Кармель тауы: Израильдің жағажай сілемдері мен ежелгі адам эволюциясының ортасы
Mount Carmel
Кармель тауы – Израильдің солтүстігіндегі, Жерорта теңізіне жақын таулы аймақ. ЮНЕСКО биосфералық қорығы, Хайфа қаласы орналасқан. Этимологиясы зерттелген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израильдегі жағалау тау тізбегі және оның бөліктері Кармел тауы (הַר הַכַּרְמֶל; جبل الكرمل), араб тілінде Мар Элиас тауы (link=no) деп те аталады, Солтүстік Израильде Жерорта теңізінен оңтүстік-шығысқа қарай созылып жатқан жағалау тау тізбегі. Бұл аймақ ЮНЕСКО биосфералық қорығы болып табылады. Онда бірнеше қала орналасқан, олардың ең ірісі – Израильдің үшінші үлкен қаласы Хайфа, ол таудың солтүстік және батыс беткейлерінде жатыр.
Coastal mountain range in Israel and portions thereof
Mount Carmel (הַר הַכַּרְמֶל; جبل الكرمل), also known in Arabic as Mount Mar Elias (link=no), is a coastal mountain range in northern Israel stretching from the Mediterranean Sea towards the southeast. The range is a UNESCO biosphere reserve. A number of towns are situated there, most notably Haifa, Israel's third largest city, located on the northern and western slopes.
Этимология
Кармель сөзі мынадай мағыналарда түсіндірілді: "бақ жері" (тегі белгісіз); "Құдайдың жүзімдігі", "керем" және "эль" сөздерінің қосындысы; немесе "толық дәнді" білдіретін "кар мале" сөзінің қысқартылған түрі. Мартин Ян Малдер үшінші этимологиялық түсіндірме ұсынды, яғни "керем + l" ламид суффиксімен, бірақ ламид суффиксінің болуына сенімді дәлелдер жеткіліксіз болғандықтан, бұл күмәнді деп есептеледі.
The word karmel has been interpreted to mean: "garden land" (of uncertain origin); "vineyard of God", as a compound of kerem and el; or a clipping of kar male, meaning "full kernel." Martin Jan Mulder suggested a third etymology, that of kerem + l with a lamed sufformative, but this is considered unlikely as evidence for the existence of a lamed sufformative is weak.
География және геология
"Кармел тауы" деген тіркес үш түрлі мағынада қолданылады, яғни келесі үш аймардың бірін білдіреді: 1930 және 1932 жылдар аралығында Дороти Гаррод Кармел тау тізбегінде – эль-Вад, эль-Табун және Эс-Схулде төрт үңгір және бірнеше тас паналарды қазды. Гаррод неандертальдықтар мен ерте заманғы адамдардың қалдықтарын тапты, соның ішінде Табун I деп аталған неандерталь әйелінің қаңқасын тапты, ол ең маңызды адам қазбаларының бірі саналады. Эль-Табундағы қазба аймақтағы ең ұзақ стратиграфиялық тіркемені құрады, ол 600 000 жылдан астам адам қызметінің кезеңін қамтиды. Төрт үңгір мен тас пана (Табун, Джамал, эль-Вад және Схул) бірге төменгі палеолиттен бүгінгі күнге дейінгі мәліметтерді береді, бұл шамамен миллион жылдық адам эволюциясын көрсетеді. Сондай-ақ, неандертальдықтар мен Homo sapiens-тің жақсы сақталған бірнеше жерлеу орындары бар, ал көшпелі аңшы-жинаушылар тобынан күрделі, отырықшы егісшілдік қоғамдарға өту осы жерде кеңінен сипатталған. Бәрі бірге алғанда, бұл Кармел тауындағы үңгірлердің палеоэкологиялық өзгерістер аясында адамның мәдени және биологиялық эволюциясын зерттеудегі маңыздылығын көрсетеді. 2012 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра комитеті Кармел тауындағы адам эволюциясының орындарын Әлемдік мұра тізіміне қосты. Әлемдік мұраға Нахал Меарот/Уади Эль-Мугара аңғарының оңтүстік жағындағы төрт үңгір (Табун, Джамал, эль-Вад және Схул) кіреді. Бұл орын "табиғи" және "мәдени" екі санаттағы талаптарға сай келеді.
The phrase "Mount Carmel" has been used in three distinct ways, referring to either one of the following three areas: between 1930 and 1932, Dorothy Garrod excavated four caves, and a number of rock shelters, in the Carmel mountain range at el Wad, el Tabun, and Es Skhul. Garrod discovered Neanderthal and early modern human remains, including the skeleton of a Neanderthal female, named Tabun I, which is regarded as one of the most important human fossils ever found. The excavation at el Tabun produced the longest stratigraphic record in the region, spanning 600,000 or more years of human activity. The four caves and rock shelters (Tabun, Jamal, el Wad, and Skhul) together yield results from the Lower Paleolithic to the present day, representing roughly a million years of human evolution. There are also several well preserved burials of Neanderthals and Homo sapiens and the transition from nomadic hunter gatherer groups to complex, sedentary agricultural societies is extensively documented at the site. Taken together, these emphasize the paramount significance of the Mount Carmel caves for the study of human cultural and biological evolution within the framework of palaeo ecological changes." In 2012, UNESCO's World Heritage Committee added the sites of human evolution at Mount Carmel to the List of World Heritage Sites. The World Heritage Site includes four caves (Tabun, Jamal, el Wad, and Skhul) on the southern side of the Nahal Me'arot/Wadi El Mughara Valley. The site fulfils criteria in two separate categories, "natural" and "cultural".
Ежелгі ауыл шаруашылығы: зәйтүн майы мен шарап
Археологтар Кармил тауының әртүрлі жерлерінде ежелгі шарап пен май сығу қондырғыларын тапты.
Archaeologists have discovered ancient wine and oil presses at various locations on Mount Carmel.
Еврей Киелі кітап
Жасыл шөптекті өсімдіктердің көп болуы және тік беткейдегі көптеген үңгірлер Кармелді қылмыскерлердің жиналатын орнына айналдырды. Патшалар кітабында Еліше жас жігіттерді қарғағаннан кейін бірден Кармелге сапар шеккені айтылады, себебі олар оны және Илияның көтерілуін мазақтап: "Көтеріл, тоңкек!" - деп әжуалады. Содан кейін орманнан аюлар шығып, олардың 42-сін жаралады. Бұл Елішенің қандай да бір қарсы әрекеттен қашу үшін сол жерде пана іздегенін міндетті түрде білдірмейді.
Due to the lush vegetation on the sloped hillside, and many caves on the steeper side, Carmel became the haunt of criminals. According to the Books of Kings, Elisha travelled to Carmel straight after cursing a group of young men because they had mocked him and the ascension of Elijah by jeering, "Go on up, bald man!" After this, bears came out of the forest and mauled 42 of them. This does not necessarily imply that Elisha had sought asylum there from any potential backlash,
Ахмадия мұсылмандары
Ахмадия мұсылман қауымының Израильдегі ең ірі мешіті Хайфа қаласының Кабабир ауданындағы Кармел тауында орналасқан, ол Махмуд мешіті деп аталады. Бұл екі минареті бар ерекше құрылыс. Израиль президенті Шимон Перес бір кезде ифтар дастарқанына қатысу үшін осы мешітке келген.
The Ahmadiyya Muslim Community has its largest Israeli mosque on Mount Carmel, in the Kababir quarter of Haifa, known as the Mahmood Mosque. It is a unique structure with two minarets. The mosque was once visited by the president of Israel, Shimon Peres, for an iftar dinner.