Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір мемлекетке деген адалдықты тастап, екінші мемлекетке адал болу
Giving up of allegiance to one state for allegiance to another
Ән
the song
Саясатта, дезертир – бір мемлекетке деген адалдығын екінші мемлекетке адал болумен ауыстыратын, алғашқы мемлекет бұл әрекетті заңсыз деп санайтын адам. Көбірек мағынада, дезертирлік – адалдық немесе міндет сезімімен байланысты болған адамды, мақсатты немесе ұстанымды тастап кетуді білдіреді. Бұл термин көбінесе, жағымсыз мағынада, басқа дінге, спорт командасына, саяси партияға немесе қарсыластар тобына өткен адамдарға қолданылады. Осы ретте, дезертир өз алғашқы жақтастары тарапынан сатқын саналады.
In politics, a defector is a person who gives up allegiance to one state in exchange for allegiance to another, changing sides in a way which is considered illegitimate by the first state. More broadly, defection involves abandoning a person, cause, or doctrine to which one is bound by some tie, as of allegiance or duty. This term is also applied, often pejoratively, to anyone who switches loyalty to another religion, sports team, political party, or other rival faction. In that sense, the defector is often considered a traitor by their original side.
Халықаралық саясат
Дезертирлік әдетте адам кетуге тырысатын елдің немесе саяси құрылымның заңдарын бұзу арқылы жасалады. Ал азаматтықты өзгерту немесе одақтас әскерлермен жұмыс істеу көбінесе заң бұзуға алып келмейді. Мысалы, 1950 жылдары Шығыс немiстерiне Батыс Германия Федеративтiк Республикасына баруға тыйым салынды, онда олар автоматты түрде азаматтар ретiнде танылды. Коммунистiк Германия Демократиялық Республикасы осы саясатты сақтау үшiн 1961 жылы Берлин қабырғасын және 1952 жылдан бастап iшкi Германия шекарасындағы бекiнiстердi салды. Егер адамдар ГДР-дан "дезертирлiк" жасауға тырысса, оларды көзге тiрелерде атып өлтiруге тиiс болды. Республикаға қашуға талпынудың нәтижесiнде шекарада жүзден астам адам қаза тапты. Ресми келу-кету мүмкiндiктерi болды, бiрақ уақытша немесе тұрақты кетуге рұқсаттар сирек берiледi. Екiншi жағынан, кейбiр "қолайсыз" Шығыс немiстердiң ГДР азаматтығы жойылды және олар өз еркiне қарсы қысқа мерзiмде үйлерiнен кетуге мәжбүр болды. Ал әншi Вольф Биерман сияқты басқаларға ГДР-ге қайта оралуға тыйым салынды. Суық соғыс кезінде Совет Одағынан немесе Шығыс блогынан Батысқа заңсыз көшiп келген көптеген адамдар дезертирлер деп аталды. Батыстықтар да шұғыл түрде Шығыс блогына қоныс аударды, көбiнесе тыңшы ретiнде қудаланудан қашу үшiн. Ең танымал жағдайлардың бiрi – КГБ-ның тыңшысы ретiнде әшкереленбеу үшiн КСРО-ға кеткен британдық тыңшы Ким Филби, сондай-ақ Корея соғысынан кейiн елге оралудан бас тартқан 22 одақтас әскери тұтқын (бiр британдық және жиырма бiр американдық), Қытайда қалуды жөн көргендер. Егер адам өз елінен шығып, шетелдік барлау қызметіне ақпарат берсе, ол HUMINT дереккөзi ретiнде дезертир болып саналады. Кейбiр жағдайларда дезертирлер өздерi қарсы болған елде немесе саяси құрылымда қалып, өз орнында дезертир ретiнде жұмыс iстейдi. Барлау қызметтерi дезертирлердi тексеру кезінде жалған дезертирлiк мүмкiндiгiн үнемі ескередi. Тұтас әскерлер дезертирлiк жасай алады және мемлекет басшыларының бұйрықтарын орындамауға шешiм қабылдауы мүмкiн. Араб көктемі наразылықтары кезінде Мысыр мен Тунистегi әскерлер наразылық бiлдiрушiлерге оқ ату немесе оларды тарату үшiн басқа да шаралар қолдану туралы бұйрықтарды орындаудан бас тартты. Дезертирлiк туралы шешiмге бағынбаушылықты болдырмау қалауы себеп болуы мүмкiн: егер әскери басшы төменгi офицерлер наразылық бiлдiрушiлерге оқ ату туралы бұйрыққа бағынбайды деп есептесе, олар дезертирлiкке ұшырауы мүмкiн. Кейiн ол АҚШ-қа көшiп кеттi. Наталья Макарова, 1970 жылы Лондонда болғанда дезертир болған совет (орыс) бишiсi. Георгий Марков, 1968 жылы дезертир болған болгар жазушысы, ақырында Лондонға қоныс аударды, кейiннен қаза тапты. Рудольф Нуреев, 1961 жылы Киров балетiмен Парижге гастрольде болғанда дезертир болған совет (орыс) бишiсi. Георг Баланчин, 1924 жылы Веймар Республикасына дезертир болған грузин хореографы. Артуро Сандовал, 1990 жылы АҚШ-қа дезертир болған кубалық кернейшi, пианист және композитор. Ян Собота, 1982 жылы Швейцарияға дезертир болған, ал 1984 жылы АҚШ-та қоныс аударған чех кітап мұқабасын жасау шеберi.
The physical act of defection is usually in a manner which violates the laws of the nation or political entity from which the person is seeking to depart. By contrast, mere changes in citizenship, or working with allied militia, usually do not violate any law(s). For example, in the 1950s, East Germans were increasingly prohibited from traveling to the western Federal Republic of Germany where they were automatically regarded as citizens according to Exclusive mandate. The Berlin Wall (1961) and fortifications along the Inner German border (1952 onward) were erected by the Communist German Democratic Republic to enforce the policy. When people tried to "defect" from the GDR they were to be shot on sight. Several hundred people were killed along that border in their Republikflucht attempt. Official crossings did exist, but permissions to leave temporarily or permanently were seldom granted. On the other hand, the GDR citizenship of some "inconvenient" East Germans was revoked, and they had to leave their home on short notice against their will. Others, like singer Wolf Biermann, were prohibited from returning to the GDR. During the Cold War, the many people illegally emigrating from the Soviet Union or Eastern Bloc to the West were called defectors. Westerners defected to the Eastern Bloc as well, often to avoid prosecution as spies. Some of the more famous cases were British spy Kim Philby, who defected to the USSR to avoid exposure as a KGB mole, and 22 Allied POWs (one Briton and twenty one Americans) who declined repatriation after the Korean War, electing to remain in China. When the individual leaves his country and provides information to a foreign intelligence service, they are a HUMINT source defector. In some cases, defectors remain in the country or with the political entity they were against, functioning as a defector in place. Intelligence services are always concerned when debriefing defectors with the possibility of a fake defection. Entire militaries can defect and choose not to follow orders from a state's leaders. During the Arab Spring protests, militaries in Egypt and Tunisia refused orders to fire upon protesters or use other methods to disperse them. The decision to defect can be driven by the desire to prevent insubordination: if a military leader judges that lower officers will disobey orders to fire upon protesters, they could be more likely to defect. He later moved to the United States. Natalia Makarova, Soviet (Russian) dancer, who defected while in London in 1970. Georgi Markov, Bulgarian author, who defected in 1968, eventually settling in London, England, later assassinated. Rudolf Nureyev, Soviet (Russian) dancer, who defected while in Paris touring with the Kirov Ballet in 1961. George Balanchine, Georgian choreographer, who defected to the Weimar Republic in 1924. Arturo Sandoval, Cuban trumpeter, pianist, and composer, who defected to the United States in 1990. Jan Sobota, Czech fine bookbinder, who defected to Switzerland in 1982, and settled in the United States in 1984.
Спортшылар
Гильермо Ригондо, кубалық кәсіпқой боксшы, 2009 жылы АҚШ-қа қашып кеткен. Арольдис Чэпман, кубалық бейсбол ойыншысы, 2009 жылы Андорраға қашып кетіп, 2010 жылы үлкен бейсбол лигасымен келісімшарт жасаған. Хосе Фернандес, кубалық бейсболшы, 2008 жылы АҚШ-қа қашып кеткен. Лютц Эйгендорф, 1979 жылы Батыс Германияға қашып кеткен шығыс германиялық футболшы. Орландо Эрнандес, кубалық бейсбол ойыншысы, 1997 жылы АҚШ-қа қашып кеткен. Надя Команэчи, 1989 жылы АҚШ-қа қашып кеткен румыниялық олимпиадалық гимнастка. Александр Могильный, 1988 жылы АҚШ-қа қашып кеткен совет (ресейлік) хоккейші. Ол НХЛ-де ойнаған тұңғыш совет ойыншысы болды. Бела Каролий және оның әйелі Марта Каролий, румын гимнастика жаттықтырушылары (Надя Команэчи және Мэри Лу Реттон сияқтылардың), 1981 жылы АҚШ-қа қашып кеткен. Освальдо Алонсо, 2007 жылы АҚШ-қа қашып кеткен кубалық футболшы. Хосе Абреу, кубалық бейсболшы, 2013 жылы АҚШ-қа қашып кеткен. Кимья Ализаде, 2020 жылы Нидерландыға қашып кеткен ирандық таэквондо шебері. Сесар Прието, кубалық бейсболшы, 2021 жылы АҚШ-қа қашып кеткен. Крыстина Цимонуская, беларусьтік спринтер, 2021 жылы Польшаға қашып кеткен.
Guillermo Rigondeaux, Cuban professional boxer, who defected to the United States in 2009. Aroldis Chapman, Cuban baseball pitcher, who defected to Andorra in 2009 before signing a Major League Baseball contract in 2010. José Fernández, Cuban baseball player, who defected to the United States in 2008. Lutz Eigendorf, an East German football player for BFC Dynamo who defected to West Germany in 1979. Orlando Hernandez, Cuban baseball pitcher, who defected to the United States in 1997. Nadia Comăneci, Romanian Olympic gymnast, who defected to the United States in 1989. Alexander Mogilny, Soviet (Russian) ice hockey forward, who defected to the United States in 1988. He was the first Soviet player to defect to play in the NHL. Béla Károlyi and his wife Márta Károlyi, Romanian gymnastics coaches (of Nadia Comăneci and Mary Lou Retton among others), who defected to the United States in 1981. Osvaldo Alonso, Cuban soccer player, who defected to the United States in 2007. José Abreu, Cuban baseball player, who defected to the United States in 2013. Kimia Alizadeh, Iranian taekwondo martial artist, who defected to the Netherlands in 2020. César Prieto, Cuban baseball player, who defected to the United States in 2021. Krystsina Tsimanouskaya, Belarus sprinter, who defected to Poland in 2021.
Әскери
Лари Аллен Абшиер, 1962–1982 жылдар аралығында Солтүстік Кореяға дезертир болған алты американдық сарбаздың біріншісі. 1983 жылы Пхеньянда жүрек талмасынан қайтыс болды. Бенедикт Арнольд, Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде британ армиясына дезертир болған отарлық генерал. Риад әл Асад, Сирия азаматтық соғысы кезінде «Еркін Сирия армиясы» мен Тласс отбасының құрылтайшысы. Виктор Беленко, 1976 жылы МиГ-25 истребителімен Жапонияға ұшып, АҚШ-та саяси пана сұраған совет әскери-әуе күштерінің лейтенанты. Джеймс Джозеф Дрезнок, 1962 жылы демилитаризацияланған аймақтан өтіп, Солтүстік Кореяға дезертир болған АҚШ армиясының қарапайым сарбазы. 2016 жылы қайтыс болғанға дейін ҚХДР-да өмірінің қалған бөлігін өткізді. Игорь Гузенко, Канадаға дезертир болған және батыс қоғамындағы совет тыңшылық қызметі туралы ақпарат жариялаған совет шифрлеушісі. Бұл салқын соғыстың басталуына түрткіс болған факторлардың бірі. Но Кум Сок (кейін Кеннет Роу), Корея соғысы кезінде Солтүстік Корея әуе күштерінің лейтенанты болған және Оңтүстік Кореяға дезертир болған. 1953 жылдың 21 қыркүйегінде ол МиГ-15 ұшағымен Оңтүстік Кореядағы Кимпо әуе базасына ұшып, «қызыл алданудан» құтылуды қалағанын мәлімдеді және көбінесе «Moolah» операциясымен байланыстырылады. Кузьминов, Максим Германович, Ми-8АМТШ әскери-көлік тікұшағының бұрынғы ресейлік әскери ұшқышы және навигаторы. Ресей-Украина соғысы кезінде 2023 жылдың 9 тамызында Украина Қорғаныс министрлігінің Бас барлау басқармасы дайындаған «Синица» арнайы операциясы аясында Украина жағына ұшып өтті. Генрих Люшков, Ресейдің Шығыс аймағындағы НКВД бастығы, 1938 жылы Ұлы тазалау кезінде Маньчжукоға дезертир болды, содан кейін Жапон императорлық армиясымен ынтымақтасты. Иван Мазепа, 1687–1708 жылдары Ұлы Солтүстік соғысының Полтава шайқасында Ресей империясынан Швеция империясына дезертир болған украиндық гетман. Ли Харви Освальд, кейіннен президент Джон Ф. Кеннедиді өлтірген адам, 1959 жылдың қазан айында Кеңес Одағына дезертир болғанын мәлімдеді, бірақ азаматтығынан бас тартылып, 1962 жылы АҚШ-қа оралды. Ион Михай Пачепа, 1978 жылы Румыния Социалистік Республикасынан АҚШ-қа дезертир болған румындық Securitate генералы. Матиур Рахман, 1971 жылы Бангладеш азаттық соғысына қосылу үшін құпия пакистандық соғыс жоспарларымен бірге T-33 ұшағымен Үндістанға дезертир болуға тырысқан пакистандық/бангладештік ұшқыш. Алайда, оның жоспары ұшақты құлатқан лейтенант Рашид Минхаспен болған қысқаша күрес кезінде бұзылды. Ұшақ шекарадан 50 шақырым жерде құлады. Лиамси Салазар, Венесуэланың Боливар теңіз флотының бұрынғы подполковнигі және Уго Чавестің қауіпсіздік тобының басшысы, 2014 жылдың желтоқсанында АҚШ-қа дезертир болды. Хенг Самрин, Демократиялық Кампучияның жоғары әскери лауазымды тұлғасы, Шығыс аймақтағы Қызыл кхмерлердің тазалаулары кезінде өзінің жоғары тұрған командирі Со Пхимнің тағдырын ескергеннен кейін Вьетнамға дезертир болды. Трэвис Кинг, 2023 жылы абыройсыз босатудан және заңдық айыптаудан қашу үшін Солтүстік Кореяға дезертир болған АҚШ армиясының қарапайым сарбазы. Солтүстік Корея оны кейін американдықтарға қайтарды.
Larry Allen Abshier, the first of six American soldiers to defect to North Korea between the years 1962–1982. He died in 1983 from a heart attack while residing in Pyongyang. Benedict Arnold‚ a colonial general who, during the American Revolutionary War, defected to the British Army. Riad al Asaad, founder of the Free Syrian Army and the entire Tlass Family during the Syrian civil war. Viktor Belenko, a Soviet Air Force lieutenant who flew a MiG 25 fighter to Japan in 1976 and gained political asylum in the United States. James Joseph Dresnok, a US Army private who defected to North Korea by sneaking across the Demilitarized Zone in 1962. He would live the remainder of his life in the DPRK until his death in 2016. Igor Gouzenko, a Soviet cipher clerk who defected to Canada and released information regarding Soviet espionage activities in western society. Credited as one of the triggering factors for the beginning of the Cold War. No Kum Sok (later Kenneth Rowe) is known for having been a lieutenant in the North Korean Air Force during the Korean War who defected to South Korea. On September 21, 1953, he flew his MiG 15 to the Kimpo Air Base in South Korea, claiming that he wanted to get away from the "red deceit" and is often associated with Operation Moolah. Кузьминов, Максим Германович, former Russian military pilot navigator of the Mi 8AMTSh military transport helicopter. During the Russian Ukrainian War, on August 9, 2023, he flew across the front line to the Ukrainian side as part of the special Operation Synytsia, prepared by the Main Intelligence Directorate of the Ukrainian Defense Ministry. Genrikh Lyushkov, the NKVD chief in the Russian Far East, defected to Manchukuo in 1938 under the Great Purge and then cooperated with the Imperial Japanese Army. Ivan Mazepa, Ukrainian Hetman of Zaporizhian Host from 1687–1708 who defected from the Russian Empire to the Swedish Empire during the Battle of Poltava of the Great Northern War. Lee Harvey Oswald, the later assassin of President John F. Kennedy had claimed defection to the Soviet Union in October 1959 but was ultimately refused citizenship and returned to the United States in 1962. Ion Mihai Pacepa, a Romanian Securitate general who defected to the United States from the Socialist Republic of Romania in 1978. Matiur Rahman, a Pakistani/Bangladeshi pilot who in 1971 attempted to defect with a T 33 along with confidential Pakistani war plans to India to join the Bangladesh Liberation War. However his plan was foiled by Flt. Lt Rashid Minhas who crashed the plane after a brief struggle for control over the aircraft. The plane crashed some 50 Kilometres from the border. Leamsy Salazar, former lieutenant colonel of Bolivarian Navy of Venezuela and head of security detail for Hugo Chávez, defected to United States in December 2014. Heng Samrin, a top brass military figure in Democratic Kampuchea defected to Vietnam during the Khmer Rouge purges of the Eastern Zone after considering the fate of So Phim, his superior in command. Travis King, a US Army private who defected to North Korea, possibly to avoid facing a dishonorable discharge and legal charges, in 2023. North Korea would later return him to American custody.
Саясат
Гай Берджесс, британдық дипломат және Кембридж бестігінің мүшесі, 1951 жылы Кеңес Одағына қашқан. Дональд Маклин, британдық дипломат және Кембридж бестігінің мүшесі, 1951 жылы Кеңес Одағына қашқан. Ким Филби, британдық барлау қызметкері және Кембридж бестігінің мүшесі, 1963 жылы Кеңес Одағына қашқан. Виктор Суворов (1947 жылы туған), орыс жазушысы және 1978 жылы Ұлыбританияға қашқан бұрынғы кеңестік әскери барлау қызметкері. Тхэ Ён Хо, Ұлыбританиядағы Солтүстік Кореяның бұрынғы дипломаты. Белгісіз күні Тхэ отбасы үшін Солтүстік Кореядан қашқан, себебі ол "еркіндікке үйренген балаларының қысымға ұшырауын қаламайды". Солтүстік Корея элитасының бірі болғандықтан, ол 1953 жылы No Kum sok-тан (жоғарыда) бері ел үшін ең жоғары деңгейдегі қашқан адам болды. 2020 жылы Оңтүстік Корея Ұлттық Ассамблеясына Сеулдің Гангнам А округінен сайланды. Владимир Петров, 1954 жылы Австралияға қашқан кеңестік дипломат.
Guy Burgess, British diplomat and member of the Cambridge Five, defected to the Soviet Union in 1951. Donald Maclean, British diplomat and member of the Cambridge Five, defected to the Soviet Union in 1951. Kim Philby, British intelligence officer and member of the Cambridge Five, defected to the Soviet Union in 1963. Viktor Suvorov (born 1947), Russian writer and former Soviet military intelligence officer who defected to the United Kingdom in 1978. Thae Yong ho, a former North Korean diplomat for Britain. At an unknown date Thae defected from North Korea for his family, because he "didn't want his children, who were used to life of freedom, to suffer life of oppression". Being one of North Korea's elite, for the nation he was the highest profile defection since No Kum sok (above) in 1953. He was elected to the South Korean National Assembly in 2020 for the United Future Party, representing the Gangnam A district of Seoul. Vladimir Petrov Soviet diplomat who defected to Australia in 1954.