Норвегиядағы сайлаулар: Парламент (Стортинг) мүшелерін сайлау, сайлау жүйесі, көп партиялық жүйе, коалициялық үкіметтер, 18 жастан бастап сайлау құқығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиядағы өкіл сайлаулары
Elections of representatives in Norway
Норвегия заң шығарушы органының мүшелерін ұлттық деңгейде сайлайды. Парламент, Стортинг (немесе норвегия тіліндегі грамматика бойынша Стортингет) 169 мүшеден тұрады, олар пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша көпмандатты округтерде төрт жылдық мерзімге сайланады (осы мерзім ішінде таратылмайды). Норвегияда көп партиялық жүйе бар, онда көптеген партиялар бар, көбінесе ешбір партия жеке билікке ие бола алмайды, сондықтан партиялар коалициялық үкіметтер немесе азшылық кабинеттерін құру үшін бірлесіп жұмыс істеуі керек. Норвегияда сайлаулар екі жылда бір рет өткізіледі, парламенттік және жергілікті сайлаулар кезекпен алмасады, екеуі де төрт жылда бір рет өтеді. Сайлау құқығы 18 жасқа толған жылдан бастап барлығына бірдей қолданылады, тіпті егер адам сайлау өтетін жылы кейін 18-ге толса да. Парламенттік сайлауда тек Норвегия азаматтары ғана дауыс бере алады, бірақ Норвегияда үш жылдан бері тұратын шетелдіктер жергілікті сайлауда дауыс бере алады. Әйелдерге сайлау құқығы 1913 жылы берілді. Соңғы сайлау 11 қыркүйекте өткен 2023 жылғы жергілікті сайлау болды. Ал соңғы парламенттік сайлау 2021 жылғы 13 қыркүйекте өтті.
Norway elects its legislature on a national level. The parliament, the Storting (or Stortinget by Norwegian grammar), has 169 members elected for a four year term (during which it may not be dissolved) by a form of proportional representation in multi seat constituencies. Norway has a multi party system, with numerous parties in which no one party often has a chance of gaining power alone, and parties must work with each other to form coalition governments or minority cabinets. In Norway, elections are held every second year, alternating between elections for the Parliament and local elections, both of which are held every four years. Suffrage is universal from the year a person turns 18 years old, even if the person turns 18 later in the year the election is held. Only Norwegian citizens can vote in the Parliamentary elections, but foreigners who have lived in Norway for three years continuously can vote in the local elections. Women's suffrage was adopted in 1913. The last elections were the 2023 local elections on 11 September. The last parliamentary election was the 2021 parliamentary election, on 13 September.
Дауыс беру
Жұрттың сайлауға белсенді қатысуы барлық партиялар үшін тиімді деп есептеледі, сондай-ақ дауыс беру процесін жеңілдету үшін сайлауға шақыру мақсатында оңайлатылды. Тіркелу автоматты түрде жүзеге асырылады және ұлттық тізілімге негізделген.
High voter turnout is generally seen as beneficial by all parties, and the voting process has been streamlined in order to encourage voting. Registration is automatic and based on the national registry,
Сайлау бюллетеньдері
Кандидаттар тізімін қоспағанда, дауыс беру бюллетеньдері ел бойынша біркелкі. Әрбір бюллетеньде партияның атауы және сол партия ұсынған кандидаттардың басымдық ретімен тізімі болады. Дауыс берушілер кандидаттардың қасына белгі қойып, олардың арасынан жеке таңдау жасай алады (осылайша басымдық өзгертіледі). Дауыс берушілер қаласа, басқа тізімдерден де кандидаттарды жаза алады. Бюллетень екіге бүктелген А4 пішіндес қағаз түрінде (мысалы, А5 мөлшеріндегі папка). Белгілі бір сайлаудағы барлық партиялар/тізімдер үшін бюллетеньдер бірдей болады. Бюллетеньнің ішкі жағында партияның/тізімнің атауы мен кандидаттар тізімі жазылады. Бюллетеньнің сыртқы жағында сайлау қызметкеріне бюллетеньді дауыс беруші дауыс қорына салу алдында дұрыс қабылданғанын мөрмен бекітуге арналған орын бар. Бюллетеньдер әрбір дауыс беру кабинасының ішінде сақталады. Сайлау қызметкерлерінің міндеті – дауыс берушіге әсер ету мүмкіндігін азайту үшін әрбір дауыс беру кабинасындағы бюллетеньдер санын шамамен тең ұстау. Ұлттық сайлауларда бюллетеньдердің тек бір тобынан таңдау жасалады. Жергілікті сайлауларда екі топ бюллетень болады: біреуі – округ деңгейіндегі сайлауға, екіншісі – муниципалитет деңгейіндегі сайлауға.
The ballots are uniform throughout the country, with the exception of the candidate list. Each ballot will contain the name of a party, and also a list of the candidates promoted by that party in order of priority. Voters may assign personal choices among those candidates by checking a box next to the candidates name (thus changing the priority). Voters may also write in names from other lists if they so desire. The ballot is in the form of an A4 sheet of paper folded in two (e. g. an A5 folder). The ballots are identical for all parties/lists in a given election. The inside of the ballot has the name of the party/list and the list of candidates. The outside of the ballot has a field for the election official to stamp the ballot as correctly received immediately prior to the voter casting the ballot in the ballotbox. The ballots are located inside each voting booth. Election officials are tasked with keeping the number of ballots in each voting booth approximately even, to reduce the possibility of influencing the voter. In the case of national elections, there is only one group of ballots to choose from. In the case of local elections, there is two groups of ballots, one for the County level elections, and one for the municipality level elections.
Процедура
Сайлаушы алдымен өзі дауыс бергісі келетін партияға немесе тізімге сәйкес келетін бюллетеньді таңдайды. Кейін, қалауынша, тізімдерді өзгерте немесе түзетуге болады. Одан соң сайлаушы бюллетеньді белгіленген сызық бойынша бүктеп, таңдаған бюллетені ешкімнің көре алмайтынына көз жеткізеді. Сосын сайлаушы сайлау комиссиясының мүшесіне барып, өзін таныстырып, дауыс беру тізілімінде тексеріледі және бюллетеньдерге мөр басылады. Ақырында сайлаушы әр сайлауға бір бюллетеньнен сайлау урнасына салады.
The voter first selects the ballot corresponding to the party/list he/she wants to cast a ballot in favor of. The voter then proceeds to change/amend the lists if desired. The voter then folds the ballot along a marked line, to ensure that no one can see which ballot he/she has chosen. The voter proceeds to an election official, identifies himself, is checked towards the voting registry, and gets the ballots stamped. The voter then casts the ballot in the ballot box, one per election.
Алдын ала дауыс беру
Ерте дауыс беру елдің кез келген ерте сайлау учаскесінде жүзеге асырылуы мүмкін, әдетте шілде айында басталып, сайлау күніне шамамен бір апта қалғанда аяқталады. Ерте дауыс беруге ниеттенген сайлаушылар www.valglokaler.no сайтында сайлау учаскелерін іздеуге болады. Ерте сайлау учаскелері көбінесе қалалық әкімдіктерде немесе осыған ұқсас қоғамдық ғимараттарда орналасқан. Осло сияқты ірі қалалар ірі қоғамдық көлік орталықтары, метро станциялары және басқа да қоғамдық орындарда жылжымалы ерте сайлау учаскелерін де ұйымдастырады. Дауыс беру алдында сайлаушылар өзін куәландыруы тиіс. Өз ауданынан/қаласынан басқа ауданда/қалада ерте дауыс берген сайлаушыларға кандидаттар тізімі жоқ бюллетень беріледі. Бұл бюллетень сайлаушының тұрақты мекенжайы көрсетілген конвертке салынып, мөрленген урнаға түсіріледі. Сайлау күніне дейін бюллетень тиісті ауданға/қалаға жіберіледі. Сайлаушылар ерте дауыс бергеннен кейін бюллетеньді өзгерте алмайды.
Early voting can happen in any early polling place in the country, usually starting in July and ending about a week before election day. Voters wishing to vote early can search for polling places on the public website www. valglokaler. no. Early polling places are usually at City Halls or similar public buildings. Larger cities such as Oslo also deploy mobile early polling places in places such as large public transport hubs, metro stations etc. Voters are required to identify themselves before voting. Voters submitting an early vote in another district/municipality than their own, will be given a ballot without a candidate list. The ballot will then be enclosed in an envelope with the name of his/her home district. The voter will then proceed to deliver the ballot to the sealed ballot box. The ballot will be mailed by to the correct district/municipality in advance of election day. Voters may not change their ballot after submitting an early ballot.
Шетелден дауыс беру
Шетелде тұратын сайлаушылар Норвегия елшіліктері мен консулдықтарында дауыс бере алады. Норвегияның шетелдегі өкілдіктеріне жақын емес сайлаушылар пошта арқылы дауыс бере алады. Олар бюллетеньдерді өздеріне жіберуді сұрай алады. Сайлаушылар қарапайым ережелерді сақса, өздері дауыс бюллетенін жаза алады.
Voters staying abroad can vote at Norwegian embassies and consulates. Voters abroad who are not close to any Norwegian foreign station can vote through mail. They can request ballots to be sent to them. Voters can also write their own ballots, as long as they follow a few simple rules.
Сайлау күні
Сайлау күні әдетте қыркүйектің екінші дүйсенбісі, бірақ көптеген дауыс беру орындары алдыңғы жексенбіде де ашылады. Сайлау күні мемлекеттік мереке емес. Сайлаушылар сайлау күні тек өздерінің муниципалитетінде ғана дауыс бере алады. Дауыс беру орындары әдетте жергілікті мектептер, қоғамдық орталықтар немесе осы сияқты мекемелер болып табылады және олар әдетте сағат 09:00 немесе 12:00-де ашылады. Ел бойынша барлық дауыс беру орындары сағат 20:00-де жабылады.
Election day is normally the 2nd Monday of September, but many polling places are also open the preceding Sunday. Election day is not a public holiday. Voters may only vote in their own municipality on election day. Polling places are usually local schools, community centers or similar, and are normally open from 09:00 or 12:00. All polling places close at 20:00 across the country.
Жергілікті сайлау
Жергілікті сайлаулар – бір уақытта өтетін екі жеке сайлау. Біріншісі – аудандық сайлау, ол аудандық кеңеске саяхатшыларды сайлайды. Екіншісі – қалалық сайлау, ол қалалық кеңестерге саяхатшыларды сайлайды.
The local elections are two separate elections held at the same time. The first is the county election, which elects politicians to the county council. Second is the municipality election, which elects politicians to the municipal councils.
Сами парламентіне сайлау
Саами мұрасын ұстанған, Саами Парламентінің сайлау тізіміне енген адамдар Норвегияның Саами Парламентіне дауыс беруге құқылы. Сайлау үшін Норвегия 13 сайлау округіне бөлінген, олардан 3 өкіл сайланады. Бұған қоса, ең көп дауыс жинаған төрт округтен қосымша бір өкіл сайланады. Сайлау Норвегия Парламенті сайлауымен бір мезгілде өтеді.
People of Sámi heritage, included in the Sámi Parliament's electoral roll, are eligible to vote to the Sami Parliament of Norway. For the election Norway is divided into 13 constituencies from which 3 representatives are elected. In addition an additional representative is elected from the four constituencies with most votes. The election is held at the same time as the elections to the Norwegian Parliament.