Кіріспе

Британдық әлеуметтік реформатор (1800–1890)

Сэр Эдвин Чадвик ККБ (24 қаңтар 1800 – 6 шілде 1890) – ағылшын әлеуметтік реформаторы. Ол Англиядағы кедейлер заңдарын реформалауда және қалалық санитария мен халық денсаулығындағы маңызды реформаларды енгізудегі көшбасшылығымен белгілі. Пайдалылық философиясының өкілі Джереми Бентамның шәкірті болған ол 1832 және 1854 жылдар аралығында ең белсенді болды; содан кейін ұсақ лауазымдарда қызмет етті, ал оның пікірлері көбінесе назардан тыс қалды. Чадвик күрделі әлеуметтік проблеманың барлық сатыларын анықтау үшін ғылыми сараптаманы қолдануды және реформалар жоспарланғандай жұмыс істегенін қамтамасыз ету үшін жүйелі, ұзақ мерзімді тексеру бағдарламаларын енгізуді бастады.

Ерте өмір

Эдвин Чадвик 1800 жылғы 24 қаңтарда Манчестер, Ланкашир, Лонгсайт қаласында дүниеге келді. Оның анасы ол әлі кішкентай бала кезінде, есімі берілмей қайтыс болды. Оның әкесі, Джеймс Чадвик, ғалым Джон Далтонға музыка мен ботаникадан сабақ берді және ол прогрессивті либерал саясаткер саналды, осылайша жас Эдвинге саяси және әлеуметтік идеялармен таныстырды. Оның әдесі, Эндрю Чадвик, методист теологы Джон Уэслидің жақын досы болған. Ол білімін жергілікті шағын мектепте, содан кейін Стокпорттағы пансионда бастады, онда 10 жасқа дейін оқыды. 1810 жылы отбасы Лондонға көшіп келгенде, Чадвик жеке репетиторлардың, әкесінің және көптеген өзіндік оқулардың көмегімен білімін жалғастырды. 1820-жылдардың басында әкесі қайтадан үйленді; Эдвиннің кіші туған інісі, 1824 жылы туған бейсбол иконасы Генри Чадвик болды. 18 жасында Чадвик заңгерлік мансапты таңдап, заңгердің шәкірті болып жұмыс істеді. 1823 жылы ол Лондонның The Temple заң мектебіне қабылданды. 1830 жылғы 26 қарашада ол адвокаттыққа шақырылып, адвокат болды. Жеке қаражаты болмағандықтан, ол өзін-өзі әдеби еңбектермен қамтамасыз етуге тырысты, мысалы, «Қолданбалы ғылым және демократиядағы орны» еңбегі және Вестминстер шолуындағы эсселері, көбінесе ғылыми білімді басқару тәжірибесіне қолданудың әртүрлі әдістері туралы. Ол сол кездегі екі жетекші философ, Джон Стюарт Милл мен Джереми Бентаммен дос болды. Бентам оны әдеби көмекші ретінде жұмысқа алып, оған үлкен мүлікті мұра етіп қалдырды. Ол сондай-ақ Томас Саутвуд Смит, Нил Арнот және Джеймс Кей Шаттлворт сияқты дәрігерлермен танысты. Әлеуметтік реформаларға қызығушылығының және достарының ықпалының нәтижесінде, ол санитарлық реформаға күш салуға кірісті. 1832 жылы Чадвик санитарлық және денсаулық жағдайларын жақсарту жолына түсті.

Реформатор

1832 жылы ол Кедейлер заңын зерттеуге тағайындалған Корольдік комиссияда жұмыс істеді, ал 1833 жылы ол сол комиссияның толық мүшесі болды. Чадвик пен Нассау Уильям Сениор 1834 жылы ескі заңды реформалауды ұсынатын әйгілі есепті жасады. 1834 жылғы жүйе бойынша жекелеген қауымдар Кедейлер одақтарына біріктірілді, және әрбір Кедейлер одағында жұмыс үйі болуы тиіс еді. Чадвик қабылданған жүйеге қарағанда көбірек орталықтандырылған басқару жүйесін жақтады, және ол 1834 жылғы Кедейлер заңының реформасы орталық кеңестен басқарылатын жалақылы қызметкерлердің кедейлерге заң көмегін басқаруын қамтамасыз етуі керек деп ойлады, ал қорғаншылар кеңестері тек қана инспекторлар рөлінде болуы тиіс еді. 1834 жылы ол Кедейлер заңы комиссарларының хатшысы болып тағайындалды. Өзінің көп бөлігін авторлық құқығына ие болған заңды тек қана өз пікірінше басқаруға бейім болғандықтан, ол басшыларымен араласуда қиындықтарға тап болды. Бұл келіспеушілік, басқа да себептермен бірге, 1847 жылы Кедейлер заңы комиссиясының таратылуына себеп болды. Оның саяси пікірталасқа қосқан ең маңызды үлесі – жергілікті істердің белгілі бір салаларын жергілікті өзін-өзі басқару принципі бойынша сайланған өкілдерге емес, оқытылған және таңдалған сарапшыларға тапсыру қажеттігі туралы сенімі болды.

Санитарлық тазалық

1838 жылы тиф эпидемиясының күшеюінен кейін Чадвик Кедейлер заңын зерттеу қажет екеніне Кедейлер заңын басқарушы кеңесті көндірді, ал бастапқыда бұл жұмысты оның дәрігер достары Арнот пен Саутвуд Смит, сондай-ақ Манчестерден келген тағы бір дәрігер Джеймс Кей Шаттлворт жасады. Британ тарихында дәлірек айтқанда, халықтың денсаулығына зиян келтіретін жағдайларды зерттеу үшін дәрігерлер жұмысқа алынған алғашқы жағдай осы болды. Чадвик барлық Кедейлер одағына сауалнамалар жіберді және кедейлердің өмірі туралы қосымша мәліметтер алу үшін геодезистермен, құрылысшылармен, түрме басшыларымен, полиция қызметкерлерімен және фабрика инспекторларымен әңгімелесті. Ол ақпаратты өзі өңдеп, баспаға дайындады. 1839 жылы басталып, 1842 жылы жарияланған Ұлыбританияның еңбекші халқының санитарлық жағдайы туралы есебі жеке қаражатымен зерттеліп, жарияланды және ол осы уақытқа дейін Канцелярия басқармасы шығарған ең көп сатылған басылымға айналды. 1843 жылы қосымша есеп жарияланды. Ол жұмыртқа пішіндес кәрізді ойлап тапқан Холборн және Финсбери ауданының геодезисті Джон Роуды дренаж құбырларын салудың ең тиімді жолдары бойынша тәжірибелер жүргізуге шақырды, нәтижелері есепке енгізілді. Есептің қорытындысында сегіз бап болды, оның ішінде жақсы сумен жабдықтаудың және қалдықтарды кетіруге арналған дренаж жүйесінің қажеттілігі ерекше атап өтілді, бұл ерте өлім-жұлымды азайтуға бағытталған шаралар еді. Доктор Дайс Гатри берген куәлік Чадвикті әр үйдің тұрақты сумен қамтамасыз етілуі керек екеніне сендірді, бірақ көбінесе берілетін тұрақтандырылған шүкірлерден сумен үнемі қамтамасыз етудің қажеті жоқ еді. Бұл есеп көпшіліктің назарын аударды, соның салдарынан үкімет қалалардың денсаулығы жөніндегі Корольдік комиссияны құрып, мәселелерді қарастырып, заңнама ұсынды. Комиссия төрағасы Баклеух герцогы болды, онда инженерлер Роберт Стивенсон мен Уильям Кубиттті қоса алғанда, он үш мүше болды. Чадвик ресми емес түрде хатшы қызметін атқарды және іс жүргізуге үлкен ықпал етті. Комиссия Гринок үшін сумен жабдықтау жүйесін жобалаған Роберт Томнан, Шығыс Лондон су құбыры компаниясының инженеры Томас Уикстидтен және Трент су құбырынан Томас Хокслиден куәліктер алды. Бұл оның тұрақты сумен жабдықтау туралы идеяларын растады және ол "веналық және артериялық жүйе" деп аталатын модельді жасады. Әр үйдің тұрақты сумен жабдықталуы керек, ал унитаздар топырақты жұмыртқа пішіндес кәрізге ағызуды қамтамасыз етеді, одан оны алып, жерге тыңайтқыш ретінде таратуға болады, бұл өзендердің ластануын болдырмайды. Комиссияның есебі жарияланғаннан кейін қалалар қауымдастығы құрылды және түрлі қалалардағы филиалдар ашылды. Кейін Чадвик 1847 жылғы Су құбырлары туралы заңның қабылдануына көмектесті, бұл сумен жабдықтау компанияларының пайдасын 10 пайызға дейін шектеді және олардың суға қойылатын орынды талаптарға сәйкес келуін міндеттеді. Бұл үйлерге таза суды үнемі жеткізуді, сондай-ақ кәріздерді тазарту мен көшелерді суаруды қамтыды. Чадвик өзінің идеяларын кең аумақта жүзеге асыруды қалап, қалаларды сумен жабдықтау, олардың дренажын және тазалауын қамтамасыз ету және қалдықтарды ауыл шаруашылығы өндірісіне пайдалану үшін компания құруға кірісті. Компанияның атауы "Британдық, отарлық және шетелдік дренаж, сумен жабдықтау және қалаларды жақсарту компаниясы" деп аталуы керек еді, ал бастапқы капиталы 1 миллион фунт стерлинг болатын, бірақ бұл теміржол құмарының кезі болды және ол осындай бәсекелестікке қарсы қаржы табу үшін күресті. Компания тіркелгеннен кейін Towns Improvement Company компаниясына айналды. Теміржолдар ақша нарығында үстемдік ете берді және компания үш жылдан кейін таратылды. Чадвик сумен жабдықтау мен дренаждың маңызды екенін түсінді, өйткені жерлік унитаздарды сумен ауыстыру, егер қалдықтарды кетіруге арналған кәріз болмаса, тоғандардың толып кетуіне және санитарлық жағдайдың нашарлауына әкеледі. Бұл оның және Хокслидің арасында жарысқа себеп болды, ол бастапқыда онымен тығыз жұмыс істеген, бірақ кейіннен дренаж талабын қамтамасыз етпейтін сумен жабдықтау жобаларын қолға алды.

Қоғамдық денсаулық сақтау туралы заң

Чадвиктің баяндамасы 1848 жылғы Халық денсаулығы заңына әкелді, бұл британ үкіметінің өз азаматтарының денсаулығына жауапкершілікті алғаш рет қабылдауы болды. Чадвиктің еңбегі сол кездегі денсаулық сақтау реформаторының бірі Эразм Уилсон тарапынан мойындалды: ол 1854 жылы шығарған «Салауатты тері» кітабын Чадвикке «Санкциялық реформа ісіндегі қажырлы және тынбай еңбегіне деген құрметпен» арнады. Ол Флоренс Найтингейлмен әдістемелік мәселелер бойынша хат алмасты. Ол оны зерттеулерін «Медициналық күтім туралы жазбалар» кітабына түсіруге ынталандырды. Ол оны белгілі зиялылар арасында насихаттап, оның танымалдылығын арттырды.

Жинақтар

1898 жылы сэр Бенджамин Уорд Ричардсонның мұрагерлік мүлігінің басқарушысы Лондон университетінің колледжіне Чадвиктің архивін тапсырды. Ричардсон Чадвиктің өмірбаянын жазған және оның досы болған. Бұл жиын 190-нан астам қораптан тұрады, олардың шамамен жартысы хаттардан құралған. Сондай-ақ, бұл жинақ Чадвиктің кедейлер заңын реформалау және халық денсаулығын жақсарту саласындағы қызметін көрсетеді.