Кіріспе

Åрстад – Норвегияның Вестланд округіндегі Берген қаласындағы аудан. Тарихи тұрғысынан алғанда, бұл аймақ 1916 жылға дейін жеке муниципалитет болып, Åрстад деп аталды, содан кейін Берген қаласына біріктірілді. Ауданның шекарасы бұрынғы муниципалитет шекарасына ұқсас (бірақ толық сәйкес емес). Аудан қала орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан және 2014 жылдың 1 қаңтарына қарай 39 906 тұрғыны бар. Åрстадта Берген ауруханасы, Хаукеланд университеттік ауруханасы, сондай-ақ Норвегияның екінші ірі кәсіптік-техникалық орта мектебі – Åрстад videregående skole (ең ірісі – Сандефьорд videregående skole) және қаланың ең ірі футбол клубы «Бранн» командасының үй стадионы – «Бранн» стадионы орналасқан.

Атауы

"Шаһардың бұл аймағы патшаның "Алрекстад" (Årstad) мүлігінің бір бөлігі болған", - деп мәлімдейді Store norske leksikon энциклопедиясы. Бұл муниципалитет (бастапқыда приход) ескі "Årstad" шаруашылығынан (Ескі скандинав тілінде: Álreksstaðir) аталған, себебі алғашқы "Årstad" шіркеуі сол жерде салынған. Бірінші бөлігі, бұл Ульрикен тауының ежелгі аты – "Альрекрдің" жаттық жағдайы болуы мүмкін. Соңғы бөлігі – "стадир" сөзі "шаруашылық" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Викингтер дәуірінің басында Норвегия королінің Ульрикен тауының етегінде Álreksstaðir (Alrekstad) деп аталатын Kongsgård иелігі болған деп саналады. Кейде шаруашылықта кем дегенде, король Харальд Пәліш, оның ұлы король Эрик Қанжар, Қанжардың балалары және король Хакон І (Хакон I) тұрған. Кейіннен Берген қаласын негіздеген король Олаф Кирре (Олаф III) 26 жыл бойы Алрекстадтан қалаға билік жүргізді. Бірақ король Эйстейн I өзінің резиденциясын қала шегінде орналасқан Холменге көшіргеннен кейін Алрекстад маңыздылығын жоғалтты. 1300 жылға қарай шаруашылық Ноннесетер монастырына берілді. Álreksstaðir атауы Алрекр есімінен емес, Ульрикен тауынан шыққан деп есептеледі, ал Årstad атауы Алрекстад сөзінің қысқартылған түрі болып табылады. Тағы бір теория бойынша, шаруашылыққа 400 жыл шамасында Хордарикет патшалығын басқарған немесе басқармаған Алрек атты корольдің құрметіне ат қойылған. Арстад приході 1838 жылдың 1 қаңтарында Арстад муниципалитеті ретінде құрылды (formannskapsdistrikt қараңыз). Ол 1916 жылдың 1 шілдесіне дейін дербес муниципалитет болып қала берді, содан кейін жылдар бойы біріктірілген алты муниципалитеттен екіншісі ретінде Бергенмен біріктірілді. Бірігуге дейін ұзақ саяси процестер өтті, екі муниципалитет арасында ондаған жылға созылған тығыз ынтымақтастық болды. Ал Арстадтың көп бөлігі 1808 жылдан бері Берген полиция аймағына кіретін.

Экономика

Арстад тұрғындары Бергеннің аудандары арасында ең төмен орташа табысқа ие, олардың табысы жылына Итребигда ауданының ең жоғары орташа табысы бар тұрғындарына қарағанда шамамен (АҚШ доллары) кем.

Демография

2008 жылдың 1 қаңтарына қарай, Årstad халқының 7,4% 0-5 жас аралығында болды. 6-12 жастағылардың үлесі 5,5%, 13-15 жастағылардың 2,5%, 16-66 жастағылардың 69,5%, 67-79 жастағылардың 8,1% және 80 жастан асқандардың 7,0% құрады. Жалпы, халықтың 15,1% 67 жастан асқан, бұл Норвегияның зейнеткерлік жасына сәйкес келеді және Бергендегі ең жоғары көрсеткішті құрайды. 2006 жылы орташа жалпы табыс (шамамен 2008 жылдың наурызындағы АҚШ долларымен). 2007 жылдың 1 қаңтарына дейін 6589 жұптың 71,4% бірге тұрып, некеде тіркелген. Олардың 43,5% баласыз, ал қалған 27,9% балалы отбасыларды құрады. 28,6% жұп некеде емес; олардың 15,9% баласыз бірге тұратын жұптар, ал 12,7% балалы жұптар.

Білім

Åрстадта бес бастауыш мектеп бар: Fridalen skole, Kronstad skole, Landås skole, Minde skole және Slettebakken skole, бір төменгі орта мектеп – Gimle skole, бір біріктірілген бастауыш және төменгі орта мектеп – Ny Krohnborg barne og ungdomsskole, бір арнайы мектеп – Alrekstad альтернативті мектебі, сондай-ақ екі жоғары орта мектеп: Årstad videregående skole және Langhaugen videregående skole. Årstad videregående skole – Норвегиядағы ең ірі жоғары орта мектептерінің бірі, онда 300 қызметкер және 1400 студент оқиды. Соңғы жылдары ауданда бірнеше мектепті жабу жоспарланған. Kronstad skole мектебін жабу туралы соңғы ұсыныс 2006 жылы жасалған. Бірақ бұл ұсыныс қабылданбады, себебі қалалық кеңестегі көптеген партиялар мен оппозициядағы бірнеше партия мектептің жабылуына қарсы дауыс берді. Мектеп ғимаратының жағдайы нашар болғандықтан, 2004 жылы Fridalen skole мектебін жабу туралы шешім қабылданды. Алайда, аудан тұрғындарының наразылығынан кейін бұл шешім уақытша кері қайтарылды. 2008 жылы муниципалитет көп жылдар бойы азайып келгеннен кейін Åрстадта оқушылар санының артатынын болжайтын есеп жариялады.

Көршіліктер

Арстад аудандарының тізіміне Гильденприс, Кронстад, Ландас, Лёвстакксиден, Минде (Вергеланд кіретін), Наттланд, Сольхейм, Слеттебаккен кіреді.

Арстад – Бергендегі ең кішкентай аудан (жер аумағы бойынша), бірақ халық тығыздығы бойынша екінші орында тұр. Қаланың шеткі аймақтарының құрылысы 20-шы ғасырдың ортасында басталғанға дейін, аудан жерінің көп бөлігі қалыптасқан болатын. Арстадта қала орталығындағы Бергенхус сияқты дәстүрлі аудан атаулары жоқ, онда олар бірнеше жүз жыл бойы қалыптасқан. Аудан атаулары көбінесе ауданның қалалық аймаққа айналуына дейін жерге ие болған шаруашылықтың атымен байланысты. Дегенмен, Батыс Арстадтың кейбір бөліктері, мысалы, жергілікті тұрғындар арасында Лёвстакксиден деп аталады, ол бір ауданды құрайды. Аудан бойынша осындай ресми емес аудан атаулары да кездеседі.

Спорт және мәдениет

Бергеннің ең табысты футбол клубы SK Brann стадионы 1910 жылдардың соңында салынды және 1919 жылдың 25 мамырында «Бранн» пен Норвегия ұлттық құрамасы арасындағы матчпен ашылды. Стадион содан бері бірнеше рет жаңартылып, қазіргі уақытта 20 000-нан астам орындыққа ие болу үшін жаңартылуда. 2007 жылдың маусымына қарай стадионның жалпы сыйымдылығы 17 824 адамды құрады. Бірнеше басқа спорт клубтары Арстадта өздерінің үйлерін орналастырған немесе орналастырған. Біріншісі – 1893 жылы тау шаңғысы, шаңғы спорты, гимнастика және ескек есу клубы ретінде құрылған IL Nornen. Бүгінде Nornen негізінен гимнастика, гандбол және флорбол клубтарынан тұрады. Басқа спорт клубтарының ішінде Nymark IL футбол клубы, Ny Krohnborg IL және SK Baune бар. Көптеген клубтардың басты қызметі – жастар спорты. Арстадта шамамен жиырма буекорпс үйі болғанымен, қазіргі уақытта олардың тек біреуі ғана, Løvstakkens Jægerkorps, сақталған. 2000 жылдан бері Løvstakkens Jægerkorps қаладағы қыздар мен ұлдардың екеуіне де қосылуға рұқсат беретін жалғыз буекорпс болып табылады.