Кіріспе
Зымыран, орбиталық емес баллистикалық траекториямен ұшады
Баллистикалық зымыран (БЗ) – нысанаға оқ-дәрілерді жеткізу үшін оқ ұшу қозғалысын пайдаланатын зымыран түрі. Бұл қарулар ұшудың салыстырмалы түрде қысқа мерзімінде ғана қуат алады, ал ұшудың басым бөлігі қуатсыз жүзеге асырылады. Ұзындығы қысқа баллистикалық зымырандар (SRBM) әдетте Жер атмосферасының ішінде қалады, ал көптеген үлкен зымырандар экзосфералық болып табылады. Ең ірі құрлық аралық баллистикалық зымырандар (ICBM) толық орбиталық ұшуға қабілетті. Бұл қарулар, атмосферадағы ұшу кезінде аэродинамикалық басқарумен ұшатын қанатты зымырандардан өзгеше, ерекше санатқа жатады.
Тарих
Қазіргі заманғы баллистикалық зымырандардың алғашқы үлгілерінің бірі – А4, көбінесе V2 деп танылатын, 1930 және 1940 жылдары Вернер фон Браун басшылығымен нацистік Германияда жасалған. V2-нің алғашқы сәтті ұшырылуы 1942 жылдың 3 қазанында болды, ал ол 1944 жылдың 6 қыркүйегінде Парижде қолданысқа түсіріліп, екі күннен кейін Лондонға шабуыл жасады. 1945 жылдың мамырында Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде 3000-нан астам V2 зымыраны ұшырылған. R7 «Семиорка» – алғашқы құрлықаралық баллистикалық зымыран.
Ұшу
Континентаралық баллистикалық зымыранның траекториясы үш бөлімнен тұрады: қозғалтқышпен ұшу кезеңі; ұшу уақытының басым бөлігін құрайтын еркін ұшу кезеңі; және зымыранның Жер атмосферасына қайта кіретін қайта кіру фазасы. Ұзындығы қысқа баллистикалық зымырандардың ұшу фазалары негізінен континенттер аралық баллистикалық зымырандардың алғашқы екі фазасынан тұрады, себебі кейбір баллистикалық категориялар атмосферадан шықпайды. Баллистикалық зымырандарды бекітілген нысандардан немесе жылжымалы ұшыру құралдарынан – көлік құралдарынан (мысалы, көтеру-ұшыру құралдары), ұшақтардан, кемелерден және су асты кемелерінен ұшыруға болады. Қозғалтқышпен ұшу кезеңі бірнеше ондық секундтан бірнеше минутқа дейін созылуы мүмкін және бірнеше зымыран сатыларынан құралуы мүмкін. Қайта кіру фазасы атмосфералық қарсылық зымыран траекториясына елеулі әсер ететін биіктікте басталады және зымыранның нысанаға тиюіне дейін жалғасады.
Квази-баллистикалық зымырандар
Квази-баллистикалық зымыран – негізінен баллистикалық траекториямен ұшатын, бірақ ұшу барысында маневр жасай алатын немесе бағыты мен ұшу қашықтығын күтпеген түрде өзгерте алатын SRBM (қысқа қашықтыққа ұшатын баллистикалық зымыран) санаты. SRBM-мен салыстырылатын қашықтыққа ие, ірі басқарылатын MLRS (көптүрлі зымырандарды ұшыру жүйесі) зымырандары кейде квази-баллистикалық зымырандар ретінде жіктеледі.
Гипердыбысты баллистикалық зымыран
Көптеген баллистикалық зымырандар ғарыштан атмосфераға кіргенде гипердыбыс жылдамдығына (яғни 5 Мах және одан жоғары) жетеді. Дегенмен, әскери терминологияда "гипердыбысты баллистикалық зымыран" деген термин көбінесе нысанаға жеткенше маневр жасай алатын, қарапайым баллистикалық траекториямен қозғалмайтын зымырандарға ғана қолданылады.