Дублин шығанағы: Ирландия теңізінің құшағындағы аймақ

Кіріспе

Ирландияның Дублин маңындағы Ирланд теңізінің шығанағы, Ирландия

Дублин шығанағы (Cuan Bhaile Átha Cliath) – Ирландияның шығыс жағалауындағы Ирланд теңізінің С пішіндес шығанағы. Шығанақтың солтүстік-оңтүстік бағытындағы ені шамамен 10 километр, ал Дублин қаласының орталығына дейінгі ұзындығы 7 километрді құрайды; солтүстікте Хаут мүйісінен оңтүстікте Далки мүйісіне дейін созылады. Солтүстік Буль аралы шығанақтың солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, мұнда екі ірі жағалау құмды тілімдерінің бірі жатыр, және 5 километрлік құмды жағажай, Доллимаунт Странд, халықаралық деңгейде танылған жабайы құстар қорығының алдында орналасқан. Дублин өзендерінің көптегені Дублин шығанағы арқылы Ирланд теңізіне құяды: Лиффи өзені, оған Доддер өзені сағасынан 1 километрден аз қашықтықта қосылады, Толка өзені және түрлі шағын өзендер мен арналар. Дублин қаласының қалалық аймағы шығанақтың үш жағын (солтүстік, батыс және оңтүстік) қоршап тұр, ал Ирланд теңізі шығыс жағында жатыр. Дублин қаласы викингтер тарапынан Лиффи өзенін сағасынан жоғары алғашқы ағаш көпірмен кесіп өте алатын жерде негізделген. Қала туған жерінен, қазіргі Джеймс Гейт аймағының төңірегінен, жағалау бойымен солтүстік-шығысқа қарай Хаутқа және оңтүстік-шығысқа қарай Далкиге қарай кеңейді. ЮНЕСКО Дублин шығанағын өзінің бірегей экологиялық ортасы мен биологиялық әртүрлілігін ескере отырып, «биосфералық қорық» деп жариялады; шығанаққа көптеген басқа ресми және қорғау статустары да қолданылады.

Ерекшеліктері

Бұл шығанақ көбінесе сайлау және тасты тілімдерге толы, тереңдігі аз. Бұрын, әсіресе жел шығыстан соққанда, кемелердің қаза тауып, апатқа ұшырауымен әйгілі болған. Көне заманға дейін, көптеген кемелер мен олардың жолаушылары Хауттан Дун-Лагерге дейінгі қауіпті жағалауда, жағадан бір километрдей қашықтықта жоғалып кеткен. Бұл шығанақтың ерте карталары кеме жүзуге арналған тар арналарды және тоқтау орындарын мұқият көрсетеді.

Құм жағалары мен аралдар

Бұл шығанақтың жағасында екі құм сілкінісі болды: Солтүстік Бұқа және Оңтүстік Бұқа. Бұқа қабырғасының салынуымен Солтүстік Бұқа жылдам өсе бастады, Солтүстік Бұқа аралын (көбінесе "Бұқа аралы" деп аталады) құрады. Алдында Оңтүстік қабырға – Ұлы Оңтүстік қабырғасы – салынған еді, бірақ ол аралға айналмады, Оңтүстік Бұқа бүгінде лайлы жазықтар мен құмды жағалаудың бөлігі болып қалып отыр. Одан бөлек, бірнеше теңіз құм сілкіністері бар, олардың ішінде Киш Банкі (онда маяк орналасқан) ерекше аталады. Бұрынғы карталарда көрсетілген Клонтарф немесе Саз аралы деген тағы бір құм сілкінісі аралға айналып, кейін жоғалып кетті.

Жағалау сызығы

Солтүстіктен оңтүстікке қарай Дублин шығанағында Саттон-Странд, Солтүстік Буль аралындағы Доллимаунт-Странд, Сэндимаунт, Сипоинт және Дун-Лэогердің оңтүстігінде жағажайлар орналасқан. Қалған жағалау не тасты (мысалы, Хоутхедтегі жартастар сияқты), не теңіз қабырғаларына дейін жететін лайлы. Көп бөлігінде жер теңізге қарай бірте-бірте төмендейді, бірақ Хоутхедтен басқа, Рахени жағалауының көп бөлігінде тік жарлар бар, ал Монктаун мен Олд-Данлиридің ішкі жағындағы беткейлер тік болып келеді.

Кірістер

Ең маңызды ағын – Лиффи өзені, оның көптеген салалары, ішінде Доддер, Поддл және Камак өзендері бар. Шығыс қабырғасы мен Клонтарф арасында Дублиннің көлемдік көрсеткіш бойынша екінші өзені – Толка өзені құяды. Бұғазға құйылатын басқа да ағындар: Саттон ауданындағы екі арна, Килбаррактағы бір арна, Рахениді кесіп өтетін төрт арна, Клонтарф, Сэндимаунт, Меррион, Бутерстаун және Блэкрок елді мекендерінде бір-бір арна, сондай-ақ Үлкен Дун Лаогерде екі арна. Лиффи және Толка өзендерінің су сапасы соңғы онжылдықтарда едәуір жақсарды, бірақ Сантри өзені, Нанькен өзені және Елм Парк пен Тримлстон арналары сияқты кейбір кіші су жүйелерінде әлі де мәселелер кездеседі.

Құм құрттары

Шығанақтың айналасындағы көкжиектің ең көзге түсетін ерекшелігі – 2014 жылдан бері қорғалатын Поулбег электр станциясының мұржалары.

Тарих

Дублин шығанағы алғаш рет шамамен 4000 ж.б.д., Ирландияның мезолит дәуірінде қоныстанған. Птолемейдің Ирландия картасында (140 ж.б.д.) Дублин шығанағы аймағында "Эблана" деп аталатын елді мекен және Обока өзені көрсетілген. 9-шы ғасырда викингтер қоныстанды және Дублин Корольдігін құрды. Теңіз кемелері үшін порты ретінде Дублин, он сегізінші ғасырға дейін елеулі қиындықтарға тап болды. Дублиннің Бары, Лиффи өзенінің аузында, Солтүстік және Оңтүстік Буль деп аталатын үлкен құмдықтар арасында жатқан құмдар (Саттоннан шығысқа қарай және Дун Лаогэрден солтүстікке қарай) жабық судың алты футын ғана қамтыды. Алтынан кейін XVII ғасырдың бірінші жартысында, үлкен сусыру қабілеті бар кемелер жүктерінің бір бөлігін Далкиде түсіріп, содан әрі жүруге мәжбүр болды. 1662 жылдың 19 қыркүйегінде ғана Ирландияның Жеке Кеңесі бұйрық арқылы қала орталығындағы Лиффи өзені бойында орналасқан "Кеден үйінің алқабын" (қазіргі Веллингтон алқабы) Дублиннің импорты мен экспортын тиеу және түсіруге арналған жалғыз орын деп тағайындады. Алғашқы Кеден үйі кейінірек, 1707 жылы алқапта салынды. Шығанақтың картасын және суретін 19-шы ғасырдың басында Уильям Блай жасады. Блай сонымен қатар Дублин портын жақсартуды және Дун Лаогэрдегі жасырын портын салуды ұсынды. 1918 жылдың 10 қазанында неміс суасты қайығымен торпедаланған және батып кеткен пароходта 500-ден астам экипаж мүшесі мен жолаушы (көбінесе әскери қызметкерлер) қаза тапты. 1972 жылы Дублин порты мен доктар басқармасы Дублин шығанағында мұнай өңдеу зауытын салуды ұсынды. Бұл жоспарға, Дублин қалалық кеңесінің мүшесі Сеан Д. Лофтус сияқты экологтар, ластану қаупі бар деген негізде қарсы шықты. Дублин шығанағы үшін өмір бойы күрескен Лофтус сайлауға түскенде өзінің атын "Seán Dublin Bay Loftus" деп өзгертті. Ол сайланбаса да, мәселені жария етуге жетті және ұсыныстан жергілікті басқару министрі Джеймс Талли бас тартты. (Лофтус кейіннен өзінің атын "Seán Dublin Bay Rockall Loftus" деп өзгертті, бұл Ирландия үкіметін Донегал графтығының жағалауындағы Роколл аралдарына аумақтық талап қоюға шақыру науқанының бір бөлігі болды). Сонымен қатар, Лофтус 2002 жылғы және одан кейінгі Дублин порты компаниясының Дублин шығанағының бөлігін толтыру туралы өтініштеріне қарсылық көрсетті. Басқа ұсыныстарға алып су асты газ сақтау резервуарларын салу және Солтүстік Буль аралының артындағы лагунаны демалыс паркіне айналдыру кірді.

Dublin Bay was first settled c. 4000 BC, in Ireland's Mesolithic. Ptolemy's map of Ireland (AD 140)places a settlement called "Eblana" and a river Oboka in the region of Dublin Bay. In the 9th century AD, the Vikings settled and formed the Kingdom of Dublin. As a port for seagoing vessels, Dublin had, prior to the eighteenth century, laboured under serious disadvantages. The Bar of Dublin, an infamous sandbar spreading across the mouth of the Liffey between the great sandbanks known as the North and South Bull (a short distance east of Sutton, and due north of Dún Laoghaire) was only covered by six feet of water at low tide. During the first half of the seventeenth century, this had necessitated for ships of any considerable draught to unload parts of their cargoes at Dalkey before carrying on. It was not until 19 September 1662 that the Privy Council of Ireland, by an order, appointed 'Custom House Quay' (now Wellington Quay), located up the River Liffey in the city centre, as the sole place for landing and loading the imports and exports of Dublin. The original Custom House was erected at the quay sometime later in 1707. The bay was charted and mapped by William Bligh at the start of the nineteenth century. Bligh also proposed improvements to Dublin Port and a refuge harbour at Dún Laoghaire. Over 500 crew and passengers (mostly military personnel) were lost when the steamship was torpedoed and sunk by the German U boat on 10 October 1918. She lies in of water at
In 1972, the Dublin Port and Docks Board proposed building an oil refinery in Dublin Bay. The plan was vigorously opposed by environmentalists, including Dublin City Councillor Seán D. Loftus, on the grounds that it posed a serious risk of pollution. Loftus, a lifelong campaigner for Dublin Bay, changed his name by deed poll to "Seán Dublin Bay Loftus" when standing for election to the Dáil. Although he was not elected, he succeeded in publicising the issue and the proposal was eventually turned down by the Minister for Local Government, James Tully. (Loftus later changed his name by deed poll to "Seán Dublin Bay Rockall Loftus" as part of a campaign to press the Irish Government to make a territorial claim to the Rockall islet off the coast of County Donegal). Loftus also led opposition to the 2002 and subsequent applications by the Dublin Port Company to fill in of Dublin Bay. Other suggestions for the bay have included a proposal to build giant underwater gas storage tanks, and to infill the near lagoon behind North Bull Island to form a leisure park.

Толықтыру

2010 жылдың жазында An Bord Pleanála Дублин порты компаниясының Дублин шығанағының тағы бір бөлігін толтыру жоспарларын іске асыруға рұқсат бермей, бас тартты. Бұл ұсынысқа 20 жылдан астам уақыт бойы шығанақ маңындағы тұрғындар, саясаткерлер, экологиялық белсенділер және басқа да тараптар қарсылық білдірген еді. An Bord Pleanála өзінің инспекторының бас тарту туралы он ұсынысының тоғызын қабылдамады, бірақ ұсынылған жобаның Оңтүстік Дублин шығанағы мен Толка өзенінің сағасының арнайы қорғалатын аймағының тұтастығына зиян келтірмейтініне көз жеткізе алмағандықтан рұқсат бермейді. Шешім қабылданғаннан кейін бірнеше ай өткен соң Дублин порты компаниясы An Bord Pleanála-мен алдын ала кеңесу үшін кездесу өткізді және рұқсат алды. Дублин порты компаниясы арнайы қорғалатын аймақ шекарасына қатысты ұсынысын қайта жасады және жобаға қатысты өтінішті қайта тапсыруы мүмкін.

Кеме қатынасы және навигация

Дублин шығанағында кемелердің көп трафигі бар, оның көп бөлігі жүк тасымалы, бірақ жолаушылар (автокөлік) паромдары мен круиздік кемелер де кездеседі. Порт басқармасы қажет болған жағдайда лоцмандық қызмет көрсетеді. Сан алуан маяктар қауіпсіз өтуді қамтамасыз етеді, ал Ирландия шамдары басқармасының штаб-пәтері шығанақтың ішіндегі Дун Лаухейрде орналасқан.

Су тасқыны

Жағалау су тасқыны жосық толқындар кезінде бірнеше жерде, әсіресе Клонтарф қала жағында және Сэндимаунтта болуы мүмкін.

Ластану

Шығанақ су арналарынан, кемелер қозғалысы мен порттық қызметтен, Дублин қаласының негізгі су тазарту станциясынан және басқа да жерлердегі кәріз суларын төгуден ластануға ұшырады, соның салдарынан кейде оның бірнеше маусымдық шомылу орындары жабық болады.

Спорт және демалыс

Дублин шығанағында жүзуден бастап каякинг, яхтинг, кайтсерфингке және суға түсуге дейін алуан түрлі демалыс мүмкіндіктері бар.

Танымал мәдениет

Джеймс Джойс өзінің "Улисс" романындағы көптеген оқиғаларды шығанақтың төңірегінде орналастырды – Бак Муллиган кейіпкері Блумсдей күні таңертең шайынып, қырық футтық шомылу орнынан бастап, Хоутқа дейін, онда Леопольд Блум әйелі Моллимен рододендрон астында махаббат құрды.