Кіріспе

Ларс Олоф Горан Кропп (11 желтоқсан 1966 – 30 қыркүйек 2002) – швед авантюрисі және альпинисі, оттегісіз Эверест тауына шыққан алғашқы скандинавиялық. 1996 жылғы 23 мамырда ол Эверест тауына қосымша оттегісіз және шерптердің көмегінсіз жалғыз өрледі, бұл саяхаты үшін Швециядан велосипедпен жалғыз келіп, кері жолдың бір бөлігін де осылай жүрді.

Ерте өмір

1972 жылы Кропптың әкесі оны Норвегиядағы Голдхопиггенге, Скандинавиядағы ең биік шыңға көтерді. Мектепті бітірген соң ол Швецияның парашютші-рейнджерлері қатарында қызмет етті, онда қатаң дайындықтан өтті және болашақ серігі, альпинист Матс Далинмен танысты.

Тау-кен көтеру

1988 жылы Кропп Тәжікстан мен Қырғызстан шекарасында орналасқан 7134 метр биіктіктегі Ленин шыңына көтерілді. Кропп пен оның серіктері 10 күнде рекордтық уақыт ішінде шыңға шықты. 1989 жылы Кропп Чо-Оюға көтерілуді жоспарлаған, бірақ рұқсаты болмады. Оның орнына Оңтүстік Америкаға барып, Илиниза-Сур (5266 метр), Котопакси (5897 метр), Иллимани (6300 метр), Хуайна-Потоси (6088 метр) және Илампу (6520 метр) тауларына шықты. 1990 жылы швед экспедициясында ол даниялық альпинист Рафаэль Дженсенмен бірге Пакистандағы Музтаг мұнарасына (7273 метр) көтерілді. Бұл тау Гималайдағы 7000 метрлік ең қиын таулардың бірі, және олардың шығуы төртінші рет болды. 1991 жылы Кропп шығыс Қырғызстанда Пик Победаға (7439 метр) көтерілді. Мац Далинмен бірге Кропп шыңға шығуға тырысты, бірақ Далин ауруына байланысты әрекеттен бас тартуға мәжбүр болды. Кропп жалғастырып, қатты бас ауруымен шыңға жетті. 1992 жылы Кропп, ақыры Чо-Оюға көтерілуге рұқсат алды. Дайындық үшін ол Далинмен Шамонидегі тауларға көтерілді. Айгүл Вертеге шығу кезінде таудың үстінен тас құлап, Далиннің қауіпсіздік шлемінің астынан, маңдай сүйегінің үстінен соғып, қаза тапты. Кропп, серігінің қалауынша, осы трагедияға қарамастан Чо-Оюға көтерілуді шешті. Ол өзінің Range Rover көлігімен Непалға дейін барды. Шыңда Кропп Далиннің суреті бар мұз балтасын Эверест тауына қаратып қойды.

К2

1993 жылы Кропп Каракорумға қайта оралды, бұл жолы К2 тауына шығу үшін. Бастапқыда ол швед экспедициясына қатысуды жоспарлаған, бірақ Кропп егер экспедицияның басқа қатысушыларынан бұрын шыңға шыға алса, ол алғашқы швед және скандинавиялық альпинист болатынын түсінді. Сондықтан Кропп шведтерге дейін тауға көтерілуді жоспарлаған словен экспедициясына қосылды. Оның тауға шығу күнін алға жылжытуының тағы бір себебі – оның Range Rover көлігі өткен жылы Cho Oyu тауына шыққаннан бері Пәкістанда қалған еді, себебі Иран кедені оған рұқсат бермеді. Бірақ Кропптың словен әріптестері оны өз альпинистік жоспарларынан шығарып тастады. Оның орнына Кропп Дэвид Шарманмен бірікті, ол шыңнан тірі түсетін алғашқы ағылшын болуды үміттенеді. Словениялықтар шыңға көтерілуге тырысқанда, қатты дауыл болды және олар биіктеп қалды. Кропп өзінің көтерілуін тоқтатты және көмектесе алатындарын құтқаруға кірісті. Осы оқиғадан бір апта өткен соң, ол британдық әріптесімен бірге болды, бірақ Шарман құлап, аяғын сындырып, төмен түсті. Кропп жалғыз өзі, қосымша оттегісіз шыңға жетті. Төмен түскен кезде тағы бір дауыл Кроппты теңіз деңгейінен 8000 метр биіктікте қалдырды. Кропп кейіннен базалық лагерьге жетті. Көтерілістен кейін бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығы артып, Кропп Kropp & Adventure AB компаниясын құрды. 1994 жылы ол Эндрю Лок және швед альпинистері Матс Холмгрен мен Николас Гафгомен бірге қайтадан Каракорумға оралды. Олардың мақсаты – Брод Пик тауына шығу еді, сонымен қатар бұрын ешкім шықпаған солтүстік-оңтүстік-батыс қырқасына алғашқы болып көтерілуді көздеді. Бірақ олар да сәтсіздікке ұшырап, 7000 метрден төменге қайтаруға мәжбүр болды. Содан кейін олар бағытталған жолмен шыңға қарай бет алды, онда Лок, Холмгрен және Кропп алғашқы шыңға жетті. Кропп негізгі шыңға тағы бір рет көтеріліп, жылдам және үзіліссіз жалғыз өрлеуден кейін сәтті шықты.

Эверест тауы

1996 жылы көтерілу үшін Кропп 1995 жылы 16 қазанда Стокгольмнен арнайы жасалған велосипедпен, құрал-жабдықтары мен азық-түлігімен шықты. Ол велосипедпен 8000 миль (12875 км) сапар шегіп, 1996 жылдың сәуірінде Эверест базалық лагеріне жетті. Сол кезде тауға келген барлық Эверест экспедицияларының өкілдері жиналған кезде, Кропптың бірінші болып шыңға шығуы туралы келісімге келді. 3 мамырда Кропп белдеміне дейін қарға батып, Эвересттің Оңтүстік шыңына жетті, ол шыңнан 100 метр қашықтықта орналасқан. Бірақ ол кері қайтуға шешім қабылдады, себебі күн батып қалған еді және егер ол жалғастырса, қараңғыда түсуі мүмкін болған. Кропп базалық лагерде қалпына келген кезде, 1996 жылғы Эверест апаты болды. Ол тауға дәрі-дәрмек жеткізуге көмектесті. Үш аптадан кейін, 23 мамырда ол тауға қайта шабуыл жасады, бұл жолы қосымша оттегісіз сәтті шыңға көтерілді. Содан кейін ол үйіне велосипедпен бір бөлігін жүріп қайтты. 1999 жылы ол өзінің әйелі Рената Хлюмскамен бірге Эверестке қайта оралды, олар таудан 25 тасталған баллондарды алып шықты. Олар екеуі де сәтті шыңға көтерілді.

Дау

2000 жылдың басында Кропп және оның шведтік әріптесі Ола Скиннармо қолдаусыз Солтүстік полюске шаңғымен баруға тырысты. Кропп саусағына қыстықтанғандықтан экспедицияны тоқтатуға мәжбүр болды. Экспедиция кезінде ол екеуін қуған ақ аюды атып өлтірді. Бұл оқиға швед баспасөзіндегі жазушы Ян Гиллоудың Кроппты браконьер деп айыптауына себеп болды, себебі полярлық аюларды ату Солтүстік полюстің үстінен шаңғымен өтудің қажетті салдары екендігі айтылды. Кропп ар-намысын қорғау үшін сотқа жүгінді, бірақ соттан жеңілген соң АҚШ-тың Сиэтл қаласына көшіп кетті. Кейін сол жылы Лондонда 1996 жылғы Эверест экспедициясының жетекшісі Майкл Труман Кропптың өмірбаяндығын баспадан жамандады деп сотқа берді. Кропп Труманның есімін экспедиция мүшесі Майк Бернстің есімімен шатастырып, осылайша Труманның мінез-құлқы туралы жалған мәлімдемелер жасады.

Өлім

2002 жылдың 30 қыркүйегінде Кропп Вашингтон штатының Вантаж қаласы маңындағы Frenchman Coulee шатқалындағы Air Guitar бағытымен көтеріліп бара жатып 18 метр (60 фут) биіктіктен құлап, бас жарақаттарынан көз жұмды. Сиэтл қаласынан келген таушы Эрден Эручпен сенімділікпен қамтамасыз етілген кезде, оның орнатылған қорғанысы жарықтан шығып кетіп, келесі қорғаныстың сымды қақпасы бар карабині сынды. Эручтің сөзіне сүйенсек, Кропп құлаудың салдарынан дереу қаза тапты.

Жарыс мансабы

Кропп швед және скандинавиялық Формула 3 серияларында бірнеше маусым жарысты. Оның соңғы жарысы 2000 жылы өтті. Кропп жылдам спорттық автомобильдерді өте жақсы көріп, жеке жолда Феррари мен Мазерати көліктерін жүргізетін. Фон Браун Спорттық Автомобильдерімен бірлесіп, ол төзімділік жарыстары үшін Ferrari F355 GT машинасының жетілдірілген нұсқасын жасады. Ол қайтыс болғанға дейін тек бірнеше сынақ жарыстары ғана өткізілді.