Кіріспе

Құс түрлері

Накин кестерл (Falco cenchroides), сондай-ақ Австралия кестерлі деп те аталады, Австралия мен Жаңа Гвинеяға тән жыртқыш құс. Бұл ең кішкентай сокольдердің бірі және көптеген сокольдерден айырмашылығы, ол қорегін ұстау үшін жылдамдыққа сенбеді. Оның орнына, ол ашық жерге қонады, бірақ егістік пен шабындықтардың үстінде қалықтаудың ерекше тәсілі де бар.

Таксономия

Нанкин кестері – Falco тұқымдасының бір түрі, Tinnunculus кішітұқымына жақын. Оны алғаш рет Николас Вигорс пен Томас Хорсфилд 1827 жылы сипаттаған. Түрдің синонимдері саналатын қосымша сипаттамалар жарияланды: Cerchneis immaculata Brehm, 1845; Александр Миллиганның кейіннен Cerchneis unicolor атауы 1904 жылы Emu журналында жарияланды; ал автордың аты 1912 жылы Грегори Мэтьюз жариялаған Cerchneis cenchroides milligani кішітұқымының сипаттамасында кездеседі. Туыс атауы – латын тіліндегі falco, яғни «қыран» (falx falcis, «орақ»), ал түр епітеті ежелгі грек тіліндегі kenkhris – «кестр» және oides – «ұқсас» сөздерінен алынған. Австралия фаунасының анықтамалығында Mosquito Hawk, Kestrel, Windhover, Hoverer деген аттар жиі кездеседі. Оның жалпы сипаттамасы нанкин матасының түсіне сілтеме жасайды, бұл мата бастапқыда Қытайдың Нанкин (қазіргі Нанкин) қаласынан шыққан сары мақтадан жасалған. Бұл құстың Еуразиялық кестріге (Falco tinnunculus) және, мүмкін, дақты кестріге (Falco moluccensis) өте жақын туыс деп саналады. Ол, болжам бойынша, ата-тегінен тараған жалпы кестрлдер Австралия аймағына Орта плейстоценде – 1 миллион жылдан бұрын – таралып, жергілікті жағдайларға бейімделген. Екі кішітұқымы бар: атаулы кішітұқымы Falco cenchroides cenchroides Австралия мен Тасманияның барлық аймақтарында, сондай-ақ Рождество аралында, Норфолк аралында, Лорд-Хау аралында және көбейтпейтін қонақ ретінде Оңтүстік Жаңа Гвинеяда кездеседі; ал F. c. baru Rand, 1940 Батыс-орталық Жаңа Гвинеяның қарлы тауларында таралған.

Сипаттама

Нанкин кестері – шағын, жіңішке денелі, қанаттарының ұзындығы шамамен 60-70 см-ге жететін құс. Аталығының салмағы 150-200 грамм, ал аналығының салмағы 180-250 грамм. Жоғарғы жағы қызыл-қоңыр түсті, қара қауырсындарымен сәйкес келеді, ал төменгі жағы ақ түсті, жіңішке сызықтармен көмкерілген, құйрық қауырсындарында қара жолақтары бар. Көз айналысы, тұмсығы және аяқтары сары түсті. Аталығының басы мен құйрығы ақшыл сұр, көздің астында қара дақ бар, ал аналығы мен жас құстардың басы ақшыл қызыл, құйрығы жіңішке жолақты қызыл түсті. Қауырсынының түсі әртүрлі болуы мүмкін, кейбір құстар шалаң болып көрінеді, бірақ жіңішке дене бітімі, кішкентай мөлшері және ерекше тік қанаттымен ауада қалықтау қабілеті оны анықтауды жеңілдетеді. Австралияда ауада қалықтайтын басқа жыртқыштар – эланид найзағайлары, олар нұсқаулырақ түсті және сәл ірі, сондай-ақ қоңыр соқыр, ол әлдеқайда үлкен және ауыр, және көбінесе ауада қалықтамайды. Жалпы алғанда, накин кестері – еуразиялық кестерінің ақшыл, аз өрнекті және кішірек түріне ұқсайды, ол шындығында солай (Глогер ережесіне, Бергман ережесіне қараңыз).

Таралуы және мекендейтін ортасы

Көп таралған және оңай көрінетін жыртқыш құс, накин кестрел Австралияда, Жаңа Гвинеяда және жақын орналасқан аралдарда кездеседі, ал Жаңа Зеландияға мерзімі келгенде келіп тұрады. Өсімдігі тым тығыз болмаған кез келген жерде мекендейді, әсіресе орташа белдеулі шалғынды далалар мен ашық орманды алқаптарда. Тропикалық солтүстікте және батыстағы құмды шөлдерде таралуы жиі өзгеріп, маусымға байланысты болады. Батыс Австралияда оны жағалаудағы жартастарда және желді аудандарда көруге болады. Сондай-ақ телефон сымдары мен электр сымдарында да кездеседі. Австралияның көптеген құстары сияқты, оның да анық көшіп-қону жолы жоқ: оңтүстіктегі шалғынды далаларда қалыптасқан жұптар жыл бойы тұрады, ал көптеген құстар оңтүстік қысында солтүстікке қарай көшіп кетеді немесе азық табу үшін құрғақ ішкі аймандарды шарлайды. Әдетте жеке немесе жұптап көрінеді, бірақ жағдайға қарай 30-ға дейін шағын топтарға бірігуі мүмкін. Жұптар көбінесе моногамды болады және көбеймейтін кезде басқа жерлерге таралуы немесе таралмауы мүмкін. Ұя – кез келген қолайлы орын: мысалы, ағаш қуысы, жардың шеті немесе қолданыстан шыққан қарғаның ұясы, және кестрелдер оны өзгерте де, қосымша жасай да алмайды.

Тамақтандыру

Азық-түлігі әртүрлі, көптеген жәндіктермен қатар ұсақ құстар мен бауырымен жорғалаушыларды, әсіресе кішкентай кеміргіштерді, көбінесе егешқұйрықтарды қоректенеді. Нанкин кестрелдері бейімделгіш және әртүрлі тәсілдермен аң аулайды: олардың арасында жай ғана ашық жерде (мысалы, құрғақ ағашқа немесе телефон бағанасына) қонып, олжаны іздеу ең көп кездесетін нәрсе, бірақ егістіктер мен далалардың үстінде қозғалмай қалықтап ұшу әдеті ең ерекше.

Өсіру

Қыстың соңында 3-7 жұмыртқа салынады (көбінесе 4 шамасында), және аналығы ғана оларды жатыр. Жұмыртқадан шабу 26-28 күннен кейін болады, ал атасы тамақ әкеледі, ал аналығы балалар ұшқысы жеткенше инкубациялауын жалғастырады, содан кейін анасы да олардың азығын табу үшін ұядан шығады. Жақсы жылдары бірнеше балапан өсіріледі.