Кіріспе
Босния және Герцеговинаның саяси құрамы – Босния және Герцеговинаның тәуелді мемлекетінің саяси құрамы. Босния және Герцеговина Федерациясы – Босния және Герцеговинаны құрайтын екі құрамдас бөліктің бірі, екіншісі – Серб Республикасы. Босния және Герцеговина Федерациясы өз үкіметтері мен заң шығарушы органдары бар он автономды кантоннан тұрады. Федерация 1994 жылғы Вашингтон келісімімен құрылды, ол Босния соғысы аясындағы хорват-босниялық соғысын аяқтады және 1996 жылдың қазанына дейін жұмысын жалғастырған құрылтай жиналысын құрды. Федерацияның астанасы, үкіметі, президенті, парламенті, кеден және полиция департаменттері, сондай-ақ екі пошта жүйесі бар. Ол Босния және Герцеговина жерінің шамамен жартысын алып жатыр. 1996 жылдан 2005 жылға дейін оның өз армиясы болды – Босния және Герцеговина Федерациясының армиясы, кейіннен Босния және Герцеговина Қарулы Күштеріне қосылды. Елордасы және ең ірі қаласы – Сараево, онда 275 524 адам тұрады.
Political entity of the sovereign country of Bosnia and Herzegovina
The Federation of Bosnia and Herzegovina is one of the two entities composing Bosnia and Herzegovina, the other being Republika Srpska. The Federation of Bosnia and Herzegovina consists of ten autonomous cantons with their own governments and legislatures. The Federation was created by the 1994 Washington Agreement, which ended the Croat–Bosniak War within the Bosnian War, and established a constituent assembly that continued its work until October 1996. The Federation has a capital, government, president, parliament, customs and police departments and two postal systems. It occupies about half of the land of Bosnia and Herzegovina. From 1996 until 2005 it had its own army, the Army of the Federation of Bosnia and Herzegovina, later merged in the Armed Forces of Bosnia and Herzegovina. The capital and largest city is Sarajevo with 275,524 inhabitants.
Тарих
Босния және Герцеговина Федерациясының құрылу негізі 1994 жылғы наурыздағы Вашингтон келісімімен қаланды. Келісімге сәйкес, Босния және Герцеговина Республикасы Армиясы мен Хорватия Қорғаныс Кеңесі күштері бақылап отырған біріктірілген аумақ, Ванс Оуэн жоспары бойынша он автономды кантонға бөлінуге тиіс болды. Кантондық жүйе бір этникалық топтың екіншісі үстемдігіне жол бермеу үшін таңдалды. Дегенмен, хорваттар мен босниялықтар өздерінің Федерациясына қараймын деп талап еткен аумақтың көп бөлігі сол кезде босниялық сербтердің бақылауында болды. Вашингтон келісімі 1994 жылдың көктемінде Конституциялық Ассамблеяны шақыру арқылы іске асырылды, ол 24 маусымда Босния және Герцеговина Федерациясының Конституциясын қабылдап, жариялады. 1995 жылы Босния және Герцеговина Федерациясының босниялық күштері мен босниялық хорват күштері Батыс Босния Автономиялық провинциясының күштерін жеңіп, бұл аумақ Федерацияға қосылды (Уна-Сана кантоны).
Соғыстан кейінгі
1995 жылғы Дейтон келісімімен төрт жылдық соғысты аяқтаған Босния және Герцеговина Федерациясы Босния және Герцеговинаның екі құрамының бірі ретінде белгіленді, ол Серб Республикасымен бірге елдің 51% аумағын құрайды. Кантондар мен федералдық құрылым соғыстан кейін бірте-бірте қалыптасты. 1996–1997 жылдарға дейін сепаратистік хорват-герцеговиналық институттар Федерация институттарымен қатар жұмыс істеді, содан кейін олар таратылды. 2000 жылдың 8 наурызында Брчко ауданы Босния және Герцеговинаның құрамындағы автономды аудан ретінде құрылды және ол екі босниялық құрамның аумағынан бөлініп шықты. Брчко ауданы қазіргі таңда екі құрамға тиесілі кондоминиум болып табылады. 2001–2002 жылдары Жоғары өкілдің кеңсесі (ЖӨК) үш құраушы халықтың саяси теңдігі туралы Босния және Герцеговина Конституциялық сотының шешіміне (U 5/98) сәйкес Федерация Конституциясына және сайлау заңына түзетулер енгізді. Бұл босниялық хорваттардың наразылығын тудырды, олар босниялықтар жоғарғы палатада көпшілікті бақылауға алғандықтан, өкілдік құқығынан айырылғандарын мәлімдеді. Наразы хорват саясаткерлері жеке Хорват Ұлттық Ассамблеясын құрды, сайлаумен қатар референдум өткізді және Федерациядағы хорваттар көпшілік құрайтын аймақтарда өз билігін жариялады. Олардың әрекеттері SFOR-дың қатаң шаралары мен сот процесінен кейін тоқтатылды. Федерацияда хорваттардың өкілдігіне қанағаттанбаған хорват саяси партиялары бірнеше кантонның орнына хорваттар көпшілік құрайтын федералдық бірлік құруды қалайды. СДП және басқа босниялық партиялар бұған қарсы. 2010 жылдың қыркүйегінде Халықаралық дағдарыс тобы "босниялық және хорват басшылары арасындағы даулар мен тиімсіз әкімшілік жүйе шешім қабылдауды парализдеді, аймақты банкроттыққа жеткізді және әлеуметтік толқуларды тудырды" деп ескертті. 2010–2014 жылдары Федерация үкіметі ірі хорват саяси партияларының келісімінсіз СДП тарапынан құрылды, бұл саяси дағдарысқа әкелді. 2013 жылы АҚШ елшілігі Сейджич-Финци мәселесі бойынша мемлекеттік деңгейдегі келіссөздермен қатар, 2013 жылы ФБРХ Өкілдер палатасына 188 ұсыныс ұсынған сарапшылар тобын қолдады. Бұл бастама Парламент тарапынан қабылданбады. 2016 жылдың желтоқсанында HDZ Божо Любичтің шағымынан кейін Босния және Герцеговина Конституциялық соты Федерация Халық палатасын жасырын сайлаудың сайлау формуласын жойды, ол құраушы халықтардың заңды өкілдігіне кепілдік бермейді деп мәлімдеді. Бұл шешім Венеция комиссиясының осы мәселе бойынша берген сарапшылық пікірімен сәйкес келмеді. Сайлау заңын түзетуге қатысты заңнамалық түзетулер болмағандықтан, 2018 жылдың жазында Босния және Герцеговина Орталық сайлау комиссиясы Халық палатасының құрамын анықтау үшін жаңа формуланы уақытша бекітті, ол ең төменгі өкілдік формуласына (әр кантоннан әр құраушы халықтан бір депутат) және 2013 жылғы халық санауына негізделген. 2022 жылы Жоғары өкіл Любич шешімін іске асыра отырып, федералдық Конституцияға және Сайлау заңына түзетулер енгізді. Бұл өзгерістер сонымен қатар Вашингтон келісімінде көзделгендей, Федерациядағы хорваттар мен босниялықтар арасындағы күштер тепе-теңдігін қалпына келтірді. 2023 жылы Жоғары өкіл жаңа үкімет құру үшін федералдық Конституцияны бір күнге тоқтатты. Бұл үлкен дау-жанжал мен саяси дағдарысқа әкелді. Кейбіреулер бұл әрекетті "сатқындық" деп қарастырады.