Көрнекті ғылым мен өнер қайраткерлері: 800 б.з.д. - 1950 ж. жетістіктерінің саралануы
Human Accomplishment
Шарль Мюррейдің «Адам жетістіктері» кітабы өнер мен ғылымдағы 800 б.з.д. – 1950 ж. аралығындағы ең маңызды жаңалықтарды сараптайды. Historiometry әдісімен сараланған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чарльз Мюррейдің 2003 жылғы кітабы «Адамның жетістіктері: Өнер мен ғылымдағы қабылдау іздестіріледі, б.з.д. 800 – 1950» – саяси ғалым Чарльз Мюррейдің 2003 жылғы кітабы. Мюррей ежелгі заманнан бастап ХХ ғасырдың ортасына дейінгі өнер мен ғылымға жасалған ең маңызды үлестерді қарастырып, анықтамалық еңбектерде оларға арналған орын мөлшерін есептеу арқылы, кейде тарихи-өлшемдеме деп аталатын зерттеу саласының көмегімен, өнер мен ғылым саласындағы адамзаттың дүниежүзілік жетістіктерін сандық тұрғыда бағалауға және түсіндіруге тырысады.
2003 book by Charles Murray
Human Accomplishment: The Pursuit of Excellence in the Arts and Sciences, 800 B. C. to 1950 is a 2003 book by the political scientist Charles Murray. Surveying outstanding contributions to the arts and sciences from ancient times to the mid twentieth century, Murray attempts to quantify and explain human accomplishment worldwide in the fields of arts and sciences by calculating the amount of space allocated to them in reference works, an area of research sometimes referred to as historiometry.
Индекс ұпайлары
Мюррей б.з.д. 800 жылдан 1950 жылға дейінгі адамзат жетістіктерінің бірнеше саласындағы жетекші 4000 инноваторды тізімдейді. Әр салада Мюррей осы саланың жетекші тұлғалары туралы ақпарат беретін бірнеше дереккөзді (негізгі энциклопедиялар, тарихтар және шолулар) анықтайды. Рейтингтер осы дереккөздердегі ақпарат негізінде жасалады. Адам туралы қанша дереккөзде айтылған және әр дереккөзde оған қанша орын бөлінгеніне қарай бастапқы ұпай есептеледі. Содан кейін бұл бастапқы ұпайлар нормаландырылады, ең төменгі ұпай 1, ал ең жоғары ұпай 100 болады. Алынған нәтижелер "Индекстік ұпайлар" деп аталады.
Murray ranks the leading 4,000 innovators in several fields of human accomplishment from 800 BC to 1950. In each field Murray identifies a number of sources (leading encyclopedias, histories and surveys) providing information about the leading figures in the field. The rankings are made from information in these sources. A raw score is determined based on how many sources mention and on how much space in each source is devoted to a person. Then these raw scores are normalized so that the lowest score is 1 and the highest score is 100. The resulting scores are called "Index Scores".
Талдау
Мюррейдің талдауынша, жетістіктер тең бөлінбеген. Мысалы, итальяндық Ренессанс дәуірінде жетістіктер Флоренция мен Венецияда шоғырланған. Ұлыбритания аралдарында – Лондон төңірегінде, өнеркәсіптік солтүстікте және Шотландияның жазық аймақтарында. Оның талдауының тағы бір қорытындысы – жаңарулардың көп бөлігін ерлер жасаған, әйелдер емес, және еуропалықтар, басқа этникалық және мәдени топтар емес. Элиталық университеттерге жақын болу мен адамның жетістіктері арасында байланыс бар (бірақ элиталық емес университеттер мен жетістіктер арасында жоқ). Сонымен қатар, жаңарулар өзін-өзі күшейтеді: жаңару орын алған жерде, одан да көп жаңарулар болуы мүмкін. Кітапта «жетістік ағындары өздерінің әлеуетті суретшілері мен ғалымдарына іс-қимыл еркіндігін беретін саяси режимдермен дамиды» делінген. Бұл – өрнек бостандығы мен жаңаруды білдіреді. Бұл міндетті түрде демократияны білдірмейді, бірақ тоталитаризм жаңаруларды басады. Соғыс және азаматтық тәртіпсіздік жаңаруларға әсер етпеді. Діни бостандық жаңаруларды арттырды. Яһудилер «Еуропа өнері мен ғылымында 19 ғасырдың басына дейін аз өкілдік етті», бірақ бір ғасыр ішінде яһудилер пропорционалдық емес түрде көп өкілдік етті (астрономиядан басқа). Бұл бұрын заңдық құқықтардан және университеттерге, мемлекеттік қызметке қол жеткізуден айырылған яһудилердің азаттыққа ие болуымен бірге болды. Жапон әдебиеті бойынша ең жоғары балл алған әйел – Мурасаки Шикибу. Батыс әдебиетіндегі ең жоғары нәтиже – Вирджиния Вульфқа тиесілі. Ал ғылымдағы ең жоғары нәтиже – Мари Кюриге тиесілі.
According to Murray's analysis, accomplishment has not been uniformly distributed. For example, in Italian Renaissance, accomplishment was concentrated in Florence and Venice. In the British Isles, around London, the industrial north, and lowland Scotland. Another result of his analysis was that most innovation has been accomplished by men, not women, and Europeans, not other ethnic and cultural groups. There is a relationship between closeness to elite universities and human accomplishment (but not between non elite universities and accomplishment). Furthermore, innovation is self reinforcing: Where there has been innovation, likely more will occur. The book argued that "Streams of accomplishment are fostered by political regimes that give de facto freedom of action to their potential artists and scholars". This means freedom of expression and innovation. It does not necessarily mean democracy although totalitarianism suppressed innovation. War and civil unrest did not affect innovation. Religious liberty increased innovation. Jews had "sparse representation in European arts and sciences through the beginning of the 19C", but within a century Jews were disproportionately represented (except in astronomy). This coincided with the emancipation of Jews who earlier had been denied legal rights and access to universities and public office. The highest scoring woman in a category was Murasaki Shikibu among Japanese literature. The highest in western literature was Virginia Woolf. The highest in science was Marie Curie.
Құлдырау
Мюррей әлемдегі ғылымдағы және әсіресе өнердегі жан басына шаққандағы прогресс, көбінесе, он тоғызыншы ғасырда төмендегенін айтты. Бұл, ішінара, табыстың азаюына байланысты. Соңғы тарауларда ол эмпирикалық талдаудан бас тартып, "Мен сандық өлшемдер ұсына алмаймын" деп жазады, ал талдау "кем сандық, көбірек болжамға негізделген және анық пікірталасқа шақыратын" сипатқа ие. Ол, Аристотельдің "Никомах этикасынан" бастау алып, жаңашылдыққа өмірдің мақсаты бар деген сенімдер, және өмірдің міндеті сол мақсатты орындау болып табылады деген ұғымдар; жоғары құндылықтар туралы сенімдер, сондай-ақ жақсылық, шындық және сұлулық сезімі; және жеке адамдардың жеке тұлға ретінде тиімді әрекет ете алуына және оларға мұндай мүмкіндік беретін мәдениетке байланысты екенін дәлелдеді. Мюррей қазіргі заманғы секулярлық және нигилистік қоғамда мұның жоқтығы осы төмендеуге себеп болғанын айтты.
Murray argued that the world's per capita progress in the sciences and especially the arts have declined, usually starting sometimes in the nineteenth century. In part this is due to diminishing returns. In the final chapters he abandons empirical analysis, writing "I cannot supply quantitative measures", and the analysis is "less quantitative, more speculative, and definitely more opinionated." He argued, based on Aristotle in the Nicomachean Ethics, that innovation is increased by beliefs that life has a purpose and that the function of life is to fulfill that purpose; by beliefs about transcendental goods and a sense of goodness, truth and beauty; and by beliefs that individuals can act efficaciously as individuals, and a culture that enables them to do so. Murray argued that there is an absence of this in the current secularist and nihilist society which has caused the decline.
Пікірлер
Америка кітапханалар қауымдастығы: "Мюррейдің айтуынша, зияткерлік және рухани күш-жігерді қажет ететін жетістіктер – адамзаттың ең жоғары жетістіктері. Ол б.з.д. 800 жылдан 1950 жылға дейінгі кезеңде кімдер мен қандай оқиғалар туралы ең беделді биографиялық сөздіктерде, өнер, философия және ғылым тарихында айтылғанын анықтау үшін зерттеу жүргізді. Ол 4139 адамды және оқиғалар тізімін анықтады, содан кейін тоғыз ғылыми, үш философиялық және тоғыз көркемдік сала бойынша ең толық жарылған 20 адамды талдады. Олардың 80 пайыздан астамы – "өлген ақ нәсілді еркектер", және Мюррей мұның себебін мұқият зерттейді. Үндістан, Қытай, Жапония және Исламның ең маңызды жетістіктері Батыс өркендеу дәуірінен бұрын орын алды, ал осы мәдениеттердің әрқайсысы міндеттілікке, отбасылық байланыстарға және бірлікке баға берді, ал Батыс ғылыми пікір-таластар мен жаңалықтар ашудың қажетті шарты – жеке тұлғаны бағалайды. Бұдан әрі, ғылыми әдіс – Мюррейдің терминімен айтқанда, батыстың "мета-жаңалықтарының" жиынтығы болды, ол, әлдебір сәттілікке қарай, Рим-католик шіркеуінің, Батыстың ең маңызды мәдени күшінің, сенім мен ақыл-ойына бірдей мән берген томизмді бекітумен бірге пайда болды. Мюррейдің пікірінше, кез келген мәдениеттегі ұлы жетістіктер үшін өмірдің мағынасы бар деген сезім және сұлулық, шындық және жақсылық идеалдарына сенім өте маңызды. Бұл кітап, мүмкін, Мюррейді 1994 жылғы "Қисық сызық" (The Bell Curve) кітабындай қатты сынап тастамас. Бірақ, 1800 жылдан бері үлкен жетістіктердің қарқыны төмендегені және өнердің жағдайы нашарлап бара жатыр деген болжамдарды ескерсек, бәлкім, солай болар."
The American Library Association: "Achievements that require mental and spiritual effort are the highest forms of human endeavor, Murray says. He has scanned the most reputable biographical dictionaries and histories of the arts, philosophy, and sciences to find who and what, during 800 B. C. 1950, are mentioned in them. He came up with 4,139 persons and a list of events and ponders 20 persons in each of nine scientific, three philosophic, and nine artistic fields who were most extensively covered in the resources. More than 80 percent are "dead white males," and Murray carefully examines why. The greatest achievements of India, China, Japan, and Islam occurred well before the West took off during the Renaissance, and each of those cultures valued duty, family, and consensus, whereas the West prefers individualism, the sine qua non of scientific debate and discovery. Further, the scientific method was a set of Western "meta inventions" (Murray's term) that arose, fortunately, simultaneously with the ratification of Thomism, with its dual emphasis on faith and reason, by the most important cultural force in the West, the Roman Catholic Church. Of overarching importance to great achievements in any culture, Murray argues, are the sense that life has purpose and belief in ideals of beauty, truth, and goodness. This book probably won't get Murray in as much hot water as The Bell Curve (1994) did. Then again, with its speculations that the rate of great achievements has slowed since 1800 and that the arts are in a very bad way, maybe it will."