Кіріспе
1954 жылы жазылған Вайно Линнаның соғыс романы «Беймәлім сарбаз» (Okänd soldat) немесе «Беймәлім сарбаздар» – фин жазушысы Вайно Линнаның ең басты туындысы саналады. 1954 жылы жарық көрген «Беймәлім сарбаз» 1941–1944 жылдары Финляндия мен Кеңес Одағы арасындағы жалғасу соғысын қарапайым фин сарбаздарының көзқарасынан баяндайды. 2000 жылы романның қолжазба нұсқасы «Соторамани» («соғыс романы») деген атпен, ал 2015 жылы ағылшын тіліндегі соңғы аудармасы «Unknown Soldiers» деп жарияланды. Соғыста Линнаның өзі бастан өткерген оқиғаларға негізделген көркем шығарма, роман бұрынғы романтикалық бейнедегі асыл да, мойынсұнғыш фин сарбазының реалистік бейнесін ұсынады. Линна кейіпкерлеріне тәуелсіз және сыншыл ойлар сыйлап, оларды қорқыныш, наразылық сияқты адамгершілік сезімдермен көрсетеді. «Беймәлім сарбаз» әртүрлі пікірлерге ие болғанымен, Финляндияда ең көп сатылған кітаптардың біріне айналып, фин әдебиетінің классикасы және ұлттық мұраның бір бөлігі саналады. Романның жеке басты кейіпкері жоқ, оқиға басы да, соңы да повествошінің барлығын білу қабілетіне иронизациямен байланысты. Керісінше, ол соғысқа қатысқан жауынгерлердің көзқарасынан соғысқа қатысты әртүрлі пікірлер мен сезімдерге назар аударады. Компаниядағы сарбаздар Финляндияның түкпір-түкпірінен келген, олардың әлеуметтік және саяси көзқарастары әртүрлі, соғысқа қатысты әркімнің өзіндік тәсілі бар. Роман әртүрлі мінез-құлықтары бар, бірақ жанашырлықпен бейнеленген көптеген адамдардың портретін салады: қорқақтар мен батырлар – бастапқыда наив, бірақ соңынан батыл болған жоғары сынып өкілі Карилуото; қарапайым Коскела; қатал және циник жұмысшы класының өкілі Лехто; компанияның әзілкеші Ванхала; прагматикалық және мықты рухты Антеро "Анти" Рокка; саясатқа бейжай Хиетанен және коммунист Лахтинен. Романның мақсаты – ақылға қонымды, шындыққа сай, ақылды және мойынсұнғыш фин сарбазы туралы аңызды жоққа шығару. Линнаның өзі айтқанынша, ол фин сарбазына ми сыйлағысы келген, ол бұрынғы суреттерде жоқ деп ойлаған орган, мысалы, Йохан Рунебергтің «Энсигн Сталдың әңгімелері» кітабында фин сарбаздары үлкен жүректермен, бірақ тәуелсіз ойлау қабілетінен мүлдем құр айырылған күйде бейнеленген. «Беймәлім сарбаз» Линнаның Финляндия армиясындағы 8-ші жаяу әскер полкінде болған өзінің тәжірибесіне негізделген, оның көптеген көріністері нақты оқиғалардан алынған, бірақ көбінесе ойдан шығарылған. Роман Совет Одағы мен Финляндия арасындағы соғысқа деген адал, көңілсіз, бейбітшіл және сын көзқарас ретінде сипатталған. «Herald» газеті Линнаның мақсатын «жеке басты трагедиялар мен мақсаттарға тоқталып кетпей, әсіресе, қамауға алынып, қатаң бақылауға алынған үлкен, формасыз әскер тобын көрсету» деп жазған. «The Independent» журналы Линнаның ұлттық сананы және «әсіресе кіші ұлыстардың тағдырын» зерттейтінін, ал романның «ақылды кейіпкерлері ұлттық сананы жай ғана кездейсоқ деп санайды» деп мәлімдеген.
The Unknown Soldier (, Okänd soldat) or Unknown Soldiers is a war novel by Finnish author Väinö Linna, considered his magnum opus. Published in 1954, The Unknown Soldier chronicles the Continuation War between Finland and the Soviet Union during 1941–1944 from the viewpoint of ordinary Finnish soldiers. In 2000, the manuscript version of the novel was published with the title Sotaromaani ("the war novel") and in 2015, the latest English translation as Unknown Soldiers. A fictional account based closely on Linna's own experiences during the war, the novel presented a more realistic outlook on the formerly romanticized image of a noble and obedient Finnish soldier. Linna gave his characters independent and critical thoughts, and presented them with human feelings, such as fear and rebellion. Although published to mixed reviews, The Unknown Soldier quickly became one of the best selling books in Finland and is considered both a classic in Finnish literature and a part of the national legacy. The novel has no single central character and both begins and ends with an ironic play on the narrator's omniscience. Rather, its focus is on different responses and views on the experience of war from a soldier's point of view. The men of the company come from all over Finland, they have widely varying social backgrounds and political attitudes, and everyone has their own way of coping with the war. The novel paints realistic, yet sympathetic, portraits of a score of very different men: cowards and heroes—the initially naive and eventually brave upper class idealist Kariluoto; the down to earth Koskela; the hardened and cynical working class grunt Lehto; the company comedian Vanhala; the pragmatic and strong nerved Antero "Antti" Rokka; the politically indifferent Hietanen, and the communist Lahtinen. Gritty and realistic, the novel was partly intended to shatter the myth of a noble, obedient Finnish soldier. In Linna's own words, he wanted to give the Finnish soldier a brain, an organ he saw lacking in earlier depictions—such as Johan Runeberg's The Tales of Ensign Stål, where Finnish soldiers are admiringly portrayed with big hearts and little independent intellect. The Unknown Soldier is closely based on Linna's own experiences as a Finnish Army soldier in Infantry Regiment 8 during the Continuation War with many of its scenes derived from factual events, but is more or less fictional. The novel has been described as an honest, uncomforting, forlorn, pacifist and critical outlook on the war between the Soviet Union and Finland. The Herald described Linna's aim as "not to home in on individual plights and agendas but to show the whole great shapeless mass of a platoon, one that is continuously besieged and pared down". The Independent stated that Linna examines nationhood and "the fate of small nations in particular" while the novel's "wisest characters come to regard nationality as a matter of chance".
Қабылдау және мұра
Роман бастапқыда әртүрлі пікірлер тудырды және баспагерлері оның коммерциялық сәттілікке жетеді деп күтпеді, бірақ кейіннен финдер мектепте оқитын құрметті үй классикасына айналды. 2017 жылға қарай, ол шамамен 800 000 дана сатылды. Роман фин мәдениеті мен тіліне көптеген тіркестер мен идиомаларды енгізді, олардың кейбіреулері клишеге айналды. Кітаптағы кейіпкерлердің нақты сипаттамаларын еске түсіретін адамдар аз, бірақ кейбір сөздер сөзбе-сөз жатталған. Кейбір кейіпкерлер тіпті үлгі айналды. Мысалы, тәртіпсіз, бірақ қабілетті және тәжірибелі Рокка немесе мейірімді әзілкеш Хиетанен үлгілі тұлғалар ретінде сипатталса, ал тыныш, әділ және сабырлы Коскела – әр фин басшысының үлгісі саналады. Қорытындылай келе, бұл роман Финляндияның ұлттық мұрасының және ұлттық ерекшелігінің маңызды бөлігі деп есептеледі. Сондықтан, Эдвин Лэйннің 1955 жылғы киноадаптациясы әрбір Тәуелсіздік күні ұлттық телеарнада көрсетіліп, оны Финляндия халқының шамамен 20 пайызы тамашалайды.
Басылымдар
2017 жылы кітап Финляндияда 60 басылыммен жарық көрді. 2000 жылы WSOY баспасы өңделмеген қолжазба нұсқасын "Sotaromaani" ("соғыс романы") деген атпен шығарды – бұл Линаның "Белгісіз сарбаз" романына берген алғашқы атауы. 2015 жылы Penguin Books Лиесл Ямагучи жасаған ағылшын тіліндегі жаңа аудармасын "Unknown Soldiers" ("Белгісіз сарбаздар") деген ерекше атаумен жариялады, ол соғыстағы жас фин сарбаздарының өмірін көрсетеді.