Кіріспе

Құс түрлері

Кәдімгі қара қарға (Quiscalus quiscula) – Солтүстік Американың көп бөлігінде көптеп кездесетін ірі иктеридтер отрядына жататын құс түрі. 1758 жылы Карл Линней алғаш сипаттаған кәдімгі қара қарғаның үш түрі бар. Ересек қара қарғалардың ұзын және қара мүңкісі, ақшыл сары көздері және ұзын құйрығы болады. Ересектердің, әсіресе еркектердің, басында көкшіл немесе қызғылт реңді жылтыр қабат кездеседі. Кәдімгі қара қарғалар Солтүстік Американың Роки тауларынан шығысқа қарай кеңінен таралған.

Сипаттама

Ересек қарапайым граклдердің ұзындығы , қанаттарының ені және салмағы болып өлшенеді. Қарапайым граклдер ірі гракл түрлеріне қарағанда жыныстық ерекшеліктері аз, бірақ екі жыныс арасындағы айырмашылықтар байқалуы мүмкін. Еркек граклдерінің орташа салмағы , ал ұрғашыларының салмағы одан аз. Ересектердің ұзын, қара түсті мүсілі, ақшыл сары көздері және ұзын құйрығы болады. Олардың қауырсындары қара түсті, басында күлгін, жасыл немесе көк түсті жылтырлық, ал денесінде негізінен қола түсті жылтырлық байқалады. Ересек ұрғашы граклдері кішірек болғаннан басқа, көбінесе жылтырлығы аз болады; олардың құйрықтары, әсіресе, қысқа, және еркектерге қарағанда, ұшып бара жатқанда бойлық қырлы (keel) болмайды, сондай-ақ күлгін немесе көк түсті жылтырлығы жоқ, қоңыр түсті болады. Жастар қоңыр түсті, қара қоңыр көздерімен ерекшеленеді. Граклдер көптеп жиналғанда, оларды "апат" деп атайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Көбею ортасы Солтүстік Американың Роки тауларынан шығысқа қарай ашық және жартылай ашық аймақтарда орналасқан. Ұясы тығыз ағаштарда (әсіресе қарағайларда) немесе бұталарда жақсы жасырылған тостаған тәрізді болады, көбінесе су жанында; кейде қарақұмықтар қуыстарда немесе адам жасаған құрылыстарда ұялайды. Олар көбінесе колониялармен, кейде өте ірі топтармен ұялайды. Құстарға арналған үйлер де ұялауға қолайлы орын болып табылады. Бір жұмыртқалықта 4-7 жұмыртқа болады. Бұл құс өзінің көптеген ареалдарында жыл бойы тұрақты мекендейді. Солтүстік құстар Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысына топтап көшіп барады. Қарақұмықтың таралуы негізінен жылдық орташа температурамен түсіндіріледі, және бұл түр соңғы мұз дәуірінің ең жоғары нүктесінен бері, шамамен 22 000 жыл бұрын, үш еседен астам кеңейген.

Тамақ табу және тамақтану

Қалың тұяқ құс жер бетінде, сайы суларда немесе бұталарда азық іздейді; ол басқа құстардан тамақ ұрлай алады. Ол бәсекелес, жәндіктерді, ұсақ балықтарды, бақаларды, жұмыртқаларды, жидектерді, тұқымдарды, дәнді дақылдарды, тіпті кішкентай құстар мен кеміргіштерді жейді. Ашық ауада тамақтанатын жерлердегі қалың тұяқ құстар көбінесе біреу тамақ тастағанша асыға күтеді. Олар жылдамдап алға ұмтылып, оны ұстап алуға тырысады, көбінесе басқа құстың тұмсығынан тамақ тартып алады. Қалың тұяқ құстар құстарға арналған тағамдық орындарда жерден тамақтануды жақсы көреді, сондықтан шашыраңқы тұқымдар олар үшін өте қолайлы тағам. Қалың тұяқ құстарды, әсіресе, шабыннан кейін жәндіктерді іздеп жүргенін жиі көруге болады. Қалың тұяқ құстың тұмсығындағы тілшеде ерекше бейімделу бар, ол оларға қатты жаңғақтарды немесе дәнділерді қақпақтап, кесуге мүмкіндік береді. Тілше, мүйізді таңдаудан төмен қарай созылады және алдыңғы жағы өткір әрі тік болып келеді. Ол томиум деңгейінен төмен түсіп, ашық жаңғақтарды немесе құрғақ дәнділерді кесу үшін аралау қозғалысында қолданылады. Басқа иктеридтерге қарағанда олардың жақ сүйегіндегі үлкен адуктор бұлшық еттері бұл бейімделуді қатты тұқымдар мен жаңғақтарды ашу үшін одан да тиімді етеді. Кейбір басқа қалың тұяқ құс түрлерімен бірге, қарапайым қалың тұяқ құс "құмырсқалану" әдісімен белгілі, яғни олар қанаттарына жәндіктерді ыдыратып, құмырсқалар бөліп шығаратын құмырсқа қышқылы сияқты сұйықтықтарды қолдануға тырысады.

Вокал

Греклдің әні әсіресе өткір, әсіресе осы құстар үйірмен шақырысқанда. Әндері жыл бойы «чүинк-чүинк» деп өзгеріп тұрады, ал көбелек шаруалық маусымында одан да күрделі «ууу-хуу, хуу, хуу, хуу, хуу» деп тездейтін шақырыққа айналады, соңында қатты «кру-хуухуу!» дыбысы естіледі. Сонымен қатар, кейде қуат желісінің гуылдаған дыбысына ұқсайды. Грекл басқа құстардың, тіпті адамдардың да дыбыстарын еліктей алады, бірақ Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысындағы ортақ мекеніне ие мокингбұрғыдай дәл емес.

Өсіру

Көбейтілген кезде еркектер басын кері иіп, қауырсындарын көтеріп, өзге еркектерді аластату үшін көрсетіледі. Осы әрекет жыртқыштарды қорқытуға арналған қорғаныс позасы ретінде де қолданылады. Қарапайым граклдардың еркектері бір-біріне үлкен қайыққұйрықты граклдарға қарағанда аз агрессивті, көбірек ынтымақтас және әлеуметтік болады.

Адамдармен қарым-қатынасы

Бұл құстың таралу аймағы ормандар кесілген сайын батысқа қарай кеңейді. Кейбір аймақтарда шаруалар оның көптігі мен астыққа құштарлығынан оны зиянкес деп санайды. Қазіргі уақытта саны жеткілікті болғанына қарамастан, Ұлттық Одубон қоғамының Рождестволық құс санағының деректері бойынша зерттеу көрсеткендей, құстардың саны 61%-ға төмендеп, 73 миллионға дейін азайған, ал тарихи ең жоғары көрсеткіш 190 миллионнан астам құсқа жеткен. Осының салдарынан, Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оны "Қауіпке жақын" деп жіктеді. Көптеген құстардан өзгеше, қарапайым гракл өзінің ептілігі мен мүмкіндікті пайдалану қабілетінің арқасында адамдар санының өсуінен пайда көреді. Кейбір шаруалар қарапайым граклды егінге қауіпті деп есептейді және оны бақылау өте қиын; әдетте, бұл үшін шағалақтар сияқты ірі жыртқыш құстарды қолдану қажет.

Магниттік қабылдағыштық

Нақты механизмі толыққанды түсініксіз болғанымен, бірнеше зерттеулер қарапайым граклдің Жердің магнит өрісін – немесе осы жағдайда оның өзгеруін қабылдау қабілетін қарастырды. Қарапайым гракл (оның Quiscalus туысқандарының көпшілігі сияқты) ғылыми тұрғыдан маңызды деңгейде динамикалық магнит өрісіне бейімделгені анықталды.