Даниель Соландер: Швециялық ботаник және Оңтүстік теңіз саяхатының алғашқы ғалымы
Daniel Solander
Даниэль Соландер – швед ботанігі, Карл Линнейдің шәкірті. Австралияға келген алғашқы ғалым, Кук экспедициясының ботаникалық ашылуларына үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед ботанігі (1733–1782) Даниэль Карлссон Соландер немесе Даниэль Чарльз Соландер (19 ақпан 1733 – 13 мамыр 1782) – швед табиғаттанушысы және Карл Линнейдің ізбасары. Соландер Австралия топырағына қадам басқан алғашқы университет білімі алған ғалым болды.
Swedish botanist (1733 1782)
Daniel Carlsson Solander or Daniel Charles Solander (19 February 1733 – 13 May 1782) was a Swedish naturalist and an apostle of Carl Linnaeus. Solander was the first university educated scientist to set foot on Australian soil.
Өмірбаян
Соландр Швецияның Норботтен аймағындағы Питео қаласында, пастор Карл Соландердің отбасында дүниеге келді.
Solander was born in Piteå, Norrbotten, Sweden, to Rev. Carl Solander
1768 жылы Соландр Британ мұражайынан демалыс алып, көмекшісі Герман Спорингпен бірге Джозеф Бэнкстің Джеймс Куктың Тынық мұхитына жасаған алғашқы сапарында, «Эндевор» кемесімен бірге қатысты. Олар Австралиядағы Кук экспедициясының алғашқы қону орнына Ботаниктер шығанағы (кейін Ботаника шығанағы) деген ат берген ботаниктер болды. «Эндевор» кемесі Ұлы Барьерлі рифте зақымданғаннан кейін, қазіргі Куктаун орналасқан жерге шамамен жеті аптаға тоқтаған кезде Соландр Австралия өсімдіктерінің маңызды коллекциясын жасауға және сипаттауға көмектесті. Бұл коллекциялар кейіннен Бэнкстің «Флорилегиум» атты еңбегінің негізін құрады. Соландр 1768 жылғы экспедиция Жаңа Зеландияда өткізген алты ай ішінде жиналған барлық түрлерді сипаттайтын «Primitiae Florae Novae Zelandiae» («Жаңа Зеландия флорасының бастамасы») атты қолжазба да жазды. Ол Бэнкс дайындаған иллюстрациялармен толықтырылуы тиіс еді, бірақ жарияланбады. Дегенмен, ол қызығушылық танытқандардың барлығына қолжетімді болды – алдымен Лондондағы Бэнкстің үйінде, содан кейін Британ мұражайының Табиғи тарих бөлімінде. Соландр Кук пен Бэнкспен бірге Ұлыбританияға оралғаннан кейін әлемді айналып келген алғашқы швед атанды. 1771 жылы елге оралғаннан кейін Соландр Британ мұражайындағы қызметін жалғастырды, сонымен қатар Бэнкспен «Флорилегиум» бойынша ынтымақтастығын дамытты. 1772 жылы ол Бэнкспен бірге Исландияға, Гебрид аралдарына және Оркней аралдарына сапар жасады. 1773 жылдан 1782 жылға дейін Британ мұражайының Табиғи тарих бөлімінің меңгерушісі болды. 1773 жылы ол Швед Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Соландр 1782 жылдың 13 мамырында, 49 жасында, Сохо алаңындағы Бэнкстің үйінде инсульттан қайтыс болды. Оның денесін зерттегенде миға қан құйылғаны анықталды. Ол Бруквуд зиратындағы швед бөліміне жерленген.
In 1768, Solander gained leave of absence from the British Museum and with his assistant Herman Spöring accompanied Joseph Banks on James Cook's first voyage to the Pacific Ocean aboard the Endeavour. They were the botanists who inspired the name Botanist Bay (which later became Botany Bay) for the first landing place of Cook's expedition in Australia. Solander helped make and describe an important collection of Australian plants while the Endeavour was beached at the site of present day Cooktown for nearly seven weeks, after being damaged on the Great Barrier Reef. These collections later formed the basis of Banks' Florilegium. Solander also wrote a manuscript describing all the species collected from New Zealand during the six months the 1768 expedition spent there. It was called Primitiae Florae Novae Zelandiae ('beginnings of a New Zealand flora'), and was to be illustrated with the plates prepared by Banks. It was never published, but it was available for study by anyone interested, first at Banks' London home, then at the Natural History section of the British Museum. Solander's return to Britain with Cook and Banks made him the first Swede to circumnavigate the globe. On their return in 1771, Solander resumed his duties at the British Museum but also collaborated with Banks on the Florilegium. In 1772, he accompanied Banks on his voyage to Iceland, the Hebrides and the Orkney Islands. Between 1773 and 1782 he was Keeper of the Natural History Department of the British Museum. In 1773, he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. Solander died at Banks' home in Soho Square of a stroke, aged 49, on 13 May 1782. An autopsy was performed the next day, and revealed a brain hemorrhage. He is buried in the Swedish Section at Brookwood Cemetery.
Мұра
Соландрдың беделіне оның жарияланымдарының шектеулі саны мен ерте қайтысы зор әсер етті. «Эндевор» сапарында жинаған ботаникалық нусқаулықтарының көпшілігі үшін толық сипаттамалар дайындағанымен, Джозеф Банкске құрмет көрсетіп, Соландер 700-ден астам гравюра аяқталғанша жариялауды кейінге шекті. Бірақ Соландер қайтыс болғаннан кейін, енді Корольдік қоғамның президенті болған Банкс жоспарлаған «Флорилегиумын» жарияламады. Егер ол осылай істеген болса, Соландрдың өлімнен кейінгі даңқы еңселі болар еді. Банкс Соландер мен Йонас Драйандерді ботаникалық ортадағы басқа ғалымдармен теңдес ботаниктер ретінде емес, өз қызметшілері ретінде қарады деген пікірлер айтылды. Дегенмен, Банкс Соландермен жақын қарым-қатынаста болды, оның шығындарын төледі, тіпті Швециядағы туыстарына да көмектесті. 1784 жылы Жохан Альстрёмге Соландердің қайтысы туралы хабарлағанда Банкс былай деді: «Менің жастық шағымда жақсы көрген және мәңгілікке сағынатын досымның ерте жоғалуы, оның өлімі туралы айтуды тоқтатқаннан кейін, оның естелігін жабуды қалаймын. Оның есіміне ой келгенде, жан ауыртатын күйге түсемін». Соландер өмірінің соңғы он жылы Британ мұражайының қызметкері болды, бірақ Банкс оған өз жинақтарына көмектесу үшін де жалақы төледі. Банкс пен Роберт Браун арасындағы қарым-қатынас формалдырақ болды. Соландер кітап түріндегі қорапты ойлап тапты, ол әлі күнге дейін кітапханалар мен мұрағаттарда баспалар, суреттер, гербарий материалдары және кейбір қолжазбаларды сақтаудың ең қолайлы тәсілі ретінде қолданылады. Лондонның шығыс бөлігіндегі Соландер бағы, Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы Соландер аралдары және Камай ботаникалық шығанағы ұлттық паркіндегі Соландер мүйісі, сондай-ақ Сидней маңындағы Редферн ауданындағы тұрғын үйлердің комиссиялық үйлерінің бірі Даниэль Соландер ғимараты деп аталады. Сонымен қатар, Ванкувер аралының солтүстік-батыс жағалауындағы Соландер аралы, Канада. Оның құрметіне аталған көптеген өсімдіктердің бірі – Fuscospora solandri (қара бук). Соландер Банкспен бірлесіп Капитан Куктың әлемді айналып өту сапарының ботаникалық суреттеріне қатысты, ал оның «Марқұм Джон Эллис жинаған көптеген қызықты және сирек кездесетін зоофиттердің табиғи тарихы» (1786) кітабы оның өлімінен кейін жарияланды. 1852 жылы құрылған Сиднейдегі Корольдік ботаникалық бағындағы «Даниэль Соландер кітапханасы» Австралиядағы ең көне ботаникалық зерттеу кітапханасы болып табылады. Орнитолог Джон Гулд Соландрдың құрметіне Провиденс Петрелінің ғылыми атын – Pterodroma solandri деп атады. Банксиа соландри бұтасы оның есімімен аталған. Соландрдың туған қаласы Питеада Соландер ғылыми паркі көптеген таза технология компаниялары мен зерттеу ұйымдарына үйірек. Соландер көшесі (Pelican Waters) – 1770 жылы Ботани шығанағына түскен капитан Джеймс Куктың әлемді айналып өтуімен байланысты атаулары бар жақын маңдағы көшелердің бірі.
Solander's reputation has been profoundly influenced by his limited number of publications and his premature death. Although he had detailed descriptions prepared for most of the botanical specimens he collected on the Endeavour voyage, in deference to Joseph Banks, Solander held off publication waiting for the completion of over 700 engravings. However, after Solander's death, Banks, now President of the Royal Society, failed to publish his projected Florilegium. Had he done so, he would have secured Solander's posthumous reputation. It has been claimed that Banks treated Solander, and Jonas Dryander, as his servants rather than as botanists of equal standing to others in the botanical establishment. However, Banks clearly had a strong emotional bond with Solander, met his expenses and even supported his relatives in Sweden. In 1784, when he wrote to Johan Alströmer of Solander's death, Banks declared: 'This too early loss of a friend, whom I during my more mature years have loved and whom I will always miss, makes me wish to draw a veil over his death, as soon as I have ceased to speak of it. I can never think of it without feeling a mortal pain.' Solander remained an employee of the British Museum for the last decade of his life but was also paid by Banks to assist him with his collections. Banks' relationship with Robert Brown was more formal. Solander invented the book form box known as the Solander box which is still used in libraries and archives as the most suitable way of storing prints, drawings, herbarium materials and some manuscripts. Solander Gardens in the east end of London is named after him, as are the Solander Islands off New Zealand's South Island and Cape Solander in the Kamay Botany Bay National Park, also in the suburb of Redfern near Sydney NSW the housing commission towers include a Daniel Solander building. Also Solander Island, off the NW coast of Vancouver Island, Canada. One of the many plants named in his honour is Fuscospora solandri (black beech). Solander was associated with Banks in Illustrations of the Botany of Captain Cook's Voyage Round the World, and his The Natural History of Many Curious and Uncommon Zoophytes, Collected by the late John Ellis, (1786) was published posthumously. The 'Daniel Solander Library' in Sydney's Royal Botanic Garden, established in 1852, is the oldest botanical research library in Australia. The scientific name of the Providence Petrel, Pterodroma solandri, was given in his honour by ornithologist John Gould. The shrub Banksia solandri is named after him. In Solander's birth town Piteå, the Solander Science Park houses a number of cleantech companies and research organizations. Solander Street in Pelican Waters (a suburb in the Sunshine Coast of south east Queensland, Australia) is one of several nearby streets with names linked to the round the world voyage of Captain James Cook that landed at Botany Bay in 1770.