Факторлық бағалар теңдестігі: халықаралық сауда факторлық төлемдерді (еңбекақы, капитал рентасы) елдер арасында теңестіреді. Самуэльсон теориясы, экономика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Факторлық бағаны теңестіру – Пол А. Самуэльсонның (1948) экономикалық теориясы. Оған сәйкес, тауарлардың халықаралық саудасының нәтижесінде бірдей өндіріс факторларының бағасы, мысалы, жалақы мөлшерлемесі немесе капиталға төленетін рента, елдер арасында теңестіріледі. Теорема екі тауар мен екі өндіріс факторының бар екенін болжайды, мысалы, капитал мен еңбек. Теореманың басқа да маңызды болжамдары – әр ел тауарлардың еркін саудасының нәтижесінде бірдей тауар бағаларына ие болады, өндіріс үшін бірдей технологияны қолданады және екі тауарды да өндіреді. Бұл болжамдар факторлардың бағасын елдер арасында теңестіруге мүмкіндік береді, бұл үшін еңбек күшінің көші-қоны немесе капитал ағыны сияқты факторлардың қозғалысы қажет емес. Бұл теорияның қарапайым түйіні – егер елдер арасындағы тауар бағалары теңестіріліп, еркін саудаға көшкен кезде, факторлардың (капитал мен еңбек) бағасы да елдер арасында теңестіріледі. Экономикалық интеграцияға және бір нарыққа айналуға дейін ең төмен бағаны алған фактор экономикадағы басқа факторларға қатысты құнға өсуге бейім, ал ең жоғары бағасы бар факторлар арзандауға бейім. Толық бәсекелестік нарығында өндіріс факторының табысы оның шекті өнімділігінің құнына байланысты. Еңбек сияқты фактордың шекті өнімділігі, өз кезегінде, қолданылатын еңбек көлеміне және капитал мөлшеріне байланысты. Өнеркәсіпте еңбек күшінің көлемі артқан сайын, еңбектің шекті өнімділігі төмендейді. Капитал мөлшері артқан сайын, еңбектің шекті өнімділігі артады. Соңында, өнімділіктің құны нарықтағы тауар бағасына байланысты. Факторлық бағаны теңестірудің жиі келтірілетін мысалы – жалақы. Екі ел еркін сауда туралы келісімге келген кезде, екі елдегі бірдей жұмыс орындарының жалақысы жақындасуға бейім. Бұл нәтиже алғаш рет Хекшер-Олин моделінің болжамдары негізінде математикалық тұрғыдан дәлелденді. Теорема қарапайым тілмен айтқанда, егер елдер арасындағы тауар бағалары теңестіріліп, еркін саудаға көшкен кезде, кіріс факторларының (капитал мен еңбек) бағасы да елдер арасында теңестіріледі. Бұл теорияны Абба Лернер 1933 жылы тәуелсіз түрде ашқан, бірақ ол 1952 жылы ғана жарияланды. "Лернер диаграммасы" халықаралық сауда теориясын оқытудағы маңызды талдау құралы болып табылады.
Factor price equalization is an economic theory, by Paul A. Samuelson (1948), which states that the prices of identical factors of production, such as the wage rate or the rent of capital, will be equalized across countries as a result of international trade in commodities. The theorem assumes that there are two goods and two factors of production, for example capital and labour. Other key assumptions of the theorem are that each country faces the same commodity prices, because of free trade in commodities, uses the same technology for production, and produces both goods. Crucially these assumptions result in factor prices being equalized across countries without the need for factor mobility, such as migration of labor or capital flows. A simple summary of this theory is when the prices of the output goods are equalized between countries as they move to free trade, then the prices of the factors (capital and labor) will also be equalized between countries. Whichever factor receives the lowest price before two countries integrate economically and effectively become one market will therefore tend to become more expensive relative to other factors in the economy, while those with the highest price will tend to become cheaper. In a perfectly competitive market, the return to a factor of production depends upon the value of its marginal productivity. The marginal productivity of a factor, like labor, in turn depends upon the amount of labor being used as well as the amount of capital. As the amount of labor rises in an industry, labor's marginal productivity falls. As the amount of capital rises, labor's marginal productivity rises. Finally, the value of productivity depends upon the output price commanded by the good in the market. An often cited example of factor price equalization is wages. When two countries enter a free trade agreement, wages for identical jobs in both countries tend to approach each other. The result was first proven mathematically as an outcome of the Heckscher–Ohlin model assumptions. Simply stated the theorem says that when the prices of the output goods are equalized between countries as they move to free trade, then the prices of the input factors (capital and labor) will also be equalized between countries. This theory was independently discovered by Abba Lerner in 1933 but was published much later in 1952. The "Lerner Diagram" remains a key analytical tool in teaching international trade theory.