Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1914 жылы атомның кванттық табиғатын растау
1914 confirmation of the quantum nature of atoms
Франк-Герц эксперименті атомның кванттық табиғатын нақты көрсететін алғашқы электрлік өлшеу болды, осылайша "әлем туралы түсінігімізді өзгертіп берді". Сондықтан, Бор 1911 жылы берілген нұсқауларды орындап, Лоренц және басқалар ұсынған формуланы 1913 жылғы атомдық моделіне енгізді. Лоренц дұрыс болған. Атомдардың кванттануы оның Бор моделіне қосылған формуласына сай келді.
The Franck–Hertz experiment was the first electrical measurement to clearly show the quantum nature of atoms, and thus "transformed our understanding of the world". Therefore, Bohr had followed the instructions given in 1911 and copied the formula proposed by Lorentz and others into his 1913 atomic model. Lorentz had been correct. The quantization of the atoms matched his formula incorporated into the Bohr model.
Тәжірибе
[[Сурет:Фрэнк Герц en. svg|thumb|right|200px|Анод тогы (кез келген бірліктер) тор кернеуіне қатысты (катодқа шаққанда). Бұл график 1914 жылғы Франк пен Герцтің түпнұсқалық мақаласына негізделген. Суретте заманауи Франк-Герц түтігі көрсетілген. Ол үш электродтан тұрады: электронды шығаратын, қызған катод; металл тор; және анод. Тордың кернеуі катодқа қатысты оң, сондықтан қызған катодтан шыққан электрондар оған тартылады. Экспериментте өлшенген электр тогы тор арқылы өтіп, анодқа жеткен электрондарға байланысты. Анодтың электр потенциалы торға қатысты сәл теріс, сондықтан анодқа жеткен электрондар тордан өткеннен кейін кемінде тиісті кинетикалық энергияға ие болады. Бор моделінің негізгі қағидасы – электронның атом ядросына байланысуының мүмкін болатын энергиялары. Егер басқа бөлшектің соқтығысуы осы байланысу энергиясын қамтамасыз етсе, атом иондануы мүмкін. Бұл электронды атомнан босатып, оң зарядталған ионды қалдырады. Жерді айналатын спутниктермен салыстыруға болады. Әр спутниктің өзіндік орбитасы бар, және кез келген орбиталық қашықтық пен спутниктің байланысу энергиясы мүмкін. Электрон атом ядросының оң зарядына ұқсас күшпен тартылатындықтан, «классикалық» есептеулер электрон үшін де кез келген байланысу энергиясы мүмкін болуы керек деп болжайды. Алайда, Бор тек электронның «кванттық энергия деңгейлеріне» сәйкес келетін нақты байланысу энергияларының қатары болады деп есептеді. Электрон әдетте ең төменгі энергия деңгейінде, ең жоғары байланысу энергиясымен кездеседі. Қосымша деңгейлер жоғарырақ орналасқан, байланысу энергиясы төмен. Осы деңгейлер арасындағы аралық байланысу энергияларына рұқсат етілмейді. Бұл революциялық болжам болды. Бор моделінде соқтығысу атомның ішкі электронын ең төменгі деңгейден жоғарыдағы бірінші кванттық деңгейге көтереді. Бор моделі сонымен қатар ішкі электронның қозу кванттық деңгейінен ең төменгі деңгейге оралғанда жарық шығатынын болжады; оның толқын ұзындығы атомның ішкі деңгейлерінің энергия айырмашылығына сәйкес келеді, бұл Бор қатынасы деп аталады.
[[Image:Franck Hertz en. svg|thumb|right|200px|Anode current (arbitrary units) versus grid voltage (relative to the cathode). This graph is based on the original 1914 paper by Franck and Hertz. A contemporary Franck–Hertz tube is shown in the photograph. It is fitted with three electrodes: an electron emitting, hot cathode; a metal mesh grid; and an anode. The grid's voltage is positive relative to the cathode, so that electrons emitted from the hot cathode are drawn to it. The electric current measured in the experiment is due to electrons that pass through the grid and reach the anode. The anode's electric potential is slightly negative relative to the grid, so that electrons that reach the anode have at least a corresponding amount of kinetic energy after passing the grid. The fundamental assumption of the Bohr model concerns the possible binding energies of an electron to the nucleus of an atom. The atom can be ionized if a collision with another particle supplies at least this binding energy. This frees the electron from the atom, and leaves a positively charged ion behind. There is an analogy with satellites orbiting the Earth. Every satellite has its own orbit, and practically any orbital distance, and any satellite binding energy, is possible. Since an electron is attracted to the positive charge of the atomic nucleus by a similar force, so called "classical" calculations suggest that any binding energy should also be possible for electrons. However, Bohr assumed that only a specific series of binding energies occur, which correspond to the "quantum energy levels" for the electron. An electron is normally found in the lowest energy level, with the largest binding energy. Additional levels lie higher, with smaller binding energies. Intermediate binding energies lying between these levels are not permitted. This was a revolutionary assumption. In the Bohr model, the collision excited an internal electron within the atom from its lowest level to the first quantum level above it. The Bohr model also predicted that light would be emitted as the internal electron returned from its excited quantum level to the lowest one; its wavelength corresponded to the energy difference of the atom's internal levels, which has been called the Bohr relation.