Кіріспе

Америкалық евангелистік әнші және композитор

Айра Дэвид Санки (28 тамыз 1840 – 13 тамыз 1908) – американдық евангелистік әнші және композитор, 19-ғасырдың соңғы онжылдықтарында Америка мен Ұлыбританиядағы діни жаңғыру науқандарында Дуайт Л. Мудимен ұзақ жылдар бойы тығыз байланыста болғанымен танымал. Санки шіркеу қызметтері мен евангелистік науқандарға ұрпақтан-ұрпаққа әсер еткен музыкалық стильді енгізудің алғашқы қадамдарын жасады, ал ол жазған немесе танымал еткен әндер 21-ғасырда да орындалуын жалғастырды. Пенсильванияда туған Санки 1870 жылы Мудидің конгресте оның ән айтқанын естігеннен кейін, оның шақыруымен әуесқой әнші және шіркеу қызметкері ретінде жұмысқа орналасты. Муди 1899 жылы қайтыс болғанға дейін екеуі бірлесіп науқан жүргізді, Муди уағыздаса, Санки Фанни Кросби және Филип Блис сияқты авторлар шабыттандырған ескі және жаңа әндер орындады. Санки көптеген әнұран күйлерін жазды, сонымен қатар «Сакрэд Сонгс энд Солос» және «Госпл Химнс энд Сэкрет Сонгс» сияқты танымал әнұран жинақтарын құрастырушы және редактор болды. Бұл басылымдардан түскен табыс түрлі қайырымдалық мақсаттарға жұмсалды. Мудидің қайтысынан кейін Санки жұмысты жалғыз жалғастыруға тырысты, бірақ нашар денсаулығы мен көзінің соқыр болуына байланысты сәтсіз аяқталды. Ол 1908 жылы қайтыс болды. 1980 жылы Евангелистік Музыка Даңқына енгізілді.

Бастапқы өмірі

Санки 1840 жылғы 28 тамызда Пенсильвания штатының Эдинбург қаласында Дэвид Санки мен оның әйелі Мэри Липер Санкидің тоғыз баласының бірі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі тарапынан түбі ағылшын, анасы тарапынан шотланд және ирланд тегінен шыққан. Дэвид Санки банкир, бұрынғы штат сенаторы және методист дін қызметкері болған. Кішкентай кезінде Айра музыкаға деген құштарлығын танытты, ата-анасы оны үйде ән айту арқылы қолдады. Сегіз жасында ол жексенбілік мектепке қатыса бастады. 19 жасында Айра жақын жердегі Король шіркеуінде өткен жаңғыру жиынында діни сезімге келді. Бір жылдан кейін отбасы Нью-Кэстлге көшіп, онда жас Санки жергілікті методист епископ шіркеуіне қосылды. Оның ынтасы мен қабілеті тез байқалып, ол жексенбілік мектептің басшысы және хор жетекшісі болып тағайындалды. Әскерде ол діни және әншілік қызметін жалғастырып, хор құрды және капелланға көмектесті. Қызмет мерзімі аяқталған соң, ол Нью-Кэстлге оралды, онда оның әкесі Линкольнның тағайындауымен ішкі кірістерді жинаушы болып жұмыс істеді. 1863 жылы Санки әкесімен бірге мемлекеттік қызметке кірісті және сол жылы хорының мүшесі Фанни Эдвардсқа үйленді. Санки Мичиган көліне қайықпен шығып, өртті қашықтан бақылады. Өрт Мудидің шіркеуін қиратты, содан кейін Санки уақытша Нью-Кэстлге қайтып келді. Бірақ көп ұзамай ол Мудиден Чикагоға оралып, серіктестігін жаңартқысын сұраған хабар алды. Бұл қауым Санки ұсынған "адам әндері" – жаңа евангелистік әндерге дайын болмады. Алайда, ағылшын халқы біртіндеп ықылымды болып, залдар толды, ал Санкидің "әндермен жариялауы" ғибадаттастың танымал бөлігіне айналды. Бұл тур екі жылдан астам уақытқа созылып, Ұлыбританияның көптеген ірі қалаларында жиындар өткізілді. Лондонға келгенде, қауымға елдің ең беделді тұлғалары кірді, олардың ішінде Виктория патшайымы, Уэльс ханшайымы және мемлекет қайраткері Уильям Эварт Гладстон болды. Муди мен Санки 1875 жылдың жазында Ұлыбританиядағы сәтті турнеден кейін үлкен құрметпен үйлеріне оралды және сол заманның жетекші жаңғыртушылары ретінде танылды. Келесі жылдары АҚШ-тың барлық аймақтарындағы қалалар мен елді мекендерде жаңғыру жиындары өткізілді, сондай-ақ Канада мен Мексикаға да сапарлар жасалды. Оңтүстік штаттарындағы жиындар нәсілдік бөлінуге ұшырады. Миссисипи штатының Меридиан қаласында өткен жиынға қатысты Санки былай деп еске алды: "Бізде [шатырдың] бір жағы қара нәсілділерге арналған. Муди кейде ақ нәсілділерге ән айтуды көрсету үшін оларды ғана ән айтуға шақырады".

Кейінгі науқандар

1881 жылы науқан екінші рет Ұлыбританияға сапар жасады. Кездесу жоспары алғашқы британдық турнедегідей болды, көптеген қалаларда жаппай митингілер ұйымдастырылды. Бұл жолы олардың танымалдылығы мен әйгілілігі қайда барса да залдарды толы қылуға мүмкіндік берді. Жаңалық – 5000 адамға дейін сыйымды, жылжымалы шатырдың салынуы болды, ол қаладан қалаға тасымалданды. Турдың соңына қарай Санкидің дауысы сынып, ол АҚШ-қа қайта оралуға мәжбүр болды, онда ол отбасымен бірге Нью-Йорктің Бруклин қаласында үй сатып алды. Келесі бірнеше жыл бойы ол қыстарын сол жерде, ал жаздарын Мудимен бірге Нортфилдте немесе науқандарда өткізді. 1891 жылы үшінші британдық турне кезінде 99 қалада кездесулер өтті. Санки тағы да өзін тым шаршатып алды және ерте қайтуға мәжбүр болды. 1893 жылы Муди мен Санки Чикагода Дүниежүзілік Колумбия көрмесі аясында ірі науқан жүргізді. Санкидің дауысына тағы да күшті жүктеме түсіп, ол уақытша денсаулығын жоғалтты. Бірақ денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол Мудимен 1899 жылдың желтоқсан айында қайтыс болғанға дейін, бұрынғыдан азырақ қарқынмен жұмыс істей берді. Ұзақ жылдар бойы серігі болған Санки Мудидің қорыққан жерлеу рәсімі үшін "Көлеңкелі жерлерден" гимнін жазды және әндетті. Келесі жылы, Муди қайтыс болғаннан кейін, ол Ұлыбританияға соңғы сапарына аттанды және Лондонда 20 000 адамға арналған жиынға сөз сөйледі, бірақ турне барысында денсаулығы нашарлап, Бруклиндегі үйіне оралды. Ол редакторлық жұмысын жалғастырды, бірақ 1903 жылы глаукома салдарынан көру қабілетін жоғалтты. Санки 1908 жылдың 13 тамызында Бруклинде, 68 жасқа толуға аздай қалғанда қайтыс болды. Оның қорыққан жерлеу рәсімі Лафайетт даңғылындағы Пресвитериан шіркеуінде өтті, ол соңғы жылдары осы шіркеуге мүше болған еді, және ол Бруклиндегі Гринвуд зиратында жерленді.

Ән айту

Санкидің пікірінше, ол да, Мюди де уағыздаушылар еді; айырмашылығы, деді ол, "[Мюди] сөздерімен адамдардың жүрегіне жетеді, ал мен ән арқылы жетемін". Сол кездегі газет шолуында былай делінген: "Ол Інжілді өте шеберлікпен және қайғымен жеткізеді, бірақ Санки мырзаның күші әншілік талантында емес, ән арқылы білдірілген рухта жатыр". Санки жеке өнернамелерінде өзімен бірге кішкентай портативті қамыс орган алып жүретін. Оған қарсы пікірді бірінші британдық турнесінің соңында жарық көрген газет білдірген: "Музыка оның қолында – Інжілдің қызметшісі және жүректің дауысы". Осы әндердің ішінде "Тоқсан тоғыз", "Исаның айқыш астында", "Сенде тығылу", "Дауыл кезінде пана" және "Күндер өтіп бара жатқанда" бар. Санкидің әуендері оңай танылады, олардың ерекшелігі – сол заманғы халық музыкасын көрсететін қарапайым әуендер мен күшті, сергекті ырғақтардың үйлесімі. Оның шығармашылық әдісі "шабыт" деп атаған нәрсесіне тәуелді болды. Ол күні бойында келген әуен үзінділерін жазып алатын дәптермен жүретін және уақыт болғанда оларды дамытатын. Мен дұға етіп, халықтың тыңдап, түсінуі үшін Құдайдан көмек сұрадым. Қолымды органға қойып, Ля-бемоль аккордын бастым да, ән айта бастадым. Ән сол күні берілген нотадан нотаға, бүгінге дейін өзгерген жоқ. Ән аяқталғанда, жиыннан үлкен дем шықты, мен әнімнің шотланд тыңдаушыларының жүрегіне жеткенін білдім.

Баспа ісі

Ұлыбританияда "Сакрлы әндер" және "Соло" шығармаларының жариялануының сәттілігі Санкиді АҚШ-та да осындай қадам жасауға ынталандырды. 1876 жылы Блиспен бірлесіп, 131 әннен тұратын "Інжіл әндері мен сакралды әндер" жинағын жариялады. Келесі 15 жыл бойы әртүрлі әріптестермен жұмыс істеп, ол осы еңбекке бес қосымша шығарды және 1894 жылы барлық алты бөлімнің толық нұсқасын жариялады, соңғысы 794 әннен тұрды. Блис, Кросби және тағы да көптеген авторлардың әндерін қамтитын бұл жинақтар коммерциялық жағынан үлкен жетістікке жетті. 1895 жылы Санки Американың жексенбілік мектеп музыкасын жариялаудағы жетекші баспасы – Biglow & Main компаниясының президенті болды. 1990 жылы оның туғанына 150 жыл толуы Нью-Касл қаласында аталып өтті, онда көптеген хорлар Санки әндерінен ретроспективалық концерт берді. 1980 жылы Санки Геспл Музыкасының Даңқ залына енгізіліп, құрметпен еске алынды.