Кіріспе

Британдық ұшақ жасаушы, 1913–1920

Sopwith Aviation Company – британдық ұшақ жасау компаниясы. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде негізінен Британдық Корольдік Әскери-теңіз әуе қызметі, Корольдік ұшу корпусы және кейіннен Корольдік әуе күштері үшін ұшақтарды жобалап, өндірген, ең танымалдары – Sopwith Camel. Сопвит ұшақтары соғыс кезінде француз, бельгиялық және американдық әуе қызметтерімен де әртүрлі көлемде пайдаланылды. 1919 жылдың сәуір айында компания Sopwith Aviation & Engineering Company Limited деп қайта аталды. 1920 жылдың қыркүйегінде мотоциклдер құрастыруға жасалған әрекет сәтсіз аяқталып, компания өз еркімен таратылды. Патенттер мен өзге де активтерді H. G. Hawker Engineering атты жаңа компания сатып алды.

Алғашқы жылдар

Сопвиф авиациялық компаниясы (Бруклендс қаласында орналасқан) 1912 жылдың маусымында 24 жасында авиация, яхталар және автокөлік жарыстарына қызығушылық танытқан бай спортшы Томас Сопвифтің құрылымы болды. 1912 жылдың қарашасында алғашқы әскери ұшақтары сатылғаннан кейін Сопвиф компанияның алғашқы фабрикасына көшіп барды, ол сол жылдың желтоқсанында Оңтүстік-Батыс Лондондағы Кингстон теміржол станциясына жақын Канбери Парк-роудтағы жақында жабылған роликті коньки тебу алаңында ашылды. 1913 жылы Уайт аралындағы Ист-Коустағы С. Е. Сондерс кеме жасау шеберханасымен жасалған алғашқы ынтымақтастық Сопвиттің "Бат-бот" атты ұшу қайығын жасады. Бұл қайық Consuta ламинатталған корпусы бар, теңізде де, құрлықта да жұмыс істей алатын алғашқы ұшу қайығы болды. 1914 жылы Вулстонда (Гэмпшир) шағын фабрика ашылды. Соғыс басталған кезде компанияда 200 қызметкер болды, бірақ соғыс аяқталған кезде бұл көрсеткіш 6000-ға жетті.

Соғыстан кейінгі диверсификация және сәтсіздік

Соғыстан кейін компания соғыс уақытындағы үлгілеріне негізделген азаматтық нарыққа арналған ұшақтарды шығаруға тырысты. Олардың ішінде бір қанатты «Түйе» және «Көгершін» (Pup-тың туындысы), сондай-ақ «Шұбар» және «Қарлығаш» сияқты ұшақтар болды, бірақ соғыстан қалған ұшақтардың кеңінен және арзан бағада қолжетімділігі бұл жобаны экономикалық тұрғыдан тиімсіз етті. 1919 жылы компания «Sopwith Aviation & Engineering Company» деп қайта аталды, ал зауыт лицензия бойынша ABC мотоциклдерін шығару үшін қайта ұйымдастырылды; бұл үшін жаңа жабдыққа 100 000 фунт стерлинг инвестицияланды. 1920 жылдың қыркүйегінде Кингстон зауыты қор жинау үшін жабылды, содан кейін компания ерікті түрде таратылуға шешім қабылдады; Кингстон зауытының басқарушысы 1400 қызметкерге жолдаған хатында:

1920 жылдың қазан айында өткен кредиторлардың отырысында компанияның 1918 жылы 900 000 фунт стерлингтік қосымша табысы болғаны, бірақ мотоциклдер сатылымының төмендеуінен кейін компанияның 705 430 фунт стерлингтік міндеттемелері (оның ішінде 583 510 фунт стерлингтік артық пайда салығы) және 862 630 фунт стерлингтік активтері бар екені түсіндірілді. Компания артық пайдаға салынатын салық сомасын даулап отырды және бұған дейін 450 000 фунт стерлинг салық төлеген. Отырыс қорытындысы бойынша, бизнесті жұмыс істеп тұрған күйінде сату ең тиімді шешім болып танылды. Сол жылдың соңында Лондон автосалонында «Sopwith Dove» атымен стильденген екі орындық спорттық автомобиль таныстырылды.

Белгілі Sopwith ұшағы

Бастапқыда Том Сопвиттің өзі, бұрынғы жеке механик Фред Сигристің көмегімен компанияның ұшақтарын жобалауға жетекшілік етті. Сопвиттің алғашқы үлкен жетістігі – жылдам және ықшам (содан аталған) «Таблоид» болды, бұл үлгі компанияның сынақ ұшқышы, австралиялық Гарри Хокердің ықпалын көрсетті. 1914 жылы осы ұшақтың суға түсетін нұсқасы Шнайдер кубогын жеңіп алды. Суда жүзуге арналған нұсқасы соғыстың басында RNAS және RFC қолданды. Күшті қозғалтқыш пен суда жүзу мүмкіндігімен, бұл үлгі «Сопвит Бейбіге» айналды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде RNAS үшін жұмыс атқаратын ұшақ болды. 1916 жылы Герберт Смит «Сопвит» компаниясының бас инженері болды, және оның басшылығымен жасалған басқа да сәтті Бірінші дүниежүзілік соғыс үлгілерінің ішінде үлкен «9901» үлгісі болды. Бұл ұшақ, «1½ Strutter» деп белгілі болды, өйткені оның кабиналық тіреуінің құрылымы дәстүрлі емес болды, 1916 жылдан бастап RNAS, RFC және француз әуе күштері бір орындық бомбалаушы, екі орындық жауынгер, артиллерияны бақылаушы және оқушы ұшағы ретінде пайдаланды. Ұзақ өтпей, кішкентай және маневрлі бір орындық «Scout» пайда болды, ол «1½ Strutter» ұшағынан шыққандығы үшін «Pup» деп аталды. «Pup» және «1½ Strutter» – британдықтардың алғашқы сәтті ұшақтары болды, олар айналатын перне арқылы оқ атуға мүмкіндік беретін синхронизациялық механизммен жабдықталған. Бұл механизм жасаушыларының атымен «Сопвит Каупер» механизмі деп аталды, бірақ кейінірек басқа да бірнеше үлгілер қолданылды. «Pup» 1916 жылдың күзінен 1917 жылдың жазына дейін Батыс майданында және RNAS кемелерінде кеңінен қолданылды, соғыс аяқталғанға дейін оқушы ұшағы ретінде қолданыла берді. Соғыс кезінде «Pup» «Сопвит» атты жануарлардың атауымен аталатын ұшақтар сериясын бастады, ол авиация тарихында «Ұшқыш зообағы» деп танымал болды. Эксперименттік түрде үш тар қанатпен және күшті қозғалтқышпен жабдықталған «Pup» 1917 жылы RNAS-тің төрт эскадрильясы ғана қолданды, бірақ таңғажайып жауынгерлік қасиеттерімен танымал болды, Реймонд Коллишоудың «Naval 10» (No. 10 эскадрилья RNAS) эскадрильясы тиімді пайдаланды. Бұл эскадрилья ұшақтарының қара түсті идентификациялық белгісі болғандықтан осылай аталды, бұл оларды «Қара Мария», «Қара ханзада», «Қара өлім», «Қара Роджер» және «Қара қой» деп атауға әкелді. Бұл үлгінің әсері соншалық болды, ол барлық тараптан ұшақ жасаушылардың көптеген тәжірибелік үш қанатты ұшақтарын жасауға себеп болды, бірақ кейіннен тек Fokker Triplane сәттілікке жетті. 1917 жылдың жазында екі пулеметі бар «Camel» жауынгер ұшағы енгізілді. Бұл ұшақ өте маневрлі және жақсы қаруланған, соғыс аяқталғанға дейін 5000-нан астам данасы жасалды. Ол басқа британдық ұшақтарға қарағанда жау ұшақтарын көбірек жойды, бірақ оның қиын басқаруы көптеген жаңа пилоттардың апатқа ұшуына себеп болды. Ол түнгі жауынгер және кемедегі ұшақ ретінде қолданылды, өзгертілді, сондай-ақ Бельгия және Америка әуе күштері, сондай-ақ британдықтар оны ұрыста қолданды. Кейін алдыңғы қатардағы қызметте төрт пулеметі бар «Dolphin» және роторлық қозғалтқышпен жұмыс істейтін «Snipe» пайда болды. «Snipe» соғыс кезінде аз ғана қызмет етті, ол майданға аз ғана жіберілді, бірақ канадалық аса Уильям Джордж Баркер үлкен қарсылыққа қарсы эпикалық жекпе-жекте Виктория кресіне ие болды. Соғыстың соңында компания «Cuckoo» торпедалық бомбалаушысын және «Snipe» ұшағының броньды жер шабуылына арналған «Salamander» үлгісін жасады, бірақ бұл үлгілер іс-қимылға түспеді. Соғыс кезінде көптеген басқа тәжірибелік прототиптер жасалды, олардың көпшілігі жануарлардың аттарымен аталды («Hippo», «Gnu» және т.б.), кейбіреулер оны «Сопвит зообағы» деп атады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Сопвит Снайп» әлдеқайда азайтылған Корольдік әуе күштерінің стандартты жауынгер ұшағы ретінде таңдалды және 1920 жылдардың соңына дейін қызмет етті.