Кіріспе

1809–1811 жылдар аралығындағы Пиреней соғысы кезеңіндегі әскери қорғаныс.

Торрес-Ведрас сызықтары – Пиреней соғысы кезінде Лиссабонды қорғау мақсатымен құпия түрде салынған бекіністер мен басқа да әскери қорғаныс желілері. Жақын орналасқан Торрес-Ведрас қаласының атымен аталған бұл сызықтарды Артур Уэлсли, Веллингтон виконты бұйрық берді, полковник Ричард Флетчер мен оның португалдық жұмысшылары 1809 жылдың қарашасынан 1810 жылдың қыркүйегіне дейін салып аяқтады. Сызықтар маршал Массенаның 1810 жылғы шабуылын тоқтатуға пайда болды. 2019 жылдың наурыз айында Португалия үкіметі бұл сызықтарды Ұлттық мұра деп жариялады.

Даму

Жарым арал соғысының (1807-14) басында Франция мен Испания 1807 жылдың қазан айында Фонтенбло шартын жасады. Бұл Португалия аумағын басып алуды және оны кейіннен үш корольдікке бөлуді көздеді. Содан кейін генерал Жуно басқаратын француз әскерлері Португалияға енді, ол британдықтардан көмек сұрады. 1808 жылдың шілдесінде сэр Артур Уэлсли, кейін Веллингтон герцогы, басқаратын әскерлер Португалияға қонды және Ролиса мен Вимейро шайқастарында француз әскерлерін жеңді. Бұл Жуноны француз армиясын Португалиядан шығаруға әкелген Синтра келісімін келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті. 1809 жылдың наурыз айында маршал Соулт португалдық-британдық әскерлері кері тартқанға дейін оңтүстікке қарай Порту қаласына шабуыл жасаған жаңа француз экспедициясын жетекшілік етті. Осы шегінуден кейін Уэлсли әскерлері Испанияға генерал Куэста басқаратын 33 000 испан әскерімен қосылды. Мадридтен оңтүстік-батысқа орналасқан Талаверада олар маршал Клод Виктор басқаратын 46 000 француз әскерімен кездесіп, оларды жеңді. Талавера шайқасынан кейін Веллингтон француз армиясының өте көп екенін түсінді, бұл оны Португалияға шегінуге және тіпті эвакуациялауға мәжбүр етуі мүмкін еді. Ол Лиссабонның жанындағы Тагус өзенінің сағасында орналасқан Сан-Жулиао-да-Барра бекінісі маңындағы эвакуациялық аймақты нығайтуға шешім берді.

Жоспарлау

1809 жылдың қазан айында Веллингтон Жозе Мария дас Невес Коста дайындаған топографиялық карталарға сүйене отырып, 1807 жылы генерал Жуноға дайындалған есепті пайдаланып, Лиссабонның солтүстік аймағын подполковник Ричард Флетчермен бірге зерттеді. Ақырында олар Торес-Ведрастан Лиссабонға дейінгі жерді таулы сипаттамалары үшін таңдады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай, үлкен толқындар терең аңғарларды, үлкен шатқалдар мен кеңтіктерді алып жатқан биік шыңдарды құрады. Бұл құнарсыз және қиын өңір көптеген бекіністерден тұратын қатты қарсылық көрсетуге мүмкіндік берді. Орын туралы шешім қабылданғаннан кейін подполковник Ричард Флетчер өзара байланысқан бекіністер, редуттар, жартастар, үлкен аумақтарды су басатын бөгеттер және басқа да қорғаныс құрылыстарын салуды бұйырды. Әскерлердің форттар арасында жылдам қозғалуы үшін жолдар да салынды. Жұмысты Флетчер бақылады, оған майор Джон Томас Джонс, тағы 11 британдық офицер, төрт португалдық инженер және екі KGL офицері көмектесті. Корольдік инженерлердің мәліметінше, құны 200 000 фунт стерлингтен аспады, бұл тарихтағы ең арзан, бірақ ең тиімді әскери инвестициялардың бірі. Корольдік инженерлердің зерттеулері аяқталғаннан кейін, 1810 жылдың ақпан айында 150 кішігірім, өзара байланысқан қорғаныс позицияларын салуға кірісуге болысты. 1810 жылдың тамызында Альмейда қамалында француздарға қамалдың түсуі португал жұмысшыларын жария түрде әскери қызметке шақыруға себеп болды, соның арқасында жұмыс қарқыны артты. Жұмыс сол жылдың қазан айында келген француз әскерлерінің ілгерілеуін тоқтатуға жеткілікті болды. Француздар Португалиядан қайтқаннан кейін де, олардың қайта оралуын күтіп, құрылыс жалғасты, ал 1812 жылы 34 000 адам әлі де жұмыс істеп тұрды. Құрылыс аяқталғаннан кейін жалпы саны 648 зеңбірекке ие 152 бекініс салынды. Бүкіл құрылыс өте құпия ұсталды және француздар оның бар екенін білген жоқ. Лондон газеттерінде, Наполеон үшін маңызды ақпарат көзі болған бір ғана хабарлама жарияланды. Британ үкіметі форттар туралы білмеген және Веллингтон оларға шегінгенін хабарлағанда таң қалды. Тіпті Лиссабондағы британ елшісі де не болып жатқанын білмейтін секілді. Екінші бөлім Арудадан Монте Аграсоның батысына дейін созылып, қазір Алькеидао форты деп аталатын үлкен фортпен тәжді, онда жиырма бес зеңбірек орнатылды және оны қолдау үшін үш кіші форт салынды. Монте Аграсоның өзі Пактың бригадасымен және англо-португалдық 5-дивизиясымен (Лейт) резервте болды, ал шығыстағы нашар қорғалған аймақ британдық жеңіл дивизиясына тапсырылды. Үшінші бөлім Монте Аграсоның батысынан 13 шақырымға жуық, Торрес-Ведрастан оңтүстікке қарай, Сизандро өзенінің сағасына дейін созылды. Бұл Sobral-дан Montachique-ге дейінгі жолды бақылайтын екі редутпен нығайтылды. Сондықтан бұл жерде Веллингтонның тікелей бақылауымен 1-ші, 4-ші және 6-шы дивизиялар шоғырландырылды, ол өзінің штабын Перо-Негрода орнатты және шамамен 16 қазаннан 1810 жылдың 15 қарашасына дейін сонда болды. Бірінші желінің соңғы және батыс бөлігі Сизандроның сағасынан теңізге дейін 19 шақырымға жуық созылды, бірақ батыс жағының жартысынан астамы Сизандроның бөгетімен және оның төменгі ағысының үлкен су тасқынына айналуымен өткісіз болды. Басты қорғаныс Торрес-Ведрастан сәл солтүстікке орналасқан Сан-Висенте фортының бекіністі лагерінен тұрды, ол Лейриядан Лиссабонға дейінгі жолды бақылады. Бұл бөлімге Пиктонның дивизиясы тағайындалды.

Екінші жол

Екінші қорғаныс желісі одан да мықты болды. Оны шартты түрде үш бөлікке бөлуге болады: Каса фортынан Тагус өзені арқылы Буселасқа дейін, Буселастан Мафраға дейін және Мафрадан теңізге дейін, жалпы ұзындығы 22 миль (35 км). Осы желідегі маңызды бекіністер – Сера-да-Агуейрадағы үш форт. Олар Каса фортын Тагус өзенін қорғауда қолдап, сонымен қатар Буселас шатқалын қамтыды. Олар сондай-ақ солтүстікке орналасқан Арпим фортымен шабуылдасып, бірінші және екінші қорғаныс желілерін байланыстырды, себебі ол Буселастан Альверка-ду-Рибатежуға дейінгі жолды қорғауға арналған тағы үш фортқа жақын орналасқан. Буселастан батысқа қарай Монтачике тауы биіктеп тұрған төбедегі форттар тізбегі жатыр. 408 метр биіктіктегі тау бекітілмеген, бірақ оны бүгінде Москейро, Рибас және тағы басқалар деп аталатын форттар қорғады. Мафраға жақын, Малвейра қаласын бақылап тұратын жерде Феира форты орналасқан. Ол екінші желідегі 19 бекіністің орталық нүктесі болды. Мафра екінші желідегі маңызды позициялардың бірі еді, оның қорғанысы Тапада, яғни патшалық саябақта шоғырланған.