Кіріспе

Латын Америкасындағы инфрақұрылымдық дамуды қаржыландыруға арналған халықаралық ұйым – Америкааралық даму банкі (АДБ). АДБ – штаб-пәтері Америка Құрама Штаттарының Вашингтон қаласында орналасқан халықаралық қаржы институты және Латын Америкасы мен Кариб бассейні үшін дамуды қаржыландырудың ең ірі көзі болып табылады. 1959 жылы құрылған АДБ Латын Америкасы мен Кариб бассейнінің экономикалық дамуын, әлеуметтік дамуын және аймақтық интеграцияны үкіметтерге және мемлекеттік органдарға, соның ішінде мемлекеттік корпорацияларға несие беру арқылы қолдайды. АДБ-нің төрт ресми тілі бар: ағылшын, испан, португал және француз. Оның басқа үш тіліндегі ресми атаулары мыналар:

Тіл Атауы
Испан тілі: Banco Interamericano de Desarrollo (BID)
Португал тілі: Banco Interamericano de Desenvolvimento (BID)
Француз тілі: Banque interaméricaine de développement (BID)

Тарих

1890 жылы өткен Бірінші Панамерикандық конференцияда Латын Америкасы үшін даму институтының идеясы алғаш рет Америкааралық жүйе құруға жасалған ерте сатылардағы тыракелдер барысында айтылды. IDB Бразилия президенті Юсселино Кубичек ұсынған бастама арқасында құрылды. Банк 1959 жылдың 8 сәуірінде Америка мемлекеттері ұйымы Америкааралық даму банкін құруға қатысты келісімшарттарды бекіткен кезде ресми түрде құрылды.

Төрағалар

АтауыҚызмет еткен жылдарФелипе Эррера1960–1970Антонио Ортис Мена1971–1988Энрике В. Иглесиас1988–2005Луис Альберто Морено2005–2020Маурисио Клаувер Кароне2020–2022es (атқарушы)2022Илан Голдфайн2022 – қазіргі уақытқа дейін

Маурисио Клаувер Кароне этикалық тергеу нәтижесінде оның бағынысты қызметкерімен қарым-қатынасы болғаны және оған жалақыны көтергені анықталғаннан кейін, Американдық Даму Банкінің (IDB) губернаторлары оны қызметтен шеттетуге шешім қабылдады. Бұл оқиға Клаувер Кароненың Трамп әкімшілігі кезінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде қызмет еткен кезінде болған деп хабарланды. Гондурас атынан әрекет ететін президент болып IDB-ның атқарушы вице-президенті Рейна Ирене Мехия тағайындалды. Бразилия азаматы Илан Голдфайн 2022 жылдың 20 қарашасында сайланды және 2022 жылдың 19 желтоқсанында президенттік міндеттерін атқара бастады.

Операциялар

IDB Латын Америкасы және Кариб аймағы үшін ең ірі көпжақты қаржыландыру көзі болып табылады. IDB өзінің қарыз алатын мүше елдерінің үкіметтеріне стандартты коммерциялық пайыздық ставкалармен несие береді және басымдық берілетін кредитор мәртебесіне ие, яғни қарыз алушылар басқа кредиторларға, мысалы коммерциялық банктерге борыштарын өтемей тұрып, IDB-ге несиелерін қайтарады.

Басқару

IDB-ге 48 мүшеден тұратын Басқарушылар кеңесі басшылық етеді, олар жыл сайын бір рет жиналады. 2010 жылдың наурыз айында Мексиканың Канкун қаласында өткен отырыста Банктің Басқарушылар кеңесі 70 миллиард доллар көлемінде капиталды ұлғайтуға келісті, сондай-ақ екі ай бұрын болған жер сілкінісінен қираған астанасы Порт-о-Пренс қаласы бар, ең кедей мүше мемлекеті Гаитидің қарызын толығымен кешірді. IDB-ден қарыз алатын дамушы елдер басым акционерлер болып табылады және Банктің шешім қабылдау органдарының көп бөлігін бақылайды. Әр мүшенің дауыс беру құқығы оның үлесіне байланысты анықталады: Банктің қарапайым капиталына салған жарнасы. АҚШ Банктің акцияларының 30 пайызына ие, ал Латын Америкасы және Кариб бассейні елдері бірге 50,02 пайызға ие, бірақ Еуропадан қосымша 20 пайыз АҚШ-қа шешімдерге вето қою мүмкіндігін береді. Бұл рет-ретімен ерекше жағдай, себебі дамушы елдердің тобы басым акционерлер құрайды. Бұл шара бастапқыда тәуекелді деп есептелгенімен, кейбір сарапшылар қатаң әріптестік қысымы қарыз алушыларды тіпті күшті экономикалық қиындықтар кезінде де төлемнен жалтармайды деп санайды.

Басымдықты аудандар

2015 жылдың наурыз айында Банк 2010–2020 жылдарға арналған институционалдық стратегиясын жаңартты. Құжатта Латын Америкасы мен Кариб бассейнін «әлдеқандай да адамды қабылдайтын және өркендеген қоғамға айналдыру үшін дамудың үш негізгі міндеті шешілуі керек: әлеуметтік мүшекестендіру және теңсіздік, төмен өнімділік және инновация, сондай-ақ экономикалық интеграцияның шектеулі болуы» делінген. Бұдан өзге, құжатта «осы үш міндет өзара байланысты және мемлекеттік саясаттың назар аударуы қажет бірнеше маңызды мәселелер оларды кесіп өтеді: гендерлік теңдік және әртүрлілік; климаттың өзгеруі және қоршаған ортаның тұрақтылығы; институттар мен заң үстемдігі» делінген.

Көрініс

IDB білім беру бөлімі Латын Америкасы және Кариб бассейніндегі 26 қарыз алушы елмен серіктестікпен жұмыс істейді, балалар мен жасөспірімдердің сапалы білім алу құқығын қамтамасыз ету, олардың әлеуетін толыққанды пайдалануына және кедейліктің салдарынан туындаған жағдайды өзгертуге көмектеседі.

Миссия

Білім беру дамудың кілті және нағыз тең мүмкіндіктердің қажетті шарты болғандықтан, сондай-ақ аймақ үшін стратегиялық маңызын ескере отырып, IDB білім беру саласындағы зерттеулері мен жобаларын үш негізгі бағытқа шоғырландыратын бастаманы жүзеге асырып келеді: ерте балалық шақ дамуы, мектептен жұмысқа өту және мұғалімдердің біліктілігі.

Ерте балалық шақтың дамуы

IDB аймақтағы балалардың сапалы бағдарламаларға қол жеткізуі үшін оқуға дайындыққа бағытталған шараларды қолдайды. Осы саладағы жобалардың бірі – Балалар даму көрсеткіштері жөніндегі аймақтық жоба (PRIDI), ол кішкентай балалар мен олардың отбасыларының жағдайы туралы жоғары сапалы, саяси тұрғыдан маңызды және аймақтарды салыстыруға мүмкіндік беретін деректерді ұсынады. Бұл деректер елдерге балалар дамуының прогресін өз елдерінің ішінде де, аймақ бойынша да бағалауға мүмкіндік береді, соның арқасында үкіметтер арасында кішкентай балалар мен олардың отбасыларының қажеттіліктерін қалай тиімді шешуге болады деген саяси диалог жеңілдетіледі. Қатысушы елдер қатарында Аргентина, Коста-Рика, Эквадор, Никарагуа, Перу және Парагвай бар. IDB сондай-ақ Тринидад пен Тобагодағы Біртікелсіз білім беру жүйесін қолдау бағдарламасына қатысады, оның мақсаты – ерте балалық шақтағы күтім мен бастауыш білім беру сапасын жақсарту, сондай-ақ Балаларға арналған Альянс бастамасы (Alianza por la Iniciativa Infantil) – бұл бастама үкіметтер, отбасылар, азаматтық қоғам және жеке сектор арасындағы ынтымақтастықты дамытуға және осы саладағы инновациялық шараларды қолдауға бағытталған.

Мұғалімдердің сапасы

IDB Латын Америкасы және Кариб бассейніндегі мұғалімдердің сапасын арттауға бағытталған шараларды қолдайды және осы салада зерттеулер жүргізеді. Ол Мексикадағы «Оқуға деген ынталандыруларды үйлестіру» (ALI) бағдарламасын қолдайды, бұл пилоттық бағдарлама студенттерге, оқытушылар мен қызметкерлерге математика пәнінен студенттердің үлгерімін жақсарту үшін ақшалай сыйлықтар береді. Бразилия да «Білімді молайту» деп аталатын қосымша сабақ беру бағдарламасын қолдайды, онда үлгерімді студенттер бастауыш мектептің жоғары сыныптарындағы балаларға математикадан көмектеседі. Сондай-ақ, Enseña Chile бағдарламасын іске асыру мен бағалауға қатысады, бұл бағдарлама ең үздік жоғары білімді түлектерін екі жылға дейін қиын жағдайдағы мектептерде сабақ беруге тартады. Америкааралық даму банкі үш негізгі бағытқа назар аударады: ынталандыру (мұғалімдерге ерекше мән беру), материалдық-техникалық жабдықтау (мұғалімдерді даярлау және олардың біліктілігін арттыруға баса назар аудару) және басқару (мектеп басшылығын жетілдіру).

Мектептен жұмысқа көшу

IDB білімді, араласуларды, бағдарламаларды және саясатты дамытуға қолдау көрсетеді. Бұл білім беру жүйесіндегі жасөспірімдердің білімі мен дағдыларын жақсартуға бағытталған, осы арқылы оқушылардың мектептен жұмысқа табысты өтуіне көмектеседі. Бұл салаға қатысты жобалардың бірі – Коста-Рика үкіметіне ағылшын тілін шет тілі ретінде оқыту жобасын жақсартуға көмек көрсету, соның нәтижесінде еңбек нарығындағы қажеттілік пен білім беру жүйесінің ұсынысы арасындағы дағдылардың алшақтығы қысқартылады. Зерттеулер бағдарламасы аясында IDB Чилидегі жас студенттер арасында сауалнама жүргізіп, олардың білім беру және еңбек жолын талдады, сондай-ақ белгілі бір танымдық және танымдық емес дағдыларын өлшеп, жасөспірімдердің білім беру мен еңбектегі нәтижелерімен байланыстырды. Сондай-ақ, IDB "Жұмыс берушілердің қажетті дағдылары туралы сауалнама" (ENEHD) жобасын іске асырды, ол 25 жасқа дейінгі адамдар үшін кәсіпкерлердің талаптарын зерттеді.

Басқа жобалар

Банк сонымен қатар аймақтағы балалар мен жасөспірімдерге әсер ететін басқа да салалардағы шараларға қатысады, мысалы, білім беруге жәрдемдесу, теңдік және толықтыру бағдарламалары. Осы салалардағы бастамалар: Гаитидегі білім беру инфрақұрылымын қайта жаңартуға бағытталған қолдау жобалары; Уругвайдағы Ceibal жоспарын консолидациялау және кеңейтуге арналған қолдау жобасы; Мексикадағы маргиналды топтарға білім беру қызметтерінің сапасын арттыруға бағытталған қауымдық білім беру бағдарламасы; Доминикан Республикасындағы білім беру жоспарын қолдау жобасы; Эквадордағы білім беру сапасы мен теңдігін барлық азаматтарға қолжетімді етуге арналған Ұлттық инфрақұрылым бағдарламасы; Аргентинада білім берудегі теңдікті жақсарту саясатын қолдау бағдарламасы (PROMEDU); Мексикада білім беру іс-шараларын және оқу сапасын жақсарту жобасы; Никарагуадағы балаларға арналған жан-жақты күтім бағдарламасы, ол ауылдық жерлерде 6 жасқа дейінгі ең нашар жағдайда өмір сүретін балалардың дамуына үлес қосады.

Кедейлікті азайту

Дамушы елдердің үкіметтері инфрақұрылымды салу және күтіп ұстау, жалақы төлеу және қарыздық міндеттемелерді орындау сияқты ауыр жүктемелерге байланысты кедейлікті азайтуға толыққанды дайын емес. Салық түсімдері көбінесе нашар болады немесе мүлдем болмайды. Кедейлікті азайту, негізінен, жеке тұлғалардың экономикалық мүмкіндіктерін арттыру үшін жаһандық нарықтардағы бизнес инвестицияларына және тұрақты жұмыс орындарын құруға байланысты. Халықаралық компанияларға қаржыландыру қажет, бірақ инвестициялық банктердің нормативтік тосқауларды жеңуде қиындықтар туындайды. Шағын бизнес субъектілері тұрмысты жақсартуға зор үлес қосады, себебі олар отбасылардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын көтеруде маңызды рөл атқарады, бұл ұзақ мерзімді кедейлікпен күресуге мүмкіндік береді, өйткені жұмыс істейтін үй иелері балаларының білімін қаржыландыруға жақсырақ мүмкіндік алады. Осылайша, Дүниежүзілік банк, Халықаралық қаржы корпорациясы (IFC), Америкааралық даму банкі (IADB) және басқа да институттар перспективалы ұйымдарды өз жобаларына қосу үшін тиісті зердесалдықпен жұмыс істей алады, сондай-ақ реттеуші шектеулерді жеңілдете алады, өйткені дамыған елдерде қолданылатын кейбір ережелер дамушы елдердің прогресіне кедергі келтіреді.

Климаттың өзгеруі және тұрақтылық бөлімі

Климаттың өзгеруі аймақтың тұрақты дамуға бағытталған ұзақ мерзімді күш-жігерін жоғары қатерге ұшыратып, сондай-ақ қоғамның ең осал мүшелеріне пропорционалды емес әсер етеді. Климаттың өзгеруіне байланысты көмекке жүгінуші клиенттердің санының артуына жауап ретінде, Жалпы капиталды ұлғайту (GCI 9) Банкті қарыз алатын елдердің даму және энергиялық қажеттіліктерін қанағаттандырумен қатар, жасыл технологияларды енгізу және климаттың өзгеруіне бейімделу шараларын қолдауға міндеттейді. GCI 9 жалпы несиелендіру көлемінің 25 пайызын климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның тұрақтылығы және жаңартылатын энергияға бағыттауды көздейді.

Климаттың өзгеруі стратегиясы

Климаттың өзгеруі стратегиясының (КӨС) мақсаты – Латын Америкасы мен Кариб бассейнінде климаттың өзгеруін азайту және оған бейімделу шараларына Ислам даму банкінің (ИДБ) қолдауын арттыруға бағыт беруші құрал ретінде қызмет ету. ИДБ-нің институционалдық күші мен ерекше артықшылықтарын пайдалана отырып, КӨС мемлекеттік және жеке сектордың климаттың өзгеруіне байланысты мәселелерді шешу үшін институционалдық, техникалық және қаржылық мүмкіндіктерді күшейтуге арналған әртүрлі қаржылық және қаржылық емес құралдарын әзірлеу мен қолдануын ілгерілетеді.

Су және санитарлық тазалық

Су және санитарлық тазалық бөлімінде төрт бағдарлама бар: «100 қала» бағдарламасы, «3000 ауылдық елді мекенге су», «Су қорғаушылары» және «Тиімді және ашық коммуналдық кәсіпорындар». Банк сонымен қатар бірқатар мақсатты арнайы бағдарламаларды да жүзеге асырады: AquaFund, Energy Efficient, Hydro BID және AquaRating.

Гидро-БИД

Латын Америкасы және Кариб бассейні аймағындағы су ресурстарына қатысты мәселелерді шешуге көмек көрсету мақсатында IDB, су ресурстарын тиімді басқару және жоспарлауға мүмкіндік беретін Hydro BID құралын жасады. Бұл құрал климаттың өзгеруінің әсерін ескере отырып, судың болуын болжау арқылы жасалған. Hydro BID үкіметтерге, сумен жабдықтау ұйымдарына, жеке секторға және басқа да мекемелерге су тұтынушылар мен халықтың мүддесі үшін тұрақты басқаруды жоспарлау және дұрыс шешімдер қабылдауға көмектесу үшін қажетті ақпараттың, сенімді деректердің және құралдардың жетіспеушілігіне байланысты туындаған қиындықтарға жауап беру үшін әзірленді.

Акварейтинг

AquaRating – су секторындағы алғашқы рейтингтік агенттік. Бұл жоба Америкааралық даму банкінің бастамасы және Халықаралық су қауымдастығымен бірлесіп жүзеге асырылуда. Рейтингтік жүйе Еуропа, Латын Америкасы және Кариб бассейніндегі тоғыз елдегі он үш коммуналдық кәсіпорында сынақтан өтті. 2015 жылы әлемдік нарыққа енгізу жоспарлануда.

Капиталды ұлғайту

2010 жылдың 21 шілдесінде Басқару кеңесі Банктің жарғылық капиталын 70 миллиард долларға арттыруға келісті, бұл Банктің тарихындағы ең ірі ресурстарды кеңейту болып табылады, сондай-ақ Гаитиге беспрецедентті қаржылық қолдау көрсетуді қамтиды. Келісімге сондай-ақ аймақтың ең кедей елдеріндегі операцияларды қаржылайтын Арнайы операциялар қорына қаражат толықтыру да кіреді. Банктің капиталын арттыру 2015 жылға дейін жүзеге асырылады, мүше елдердің парламенттері қажетті қаражатты бөліп берген кезде.

Гаити

2010 жылғы Гаити жер сілкінісінен кейін IDB Гаити үкіметімен және халықаралық қауымдастықпен тығыз байланыс ұстап, алдағы он жылда оның қалпына келтіру жұмыстарын және ұзақ мерзімді даму жоспарларын қаржыландыру үшін 2,2 миллиард доллардан астам көлемде гранттар беруге міндеттенді. Банктің Басқармалар кеңесі Гаитидің барлық қалған қарызын жоюға да келісті. Президент Превал Америкааралық даму банкіне Білім министрлігімен және Білім жүйесін күрделі реформалауды дайындаумен айналысатын Ұлттық комиссиямен бірлесіп 5 жылдық жоспар жасауды тапсырды.

Қаржылық ресурстар

Әлемдегі ең бай дамыған елдерді қамтитын, қарыз алушы емес 22 мүше ұсынған талап етілетін капитал, IDB сататын облигациялар үшін кепілдік ретінде тамаша қызмет етеді. Бұл тәртіп IDB-нің AAA кредиттік рейтингін сақтап қалуын қамтамасыз етеді, соның нәтижесінде ол қарыз алушы мүше елдерге коммерциялық банктер өздерінің ірі корпоративтік қарыз алушыларына ұсынатын пайыздық мөлшерлемелерге ұқсас мөлшерлемелермен несие бере алады. Сонымен қатар, 22 қарыз алушы емес ел тек кепілдік береді, нақты қаражат емес, сондықтан олардың IDB-ның несие операцияларын қолдауы ұлттық бюджеттеріне минималды әсер етеді. IDB беретін несиелер институционалдық инвесторларға стандартты коммерциялық пайыздық мөлшерлемелермен облигация сату арқылы тартылады. Облигациялар келесілермен қамтамасыз етіледі: а) Банктің 47 мүшесі төлеген капиталға жазылу сомасы, және б) Банктің қарыз алушы емес 22 мүшесі ұсынған талап етілетін капиталға жазылу сомасы. Бұл екеуінің жиынтығы Банктің жалпы капиталын құрайды, ол шамамен 101 миллиард АҚШ долларына тең. Осы соманың 4,3 пайызы төленген, ал қалған 95,7 пайызы талап етіледі. Мүше елдеріне несие беруден басқа, IDB жеке сектор компанияларымен де жұмыс істейді – тікелей Құрылымдық корпоративтік қаржы департаменті және «Көпшілік үшін мүмкіндіктер» бағдарламасы арқылы, сондай-ақ IDB Invest арқылы. IDB Invest – IDB мүше елдері құрған және IDB тобының бір бөлігі болып табылатын көпжақты несие беруші ұйым, Латын Америкасы мен Кариб бассейніндегі шағын және орта кәсіпорындарды дамытуға көмектеседі. IDB-ның еншілес ұйымы IDB Lab (бұрынғы Көпжақты инвестициялық қор – FOMIN) инновацияларды енгізуге, кәсіпкерлікті ынталандыруға немесе аймақтағы қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейтуге бағытталған жеке жобаларды қолдау үшін несиелер, гранттар және капиталдық инвестицияларды пайдаланады. Банк, IDB Invest және IDB Lab – IDB тобын құрайды.

Сын

ИДБ қаржылай қолдайтын операциялар жергілікті ортаға және жергілікті халықтарға кері әсер ететіні туралы мәлімдемелер бар. Банк ақпараттық орталығының (BIC) мәліметінше, "азаматтық қоғамдық ұйымдар ИДБ операцияларының қоршаған ортаға, жергілікті және дәстүрлі халықтарға тигізетін теріс әсері, сондай-ақ аймақтағы нақты экономикалық және демократиялық реформалар мүмкіндіктері туралы ұзақ уақыттан бері алаңдаушылық білдіріп келеді". BIC ИДБ қаржыландырған экологиялық және әлеуметтік зиянның жергілікті экономикаға кері әсер ететінін, бұл ИДБ-ның әлеуметтік және экономикалық өркендеуді дамыту мақсатына қайшы екенін көрсетеді. + Америкааралық даму банкіндегі жазылған капитал және дауыс беру құқығы бойынша 20 ірі елдің тізімі Ранг Елдің жазылған капиталы (млн АҚШ доллары) Ранг Елдің дауыс беру құқығы (% жалпы көлемнен) Ранг Елдің FSO үлесі (млн АҚШ доллары) Әлем 176,754.0 Әлем 100.000 Әлем 10,239.9 1 54,237.1 1 30.006 1 5,076.4 2 19,740.9 2 11.354 2 1,315.2 3 19,718.7 2 11.354 3 623.3 4 16,322.5 3 9.207 4 573.2 5 12,678.4 4 7.299 5 532.2 6 8,877.5 5 5.001 6 346.4 7 7,025.0 6 4.001 7 328.9 8 5,988.8 7 3.403 8 315.3 9 5,425.9 8 3.119 9 241.3 10 5,423.0 8 3.119 10 232.8 11 3,480.1 10 1.965 11 227.2 12 3,479.2 10 1.965 12 226.4 13 3,368.7 12 1.896 13 183.9 14 3,364.2 12 1.896 14 166.1 15 2,646.3 14 1.521 15 161.2 16 2,115.9 15 1.219 16 131.1 17 1,744.8 16 0.964 17 84.0 18 1,588.3 17 0.913 18 67.1 19 1,061.3 18 0.610 19 58.7 20 1,056.6 19 0.608 20 51.1 21 1,005.2 20 0.577 20 44.6