Құтқарушы Розуотер немесе Доңызға Мұнның Бағасы

Кіріспе

1965 жылы Курт Воннегуттың жазған бесінші романы – "God Bless You, Mr. Rosewater, or Pearls Before Swine" Холт, Ринехарт және Уинстон баспасында 1965 жылы, ал 1970 жылы Dell баспасының арзан басылым түрінде жарық көрді. Бұл постмодернистік сатира туындысы, Воннегуттың "Слатерхаус 5" романына түсінік берді және оның табысына үлес қосты.

Тақырыптар мен мәтіндік өзара байланыс

Воннегуттың бесінші романы, "God Bless You, Mr. Rosewater", ғылыми-фантастикалық тақырыптарға арналған туындылар сериясынан кейін жарық көрді. Бұл роман ғылыми фантастика элементтерін қамтыса да, гуманистік қағидаларға негізделген постмодернистік сатира болып табылады. Романның негізгі тезисі соншалықты айқын екендікке, "The New York Times" газетіндегі рецензия авторы оны бағалаудың орнына әлеуметтік тарихшының көмегіне жүгіну қажет екенін атап өткен. Романның бір мақсаты – "адамгершіліксіз және ақымақ, толығымен орынсыз, қажетсіз және қызықсыз американдық таптық жүйесі" деп сипатталатын экономикалық теңсіздік мәселесін көтеріп, сынау. Оқиғаның ортасында – өзінің Rosewater Foundation-ын бұрынғы отбасылық үйіне, Индиана штатындағы Роузвотер қаласына көшірген, ар-ұжданына қиналып жүрген миллионер Элиот Роузвотер. Ол кеңсесіне келген әрбір адамға шексіз мейірім мен шамалы қаржылық көмек көрсетуге тырысады. Романның соңында пайда болатын ғылыми-фантастика жазушысы Килгор Траут, Элиоттың бұрыннан танысы, Элиот шешуге тырысып жатқан мәселені "еш пайдасы жоқ адамдарды қалай сүюге болады?" деп анықтайды. Элиот көмек көрсетуге тырысатын адамдар – өмірдегі сәтсіздер, оларды бей-жай жүйенің түсінбеушілігіне ұшыратқан. Бір сыншының пікірінше, "Воннегут өзінің ашуын саналы адамдарға арнайды". Тағы бір зерттеуші Воннегуттың мақсатын "ақшаға құмар, жаман адамдардың ақылсыздығын көрсету, автор оларға ұсақ-түйек қиындықтар тудырып, олардан әжуалай күлкі алуы" деп түсіндіреді. "God Bless You, Mr. Rosewater" романында Воннегуттың көптеген тұрақты тақырыптары бірігіп, алғаш рет толыққанды көрініс береді. Романның басты кейіпкері Элиот Роузвотер "Slaughterhouse-Five" (1969) және "Breakfast of Champions" (1973) романдарында эпизодтық рөлде қайтадан пайда болады. 13-тарауда Элиоттың елестететін Дрезден қаласын бомбалау эпизоды, Индианаполиске әсер ететіндей көрінеді, бұл Воннегуттың туындыларындағы маңызды тақырыпқа айналады және "Slaughterhouse-Five" романының орталық идеясы болып табылады. Романның 11-тарауында айтылатын, понимен жыныстық қатынасқа тырысқан әйелдің порнографиялық суреті де тарихи контекст ретінде "Slaughterhouse-Five" романында қайтадан пайда болады. Француз фотографы Андре Лефèvre осындай суреттерді сатуы үшін 1841 жылы сотқа тартылған. Воннегуттың өзінің көрінісі және ойдан шығарылған альтер-эгосы – жазушы Килгор Траут, бұл романда алғаш рет Элиотты ақыл-есіне қайтаруға көмектесетін комиссия мүшесі ретінде көрінеді. Романның ішінде Элиоттың оқыған бес Траут романының да қысқаша мазмұны келтіріледі. Солардың бірі – Тралфамадор планетасынан келген шетелдіктер туралы, олар Воннегуттың көптеген романдарында маңызды рөл атқарады. Элиоттың басты клиенттерінің бірі Диана Мун Глэмперс есімді әйел, Воннегуттың ертедегі дистопиялық әңгімесі "Harrison Bergeron" (1961) кейіпкері – Мүгедектерді Басқарушы Генералының есімін алып жүреді, бірақ "God Bless You, Mr. Rosewater" романындағы кейіпкерден мүлдем өзгеше. 11-тарауда жас заңгер Норман Мушари Ньюпорттағы Рамфурд сарайына барып, Ланс Рамфурдпен әңгімелеседі. Осы отбасының мүшелері Воннегуттың көптеген әңгімелері мен романдарында, әсіресе "The Sirens of Titan" (1959) романында жиі кездеседі. Норман Мушаридің ұлы деп есептелетін Норман Мушари кейінірек жазылған "Slapstick" (1976) романында да пайда болады, онда ол клиентін отбасының жасаған зұлымдықтары үшін өтемақы талап етуге көндіреді. Мұшарилердің екеуі де адамдардың мұраға алған байлығынан пайда табу үшін үлкен үлес алуға тырысады.

Vonnegut's fifth novel, God Bless You, Mr. Rosewater, followed a series with science fictional subjects. This one, though it features science fictional writing, is a postmodernist satire based on a humanistic premise. The thesis there is so blatant that the notice in The New York Times opens with the opinion that it "really requires the services of a social historian rather than a book reviewer". One of its targets is the economic inequality resulting from what the book describes as the "savage and stupid and entirely inappropriate and unnecessary and humorless American class system". At the center of the story is the conscience stricken multi millionaire Eliot Rosewater, who moves the Rosewater Foundation that he heads to the former family home in Rosewater, Indiana, "where he attempts to dispense unlimited amounts of love and limited sums of money to anyone who will come to his office." The science fiction writer Kilgore Trout, who makes his appearance at the end of the novel and is referenced by Eliot Rosewater earlier on, defines the problem that Eliot is trying to address as "How to love people who have no use". Those whom Eliot tries to assist are life's terminal losers, unhinged by their lack of comprehension of the indifferent system that has produced them. "It is in fact the thoroughly sane for whom Vonnegut reserves his disdain", according to one commentator. Another sums up Vonnegut's intention as to expose "Lust for money by despicable people whose only comic attribute is the glee with which the author has created petty indignities for them to suffer". Several more of Vonnegut's continuing themes come together, some for the first time, in God Bless You, Mr. Rosewater. The character Eliot Rosewater, the novel's focus, reappears incidentally in Slaughterhouse Five (1969) and Breakfast of Champions (1973). The description of the fire bombing of Dresden, which Eliot hallucinates as affecting Indianapolis in chapter 13, remains a master theme from now on in Vonnegut's writing and is central to Slaughterhouse Five. Equally a matter of history is the pornographic photograph of a woman attempting sex with a pony, given passing mention in chapter 11 of the novel and reappearing in Slaughterhouse Five. The celebrated trial of French photographer André Lefèvre for selling just such postcards took place in 1841. The writer Kilgore Trout, Vonnegut's foil and fictional alter ego, appears in person for the first time in this novel as taking part in the panel that coaches Eliot back to sanity at the end. There are also summaries of five Trout novels, which are mentioned as part of Eliot's reading. One of these is about aliens from the planet Tralfamadore, which plays a role in many Vonnegut novels. And the name Diana Moon Glampers, one of Eliot's main clients, is that of the Handicapper General in Vonnegut's earlier dystopic story "Harrison Bergeron" (1961), but otherwise she is totally different from the character in God Bless You, Mr. Rosewater. In chapter 11, the young lawyer Norman Mushari visits the Rumfoord Mansion in Newport and speaks to Lance Rumfoord. Members of that family figure in many other Vonnegut short stories and novels, notably in the earlier The Sirens of Titan (1959). Norman Mushari Jr., the presumed son of Norman Mushari, is found in Vonnegut's later Slapstick (1976) where, in similar fashion, he persuades his client to seek restitution from her family for mistreatment. Both Musharis are motivated by the large cut of the profits to be gained by helping people inherit their wealth.

Сюжет

Роузвотер қоры АҚШ сенаторы Листер Эймс Роузвотердің Роузвотер округіндегі отбасылық мүлікке салық төлеуден аулақ болуға Роузвотер ұрпақтарына көмектесу үшін Индиана штатында құрылған. Оны Нью-Йорктегі ірі заң фирмасы басқарады және сенатордың ұлы Элиотқа жыл сайын 3,5 миллион доллар зейнетақы төлейді. Екінші дүниежүзілік соғысының ардагері, алкоголизмге ұшыраған және ерікті өрт сөндіруші Элиот әлеуметтік жауапкершілікті сезініп, Роузвотер округіне жеткенше Американың түрлі шағын қалаларын аралайды. Элиот ондағы адамдарға көмектесуге тырысады, округ орталығында кеңсесі бар, онда оған көмекке немесе кеңеске мұқтаж округ тұрғындарынан қоңыраулар келіп түседі, бұл оның әкесіне ұнамайды. Ал Роузвотер отбасының тағы бір тармағы – Род-Айленд штатында тұратын, депрессияға ұшыраған өмірді сақтандыру агенті Фред Роузвотер, ол күнде өзін-өзі өлтіру туралы ойлайды. Фредке Роузвотер корпорациясының заңгерлер тобынан қашқан Норман Мушари келеді. Мушари Фредті Элиоттың ақыл-есі дұрыс емес екенін дәлелдесе, ол отбасылық байлықты басқару құқығын ала алатынына, ақша Фредке, Элиоттың ең жақын ересек ер ағасы ретінде өтетініне көндіреді. Әкесі оған жоспарды айтқаннан кейін Элиот нервтік күйзеліске ұшырайды және бір жылға психиатриялық клиникаға жатқызылады. Ол есте сақтау қабілетінен айырылады, жазылып, қазіргі жағдай туралы хабардар болады, соның ішінде ертең өзін қорғау үшін сотқа бару керектігін біледі. Роузвотер халқының енді оны жек көретінін, көптеген адамдар Элиоттың олардың балаларының әкесі екенін жалған айтатынын және ақша талап ететінін біледі. Элиот өзінің қиын жағдайдан шығу жолын табады: ол Фредке 100 000 долларлық чек жазады, содан кейін адвокатына Роузвотердегі барлық балаларының әкесі екенін мойындаған заңдық құжаттарды дайындауды тапсырады, осылайша Фредтен гөрі байлыққа үлкен құқығы бар мұрагерлерге толы округ құрады. Бұл Мушаридің жоспарын күйретеді және Роузвотер отбасының байлығы округ тұрғындары арасында бөліседі.

The Rosewater Foundation was founded by United States Senator Lister Ames Rosewater of Indiana to help Rosewater descendants avoid paying taxes on the family estate in Rosewater County. It is operated by a large legal firm in New York and provides an annual pension of $3.5 million to Eliot, the senator's son. Eliot, a World War II veteran, alcoholic, and volunteer firefighter, has developed a social conscience and sets out across America to visit various small towns before he lands in Rosewater County. Eliot does his best to help the people there, having an office in the county seat where he gets phone calls from any of the ineffectual townsfolk needing his help or reassurance, much to the displeasure of his father. Meanwhile, the only other branch of the Rosewater family is a distant cousin named Fred Rosewater living in Rhode Island, a depressed life insurance salesman who contemplates suicide every day. Fred is visited by Norman Mushari, defecting from the Rosewater Corporation's legal team. Mushari persuades Fred that, if he can prove Eliot is insane, he can give him control of the family fortune by causing the money to pass to Fred, Eliot's closest oldest male relative. After his father advises him of the scheme, Eliot suffers a nervous breakdown and is confined to a mental institution for a year. He suffers a bout of amnesia, recovers and is informed of the present situation, including the fact that he is set to appear the following day in court to defend himself at a proceeding intended to prove his insanity. He learns that the people of Rosewater now hate him and many of them falsely claim that Eliot fathered their children and are asking for money. Eliot devises a way out of his predicament: he writes Fred a $100,000 check, and then orders his lawyer to draw up legal papers acknowledging that he is the father of all of his alleged children in Rosewater, thereby creating a county full of heirs with a greater claim on the fortune than Fred. This will foil Mushari's plot and ensure that the Rosewater family fortune will be distributed among the people of the county.

Этимологиясы мен символикасы

Эллиот Роузвотер деген ат қарама-қарсылықтардың бірігуін көрсетеді. "Элиот" жас альтруисті Т. С. Элиотты және оның қазіргі өмірді махаббаттан жұрдас, бірақ құштарлыққа толы рухани шөл ретінде бейнелеуімен байланыстырады. "Роузвотер" либералды Франклин Делано Рузвельт пен консервативті Барри Голдуотер есімдерінің үйлесімі деп қарастыруға болады. "Воннегут бұл романды жазғанда 1964 жылғы АҚШ президенттік сайлауы туралы жақсы білгені анық көрінеді" және "ол романға тиетін әрбір адамға тұқылдай әсер етеді". Бұл қайта жаңғыртудың актерлік құрамының альбомы 2017 жылдың 28 шілдесінде Ghostlight Records арқылы жарық көрді.