Кіріспе
1937 жылы ағылшын жазушысы Джордж Оруэлл жазған кітап. «Уиган Пирске жол» – ағылшын жазушысы Джордж Оруэллдің 1937 жылы алғаш рет жарық көрген кітабы. Бұл еңбектің бірінші бөлігінде ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Англияның өнеркәсіптік солтүстігіндегі Ланкашир мен Йоркширдегі жұмысшы табының қиын тұрмысын және әлеуметтік жағдайын зерттейді. Екінші бөлігі – оның орта тапта тәрбиеленуі, саяси санасының қалыптасуы туралы ұзақ эссе, онда британдықтардың социализмге қатысты көзқарастары сөз болады. Оруэлл өзінің социализмді қолдайтынын ашық айтады, бірақ социализмнен пайда көретін және логикалық тұрғыдан оны қолдауы тиіс көптеген адамдардың іс жүзінде оған қарсы болуы мүмкін себептерін көрсету қажет деп санайды. Оруэллдің өмірбаясын жазған Бернард Криктің айтуынша, баспагер Виктор Голанц алдымен Оруэллдің әгентына «Сол жақ кітап клубы» басылымы кітаптың тек сипаттамалық бірінші бөлігінен тұруына рұқсат беруге тырысқан. Бұл ұсыныстан бас тартқаннан кейін Голанц кітапқа кіріспе жазды. «Виктор оны толығымен қабылдамауға дайын емес еді, тіпті оның «жағымсыз» екінші бөлігін клубтық басылымнан алып тастау туралы ұсынысы да қабылданбады. Осы жолы Виктор, аздап уайыммен, Коммунистік партияның қарсылығын жеңіп, өзінің баспагерлік сезімін басымдыққа қойды. Оның келісімі бойынша кітапқа [кіріспе сөз] жақсы сын, әділетсіз сын және жартылай шындықтар енгізілді». Кітап «Англияның солтүстігіндегі ғана емес, жалпы депрессияның әлеуметтік және тарихи шындығымен күреседі, Оруэлл тек зұлымдықтар мен әділетсіздіктерді тізімдемей, орта таптың ұмытылуы деп санайтын нәрсені бұзуды қалайды. Оруэллдің мұндай жалғандыққа қарсы күресуі алдымен өз денесін осы ортаға батыру арқылы жүзеге асады – Оруэлл үшін шындықтың ең жоғары өлшемі, тікелей қайғы-қасіретті сезіну».
The Road to Wigan Pier is a book by the English writer George Orwell, first published in 1937. The first half of this work documents his sociological investigations of the bleak living conditions among the working class in Lancashire and Yorkshire in the industrial north of England before World War II. The second half is a long essay on his middle class upbringing, and the development of his political conscience, questioning British attitudes towards socialism. Orwell states plainly that he himself is in favour of socialism, but feels it necessary to point out reasons why many people who would benefit from socialism, and should logically support it, are in practice likely to be strong opponents. According to Orwell biographer Bernard Crick, publisher Victor Gollancz first tried to persuade Orwell's agent to allow the Left Book Club edition to consist solely of the descriptive first half of the book. When this was refused Gollancz wrote an introduction to the book. "Victor could not bear to reject it, even though his suggestion that the 'repugnant' second half should be omitted from the Club edition was turned down. On this occasion Victor, albeit nervously, did overrule Communist Party objections in favour of his publishing instinct. His compromise was to publish the book with [an introduction] full of good criticism, unfair criticism, and half truths." The book grapples "with the social and historical reality of Depression suffering in the north of England,Orwell does not wish merely to enumerate evils and injustices, but to break through what he regards as middle class oblivion,Orwell's corrective to such falsity comes first by immersion of his own bodya supreme measure of truth for Orwelldirectly into the experience of misery."
Өмірбаян
Оруэлл "Аспидистраны ұшып жүр" романының қолжазбасын Голланцке 1936 жылдың 15 қаңтарында тапсырды. Бірнеше күннен кейін Голланц одан жаңа жобаны қарастыруды сұрады – экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы Солтүстік Англиядағы жұмыссыздық пен әлеуметтік жағдай туралы кітап жазуды ұсынды. 1936 жылдың 31 қаңтарынан 30 наурызына дейін Оруэлл Уиган, Барнсли және Шеффилд қалаларында кітапты зерттеу үшін өмір сүрді. Голланц табысты баспагер ғана емес, сонымен қатар, әлеуметтік реформатор да болды. "Әлеуметтік реформатор, социалист және идеалист ретінде Голланц білімге деген сенімін еш күмәнсіз, тіпті тым оптимистік көзқараспен қарады; егер адамдарға кедейліктің мәнін түсіндіруге мүмкіндік берілсе, олар оны жоюды, оған жол берген үкіметті биліктен қууды және оны тудырған экономикалық жүйені өзгертуді қалап, тырысады" деп ойлады ол. Бірақ, табысты баспагер ретінде, көптеген оқырмандарға жету үшін фактілер, статистика, графиктер мен догматикалық қорытындылар жинағы жеткіліксіз екенін білді. Бұл Голланцтың Оруэллге екі жылдық табысына тең 500 фунт стерлинг сомасында комиссия бергені туралы пікір 1970 жылы Мелвин Браггтың "Omnibus" телебағдарламасына сұхбат берген Джеффри Горердің естеліктеріне негізделген. Горер Голланцтың Оруэллге сапарды қаржыландыру үшін 500 фунт ұсынғанын және Голланцтың қолдауы болмаса, Оруэлл ешқашан бармайтынын айтты. Дегенмен, қазіргі биографтар бұл оқиғаны қайталап жазған жоқ. 1936 жылдың 1 сәуірінде Оруэлл Гертфордширдегі Уоллингтон ауылынан шалғайдағы коттеджді жалға алды. Биограф Майкл Шелденнің сөзіне сенсек, коттеджді жалға алу құны айына 2 фунттан кем болған. Оруэлл өзінің қаражатын ауылдық дүкен ашу арқылы толықтырды. Бірақ, 1936 жылдың сәуір айында Джек Коммонға дүкен ашу туралы жазған хатында: "Оруэлл сөрелерін толтыру үшін 20 фунт табуға тырысып, бірнеше ай бұрын 500 фунт алған адам сияқты емес" делінген. Оруэлл Горерге үйлену туралы былай деп жазды: "Мен үйленуді экономикалық тұрғыдан ақтауға ешқашан мүмкіндік таппаймын, сондықтан қазір де, кейін де ақталуым мүмкін емес". Д. Дж. Тейлор бұл факторлардың және Голланцтың мұндай соманы алдын ала беруге дайын еместігінің Горердің Оруэллдің кітаптан алған табысын, Голланцтың шығындарды өтеу үшін берген шағын үлесімен шатастырғанын көрсетеді. Келесі екі ай бойы Оруэлл Бирмингемнен Манчестерге, Лидске дейін саяхаттады. 31 қаңтардан 25 наурызға дейін ол күнделік жүргізді, онда "Виган теңізіне жол" кітабының бірінші бөлімін құрайтын өңделмеген материалдарды жазды. 1936 жылдың ақпан айында үш апта бойы ол Уиган қаласында болды, бұл ең ұзақ тоқтаған жері болды; наурыз айы Йоркширге – Шеффилдке, Лидске, Барнслиге арналды. Қазан айында кітаптың алғашқы нұсқасын аяқтады және желтоқсан айында соңғы нұсқасын Мурге жіберді. Голланц кітапты "Сол жақ кітап клубы" арқылы жариялады, бұл Оруэллдің бұрынғы шығармаларына қарағанда әлдеқайда көп таралымға ие болды. Дегенмен, Голланц екінші бөлімі "Сол жақ кітап клубының" оқырмандарына ұнамайды деп қорқып, Оруэлл Испанияда болған кезде кітапқа жұмсақ сөзбен кіріспе жазды. Бастапқы басылымда 32 иллюстрация болды, олар Уэльстегі көміршілердің және Лондонның Шығыс бөлігіндегі кемқорлықтағы үйлердің суреттерінен тұрды. Оруэлл суреттерді таңдаған жоқ және оларды енгізу оның идеясы болмаған болуы мүмкін.
Кітап атауы
1943 жылдың желтоқсан айында радио бағдарламасында Оруэллден Уиган Пирсі туралы сұрады. Ол: "Қайтадан айтамын, қорқамын, Уиган Пирсі дегеннің өзі жоқ. Мен оны көру үшін 1936 жылы арнайы саяхат жасадым, бірақ таба алмадым. Дегенмен, ол бір кезде болған, және фотосуреттерге қарағанда, шамамен жиырма футқа жуық болған. Вигандағы алғашқы «пирс» – көмір тиеу-түсіру орны, мүмкін ағаштан жасалған, онда жақын жердегі шахтадан келген көмір вагондары каналдағы баржаларға түсірілген. Алғашқы ағаш пирс 1929 жылы бұзылған деп есептеледі, ал көмір құю құрылғысынан алынған темір металл сынықтары ретінде сатылды. Пирс – жағалаудан суға созылған құрылыс болғанымен, Ұлыбританияда бұл термин көбінесе теңіз жағасындағы демалыспен байланысты. 1943 жылғы радио сұхбатында Оруэлл Уиган Пирсі атауының тарихын былай түсіндірді: «Виган – кен өндіру аймақтарының ортасында орналасқан. Ландшафты көбінесе шлак үйінділерінен тұрады. Уиган әрқашан өнеркәсіптік аймақтардың жамандығының символы ретінде таңдалды. Бір кезде қаланың маңындағы лайлы каналдардың бірінде құлап жатқан ағаш пирс болды, және әзіл ретінде оған Уиган Пирсі деген ат қойылды. Бұл әзіл жергілікті халық арасында танымал болды, содан кейін эстрада комедия актерлері оны қолға алды, және олар осы атты тірі ұстап, мақал-мәтел ретінде сақтап қалды». Қазіргі географиялық тұрғыдан алғанда, Уиган Пирсі – Лидс және Ливерпуль каналындағы Уиган шлюздерінің төменгі жағындағы канал аймағына берілген атау.
Санаттар мен сын-пікірлер
Кітап 1937 жылғы 14 наурызда Эдвард Шенкс The Sunday Times газеті үшін, ал Хью Массингхэм The Observer газеті үшін рецензиялады.
Бастапқы жауап
Жалпы, "Виган айлағына жол" кітабының алғашқы сыншылары Оруэллдің І бөлімдегі жұмысшы табын бейнелеуін жоғары бағалады. Ақын Эдит Ситвелл былай деп жазды: "Бастапқыдағы қорқыныш ешбір нәрсемен салыстыруға келмейді. Ол қазіргі әлем үшін Энгельс 1840-50 жылдардағы әлем үшін жасағандай жасап жатыр. Бірақ айырмашылығы, Оруэлл туа біткен жазушы, ал Энгельс, отты және керемет рух болғанымен, жазушы емес еді." Кітаптың репортаж жанрынан саясатқа, poleмикаға және таңдамалы автобиографияға айналған ІІ бөліміне жауаптар әртүрлі болды – мақтаудан ашу мен наразылыққа дейін. Артур Кальдер Маршаллдың 1937 жылғы 20 наурыздағы "Time and Tide" журналындағы шолуы Оруэллдің жетістігін атап өтеді және оның алғашқы жолымен жиынтықталады: "Оруэлл мырзаның кітабы туралы айтарымыз – тек мақтау." Хамиш Майлз 1937 жылғы 1 мамырдағы "New Statesman and Nation" журналында жариялаған шолуында осы пікірді қолдайды. Майлз "Виган айлағына жол" кітабының "басынан соңына дейін жанды және қызықты кітап" екенін жазады. "Адал консерватор оның айтқандары мен білдіргендеріне көңіл бөлгені жөн, ал адал социалист та оған қарауы керек." Дуглас Голдринг 1937 жылғы сәуірде "Fortnightly" журналына жазған хатында кітапты "әдемі" және "толқытатын" деп сипаттап, Майлз сияқты консерваторлар мен социалистерге оқуын ұсынады. 1937 жылғы 12 наурыздағы "Tribune" журналында Уолтер Гринвуд І бөлімді "нағыз және жоғары деңгейдегі" деп атады, бірақ ІІ бөлімге қатысты тартынды: "[ІІ бөлімде] Оруэлл сізді бір сәтте өзімен бірге алып кетеді, ал келесі сәтте шыдамсыздық шегіне жеткізеді. Мен бұрынғыдан бері оның айтқандарынан осылай ашуланған есімді еске түсіре алмаймын." Сол жақ кітап клубының негізін қалаушыларының бірі Х.Дж. Ласки 1937 жылғы наурызда "Left News" журналында Голланчтың алғы сөзіндегі негізгі аргументтерді қайталайтын шолу жазды. Ласки І бөлімді "біздің идеяларымыздың керемет пропагандасы" деп санайды, бірақ ІІ бөлімнің жеткіліксіз екенін айтады: "Бірақ ауруды өте шебер бейнелеген Оруэлл мырза көптеген жақсы ниетті адамдар сияқты: емге мұқтаж (оның социализм екенін біледі), ол оның орнына сиқыр ұсынады. Ол "бостандық" пен "әділеттілік" туралы үндеу жасап, өзі сипаттағандай, адамдарды социалистік партияға бір-біріне қарсы құлатып жібереді деп санайды. Бұл пікір өте қарапайым қателіктерге негізделген, егер Оруэлл мырзаның пікірін бөлісетін адамдар көп болмаса, оларды қателік деп түсіндірудің қажеттілігіне күмәнданамын. Оның негізгі қателігі – бәріміз де бостандық пен әділеттілік дегенді бірдей түсінеміз деген сенім. Бұл дұрыс емес." 1937 жылғы сәуірде шыққан "Left News" басылымында Голланч кітаптың "басқа кез келген «Клуб таңдауынан» көбірек және қызықты хаттар тудырғанын" хабарлады. Кітап, мүмкін, бұрынғы кітаптардан гөрі көбірек, клубтың мақсатын орындады – ойландырып, ең өткір талқылауға мүмкіндік берді. Ғылыми социализмте білім алған мүшелер екінші бөлімнің қарапайымдылығына таңғалғанмен, оны қаншалықты білім алу керектігін көрсететін құнды деп тапты." Оруэллдің өмірбаянын жазған Стански мен Абрахамс былай деп атап өтті: "Бірақ Голланч пен Ласки эмоционалдық емес, ғылыми социализмге сеніп, (1937 жылы) адамдарды соғысқа және фашизмге қарсы күресуге дайындауға болатынына сеніп, уақыттың құрсауында қалды: тарих оларды артта қалдырды. Оруэлл Испанияда фашизмге қарсы нағыз соғыста білімін жалғастырды және бұл Сол жақ кітап клубының таңдаушыларынан күткен нәрселерден мүлдем өзгеше болды. Оның үйренгендері ғылыми социализмке емес, саяси моральға байланысты болды, және бұл оның өмірін өзгертті." Дэвид Поуналлдың "Виган айлағында жазу" атты радио пьесасы, Оруэлл рөлінде Эдриан Скарборомен, 2010 жылы BBC Radio Four арнасында көрсетілді.
Сын
Ұлыбритания Коммунистік партиясының жетекшісі Гарри Поллитт, Оруэллдің танысы және кітапта суреттелген Ланкаширдің тумасы, өте теріс пікір білдірді. Политт Оруэллдің кен өндірісінің жағдайын сипаттауын және индустриалды орталықтардағы тұрғын үй мәселесін айыптауын жоғары бағаласа да, "Виганға дейінгі жол" еңбегі жұмысшы табының өмірін кемсінтіп көрсету деп санайды. Егер снобизмге тән белгілер болса, онда оларды Оруэллде табуға болады. Мандалайдан қайтқаннан кейін социализм және жұмысшы қозғалысы туралы бір-екі шағын кітапша сатып алғанда, ол өзін қандай қасіретті тәжірибелерден сақтап қалар еді, себебі адамдар қозғалыстың мәнін тек қана "қарапайым" өмірді көру арқылы біле алмайды.