could be jeopardized if that country retaliated. In China's case, Congress agreed to permanent normal trade relations (PNTR) status in , President Clinton signed into law on October 10, 2000. PNTR paved the way for China's accession to the WTO in December 2001; it provides U. S. exporters of agricultural products the opportunity to benefit from China's WTO agreements to reduce trade barriers and open its agricultural markets.
Үндістан
Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) қосылу шарттары бойынша міндеттемелерге сәйкес, ДСҰ мүше елдері бір-біріне ең ұсынысқа ие ұлт (МҰҰ) мәртебесін автоматты түрде береді, егер осы мүше ел ДСҰ-ға хабарлаған келісімде немесе тізімде басқаша көрсетілмесе. Осы қағидаға сәйкес, Үндістан тауарларға қатысты ДСҰ мүше елдерінің көпшілігіне МҰҰ мәртебесін берді. Оңтүстік Азия аймақтық ынтымақтастық ұйымы (ОААҰ) шеңберінде Бангладеш, Мальдив, Непал, Пәкістан және Шри-Ланка ДСҰ мүшелері болып табылады, және Пәкістанды қоспағанда, барлығы Үндістанға МҰҰ мәртебесін берді, ал Үндістан барлық ОААҰ елдеріне МҰҰ мәртебесін берген болатын. 2019 жылы Үндістан Пәкістанға қатысты МҰҰ мәртебесін жойды. МҰҰ мәртебесіне қатысты ерекшеліктер (болған жағдайда) әрбір мүше ел ДСҰ-ға хабарлаған қызметтер міндеттемелерінің тізімінде көрсетілген.
As per the obligation under their World Trade Organization (WTO) treaties of accession, the member countries of WTO automatically extend most favoured nation (MFN) status to each other unless otherwise specified in the agreement or schedule notified to the WTO by that member country. Pursuant to that provision, India has extended MFN status for goods to most member countries of WTO. Within the South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC), Bangladesh, Maldives, Nepal, Pakistan and Sri Lanka are members of the WTO and all excepting Pakistan have extended MFN status to India, which had extended MFN status to all SAARC countries. In 2019, India revoked its MFN status towards Pakistan. So far as exception to MFN status (if any) is concerned, each member country has indicated the same services in its schedule of services commitments, as notified to the WTO.
Келісім-шарт құқығында
Ең қолайлы ұлт туралы шарт (сондай-ақ ең қолайлы клиент туралы шарт немесе ең қолайлы лицензиат туралы шарт деп те аталады) – бұл сатушының (немесе лицензиардың) кез келген басқа сатып алушыға (немесе лицензиатқа) ұсынатын ең жақсы шарттарды сатып алушыға (немесе лицензиатқа) беруге келісетін келісімшарт тармағы. Кейбір жағдайларда мұндай шарттарды қолдану кең таралған құбылысқа айналуы мүмкін, мысалы, онлайн электрондық кітап сатушылар баспагерлермен электрондық кітаптарды жеткізу туралы келісімшарт жасасқан кезде. Мұндай шарттарды қолдану кейбір жағдайларда бәсекеге қарсы әсер ететін факторлар және монополияға қарсы заңнаманы бұзу туралы алаңдаушылық тудыруы мүмкін, ал басқа жағдайларда бұл әсер бәсекеге ықпал ететін фактор ретінде қарастырылуы мүмкін. Ең қолайлы ұлт туралы шарттардың қолданылуы мүмкін бір мысал – институционалдық инвестициялық кеңес беру келісімшарттары, онда белгілі бір шарттар орындалса, бір клиент басқа клиенттерге ұсынылатын ең төменгі комиссияға құқылы болуы мүмкін, егер олардың инвестициялық стратегиясы бірдей және басқарудағы активтердің көлемі бірдей немесе одан төмен болса. Ең қолайлы ұлт туралы шарт мемлекет пен компания немесе инвестор арасындағы келісімге де енгізілуі мүмкін. Бұл ерекше жеңілдіктер мен артықшылықтар беруді білдіреді, бірақ мемлекет басқа елдермен ЕҚҰ режимін қолдану міндеттемелерінен жалтарту үшін келісімшарттық механизмдерді пайдалана алмайды. Мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастан айырмашылығы, онда ең қолайлы ұлт мәртебесі берілген мемлекетті екінші мемлекеттен нашаррақ жағдайға салуға болмайды, егер ол әртүрлі инвесторларға әртүрлі жеңілдіктер берсе, қабылдаушы мемлекет ЕҚҰ режимін бұзбайды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму конференциясы бұл мәселені түсіндірген кезде, "қабылдаушы ел жеке инвестициялық келісімшартқа түсуге міндетті емес" және "келісімшарт жасау еркіндігі ЕҚҰ стандартына қарағанда басым" деп мәлімдеді. Алайда, бұл жалпы қағида абсолютті емес.
A most favoured nation clause (also called a most favoured customer clause or most favoured licensee clause) is a contract provision in which a seller (or licensor) agrees to give the buyer (or licensee) the best terms it makes available to any other buyer (or licensee). In some contexts, the use of such clauses may become commonplace, such as when online ebook retailers contract with publishers for the supply of e books. Use of such clauses, in some contexts, may provoke concerns about anticompetitive influences and antitrust violations, while in other contexts, the influence may be viewed as procompetitive. One example where most favoured nation clauses may appear is in institutional investment advisory contracts, where if a certain number of conditions are met, one client may be entitled to the lowest fee offered to other clients with a substantially identical investment strategy and the same or lower level of assets under management. The most favoured nation clause can also be included in an agreement between a state and a company or an investor. This involves the provision of special privileges and advantages although the state cannot use contractual mechanisms to avoid its MFN treatment obligations with other countries. Unlike the relationship among states where a nation accorded an MFN status cannot be treated less advantageously than another, the host nation does not breach MFN treatment if it provides different privileges to different investors. The United Nations Conference on Trade and Development clarified this when it stated that "a host country cannot be obliged to enter into an individual investment contract" and that "freedom of contract prevails over the MFN standard." This general principle, however, is not absolute.