Кіріспе

M551 "Шеридан" AR/AAV (Арматуралы барлау/Әуе шабуылы көлігі) – Америка Құрама Штаттарында жасалған және Америка Азамат соғысының даңқты генералы Филип Шериданның құрметіне аталған жеңіл танк. Ол парашютпен түсірілуге және өзендерді жүзіп өтуге арналған. Оның қаруы – техникалық жағынан жетілген, бірақ проблемалы M81/M81 Modified/M81E1 152 мм зеңбірек/жарықшаңғыр, ол конвенциялық оқ-дәрілерді де, MGM 51 Shillelagh басқарылатын танкке қарсы зымыранын да атуға қабілетті. M551 "Шеридан" 1967 жылы АҚШ Армиясының қару қатарына енді. Сол кездегі Вьетнамға әскери көмек көрсету жөніндегі АҚШ қолбасшысы, генерал Крейтон Абрамстың ұсынысымен, M551 1969 жылдың қаңтар айында Оңтүстік Вьетнамға соғысқа жіберілді. Сол жылы M551 танктары Еуропа мен Оңтүстік Кореядағы бөлімшелерге жеткізілді. "Шеридан" Вьетнам соғысында кеңінен қолданылды, онда платформаның кемшіліктері анық көрінді, әсіресе оның нашар қорғалуы және сенімділігі. Вьетнамдағы тәжірибесіне сүйене отырып, Армия "Шериданның" жетілмейтін жерлерін түсінді және 1975 жылғы соғыстан кейін 1979 жылы оны бөлімшелерден шығаруға кірісті. 82-ші әуе десанттық дивизиясы мен Ұлттық гвардияда шағын көлік паркі сақталды. "Шериданның" сенімділігін арттыру үшін бірнеше жақсарту бағдарламалары сәтті жүзеге асырылды. 152 мм зеңбірек/жарықшаңғырмен проблемалар сақталды және оны дәстүрлі үлгімен ауыстыруға әртүрлі әрекеттер жасалды. "Шеридан" Панамаға жасалған шабуылда және Перс шығанағы соғысында да қызмет етті. Армия "Шериданды" M8 бронетранспорттық жүйесімен алмастыруды жоспарлады, бірақ бұл жоба 1996 жылы, даму кезеңінің соңында тоқтатылды. "Шеридан" 1996 жылы ауыстырылмай зейнеткерлікке шығарылды. Армия осыған ұқсас талапты қанағаттандыру үшін M1128 мобильді қару жүйесін сатып алды, бірақ ол 2022 жылы қолданыстан шығарылды. Армияның қазіргі жеңіл танкты сатып алу бағдарламасы – Мобильді қорғалған оттық күш. "Шеридан" танктарының көп бөлігі Калифорния штатындағы Форт-Ирвинде орналасқан Ұлттық оқу орталығында (NTC) және Кентукки штатындағы Форт-Нокста орналасқан бронетанқ офицерлерін даярлау орталығында қызметте қалды. Олар АҚШ әскери бөлімдерін шөлдік жағдайда танкке қарсы күрестің тиімділігін сынау үшін симуляцияланған кеңестік қарсыластық күштерінің (OPFOR) рөлін атқарды. Олар 2003 жылы NTC-ден шығарылды.

Даму

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ армиясы жеңіл танк рөлін атқару үшін M41 Walker Bulldog танкісін пайдалануға енгізді. M41 танкісінің қызмет ету мерзімі қысқа болды. 25 тонна салмағымен ол нағыз жеңіл танк үшін тым ауыр саналды және оның ілемі толық емес болды. Одан да жеңіл танк құру жоспарланды, оған сол қару – T71 және T92 орнатылатын болды. T92 екеуінің ішіндегі үміткерірек көрінді. Сынақтар басталғанда, жаңа советтік PT 76 жеңіл танк туралы ақпарат пайда болды. PT 76 амфибиялық танк болды, сондықтан американдық жеңіл танк та суды кезе алатындай болуы керек деген талап қойылды. T92 осы талапқа оңай бейімделе алмады, сондықтан армия 1958 жылы бағдарламаны тоқтатты. 1959 жылдың қаңтарында M41 және M56 Scorpion танкілерін алмастыратын бронетехникалық барлау/әуе шабуылы машинасының тұңғыш концепциялық зерттеулері басталды. 1959 жылдың қазан айына қарай 12 ұсыныс Орднанс танк және автокөлік басқармасына келіп түсті. Желтоқсан айында екі жобаға қол қойылды: бірі General Motors корпорациясының Cadillac автокөлік бөлімшесі, екіншісі – AAI корпорациясы мен Allis Chalmers Manufacturing Company бірлескен кәсіпорны. Екі ұсыныстың да макеттері 1960 жылдың мамыр айында бағаланды. AAI-дің үміткері үш экипаждық және талаптарға сәйкес 10 тонна салмақ шегіне ең жақын болды. Cadillac дизайны төрт экипаждық және сәл ауыррақ болды. Cadillac ұсынған үш адамдық мұнарасы AAI ұсынған екі адамдық мұнарадан тиімдірек деп танылды. Салмақ шегі 15 тоннаға қайта орнатылды. 1960 жылдың маусымында Cadillac Motor Car Division AR/AAV XM551 деп аталатын өз концепциясын одан әрі дамытуға келісімшартқа қол қойды. 1961 жылдың тамызында Армия хатшысы генерал-майор Филип Шериданның құрметіне "Sheridan" деген атауды бекітті. 1961 жылдың желтоқсанында Кливленд танк зауытында сынақ төсегі іске қосылды. 152 мм калибрлі XM81 зеңбірек-іскегішті пайдалану туралы шешім салмақты үнемдеуге байланысты болды. XM81 салмағы 105 мм калибрлі M68-дің жартысына жуық болды және одан дәстүрлі оқтар мен зымырандарды да атуға болатын. XM81 сынағы 1961 жылдың соңында Эри армиялық депосында басталды. 1962 жылы армия MGM 51 Shillelagh зымырандық жүйесі Sheridan үшін бірден дайын болмайтынын түсінді, сондықтан бірнеше баламалы зеңбірек жүйелерін қарастырды. Оларға 76 мм, 90 мм және 105 мм дәстүрлі нұсқалары, сондай-ақ ENTAC және TOW сияқты зымырандық жүйелер кірді. Ақырында армия Sheridan-ды Shillelagh дайын болғанша 152 мм дәстүрлі оқтармен қаруландыруды шешті. 12 пилоттық үлгінің біріншісі 1962 жылдың маусымында жеткізілді. 1–3 пилоттық үлгілер бірінші буынды құрады. 4–6 пилоттық үлгілердегі екінші буында жолақты тізбектер жеке буынды тізбектерге ауыстырылды. XM551 сынақ төсегіндегі зеңбірек-іскегіш M41 шассиіне орнатылды және 1962 жылдың тамызында Абердин сынақ алаңында сынақтар басталды. Үшінші буын пилоттық үлгілері, 7-ші пилоттан бастап, су реактивті қозғалтқышын жойды. 9–11 пилоттық үлгілер 1964 жылы, ал 12-ші пилот 1965 жылдың ақпанында жеткізілді. 1960 жылдары армия Батыс Германиямен бірлесіп MBT 70 негізгі ұрыс танкін де әзірледі. АҚШ армиясы енді ауыр, орта және жеңіл танк жіктемелерін қолданбады. 1960 жылы соңғы (M103) ауыр танк батальонын таратумен және жаңа M60 сериялы танкты пайдаланумен АҚШ армиясы негізгі ұрыс танк (MBT) доктринасын қабылдады; барлық жауынгерлік рөлдерді бір танк атқаратын болды. АҚШ армиясы әлі де Ұлттық гвардияда M41 Walker Bulldog жеңіл танкін сақтап тұрды, бірақ ауысу процесінен өткен бөлімшелерден басқа, тұрақты армия MBT-дан тұрды. Конгресс екі танкты дамыту бағдарламасын қаржыландырудан бас тартады деп қорқып, армия Sheridan-ды жеңіл танк емес, бронетехникалық барлау машинасы ретінде белгілеуді жөн көрді. Армия "танк" сөзі негізгі ұрыс танкін, басқа рөлді еске түсіреді деп сенді, сондықтан жаңа жоба ресми түрде "Бронетехникалық барлау/әуе шабуылы машинасы" деп аталды.

Өндіріс

1965 жылғы сәуірде Армия General Motors (GM) компаниясының Cadillac Gage бөлімшесіне M109 гаубицасы мен XM551 General Sheridan өндірісі үшін төрт жылдық 114,5 миллион долларлық келісім-шарт тапсырды. Мамыр айында шектеулі өндіріс мақұлданды, ал 1966 жылғы мамыр айында «А стандарты» деп жіктелді. Өндіріс Кливленд армиялық танк-автомобиль зауытында жүргізілді. Бірінші екі өндіріс бірлігі шілде айында Армияға жеткізілді. Дамыту кезеңінде Sheridan M50 Ontos-ты алмастыру мүмкіндігі ретінде бағаланды. Корпус Sheridan-ның тым қымбат екенін анықтады. Sheridan 1967 жылғы маусымда Fort Riley-дегі 1-ші батальон, 63-ші бронетанктік полкте қызметке кірді. 2426 Sheridan жоспарланды. 1966 жылдан 1970 жылғы қарашаға дейін 1662 Sheridan құрастырылды. M551 бағдарламасының жалпы құны 1,3 миллиард долларды құрады. M81 зеңбірегінде қайталап атудан кейін, патрон ұясының жанында жарықтар пайда болды, кейін бұл мәселе зеңбіректің ішіндегі ойықпен жүретін зымырандардың «кілтіне» байланысты екені анықталды. Көптеген далалық бөлімшелер мәселені шешу үшін модификацияланды, бірақ кейіннен ойығы тереңдеу M81E1 зеңбірегі енгізілді, сонымен қатар зымыранға сәйкес модификация жасалды, бұл мәселені жойды. Зеңбіректің көлік салмағына қарағанда кері соққысы тым күшті болды, негізгі зеңбірек атылғанда екінші тіпті үшінші доңғалақтар жерден көтеріліп кетті. 1967 жылғы наурызда Рок-Айленд арсеналында M551 мұнарасына 105 мм гаубица XM103E7 және содан кейін 76 мм зеңбірек орнатылды. Екі конфигурация да қабылданбады. 1969 жылғы қаңтарда екі эскадрилья (54 Sheridan) Оңтүстік Вьетнам Республикасына жөнелтіліп, 3-эскадрилья, 4-ші кавалерия және 11-ші бронетанктік полктің бір эскадрильясына жауынгерлік сынақтар үшін бекітілді. 1969 жылғы наурызда Армия бағдарламаның құны туралы ақпаратты жариялаудан бас тартып, құпиялылық сақтағаннан кейін, Үкіметтік есеп кеңсесінің (GAO) өкілі даму құны 1,3 миллиард долларға жеткенін мәлімдеді. Конгрессмен Сэмюэл С. Страттон бағдарламаның жоғары құны үшін Армия басшыларын сынап, оларды өздерінің «білімі жоқ келекесін» жасыру үшін құн туралы мәліметтерді жасыруда айыптады. Мамыр айында жарияланған GAO есебінде Армия бюджеттік бақылаудан қашу үшін бағдарламаны жылдамдатып өткізгені, 1966 жылғы мамырда танктың корпуссиз оқ-дәрісінің жануға бейім екендігі туралы хабарламалар болғанына қарамастан, осы мәселені қысылған ауа жүйесі арқылы шешкенін Конгреске хабарлады. Армия Sheridan жеткілікті түрде жақсы жұмыс істегенін, сондықтан тағы да жүздеген машиналарды жіберуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Зеңбіректі орнатуға арналған машинаның болат мұнарасы және алюминий корпусы болды. Корпус 12,7 мм-ге дейінгі ауыр пулемет оғын тоқтатуға қабілетті болғанымен, оны ракеталық гранаталар (РПГ) оңай тесіп өтетін, егер олар негізгі зеңбіректің оқ-дәрісіне тисе, машинаны жоятын еді. M113 бронетранспортері сияқты, миналарға да осал болды. Жүзу қабілеті Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған DD танктеріне ұқсас жүзу экранымен қамтамасыз етілді. Алдыңғы броня ағаштан жасалған «серфинг тақтасымен» жабылған, ол үш қабаттан тұрды және біріктірілген. Оны жүргізушінің алдында тік беткейге ашып, қайық корпусының мұңын жасауға болады, мұнараның жоғарғы жағымен бір деңгейде. Су барьерінің қалған бөлігі матадан жасалған, корпустың жоғарғы жағымен кездесетін бұрыштардағы бөлімшелерден бүктеліп, арт жағынан тіреулермен ұсталған. «Корпустың» алдыңғы жағында пластикалық терезе болған, бірақ тәжірибе көрсеткендей, су шашырағанда оны пайдалану мүмкін емес, сондықтан жүргізуші көлік құралының командирінен бағыт алуға мәжбүр болды. M2 Bradley ұқсас шешімді қабылдады, бірақ жаңартылған бронямен одан бас тартты. Вьетнам соғысында зеңбіректі ату жиі нәзік электроникаға кері әсер етті, олар қатты күйдегі құрылғыларға көшудің алғашқы кезеңдерінде болды, сондықтан зымыран және оның басқару жүйесі Оңтүстік Вьетнамға жөнелтілген машиналардан алынып тасталды. Бұл қымбат зымыран 88 000 дана өндірілгеніне қарамастан, тек Персия шығанағындағы соғыстағы «Шөл даулы» операциясында ғана қолданылды. 1971 жылы Франкфорд Арсеналы Hughes Aircraft Corporation-ға M551A1 жаңартуы үшін AN/VVG 1 лазерлік арақашықтық өлшегішін өндіруге келісім-шарт берді.

Вьетнам соғысы

АҚШ армиясының Вашингтондағы штабы 1966 жылдан бері Оңтүстік Вьетнамдағы АҚШ күштерінің қолбасшысы генерал Вестморлендке Шериданды сол жерде пайдалануды ұсынды. Негізгі қару-жарағы қолжетімді болмағандықтан, ол бұл тек 300,000 долларлық автоматтары платформасы ғана деп мәлімдеді. 1968 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы жаңа, немесе жақын арада тағайындалатын АҚШ командирі генерал Крейтон Абрамсқа 152 мм оқ-дәрілері Шеридан үшін енді қолжетімді екені хабарланды. Алайда, генерал Абрамс американдық атқыштар эскадрильяларын осы машинамен жабдықтауға дайындық бастағанда, тиісті эскадрильялар жаңа алюминий танктері миналар мен танкке қарсы ракеталарға өте осал ғана емес, сонымен қатар M48A3 орташа танктері сияқты "жартастарды бұзуға" да қабілетсіз болады деп алаңдады. 1968 жылдың соңында генерал Абрамс 2-ші дүниежүзілік соғыстағы генерал Паттонның ұлы, 11-ші бронетандық атқыштар полкінің (11th ACR) қолбасшысы полковник Джордж С. Паттон IV-пен кездесті. Абрамс атқыштардың жаңа машинаға қатысты алаңдаушылықтарын айтқанда, Паттон Шериданды дивизиялық атқыштар эскадрильясымен және өз полкінің эскадрильясымен жауынгерлік сынақтан өткізуді ұсынды, өйткені эскадрильялардың міндеттері мүлдем әртүрлі болды.

Бірінші пайдалану

1969 жылғы қаңтарда Оңтүстік Вьетнамға алғашқы «Шеридан» машиналары жеткізілді. Олармен бірге зауыт өкілдері, нұсқаушылар және бағалаушылар да келді. Жаңа машиналар 3-ші эскадрильяға, 4-ші кавалериялық полкіне және 11-ші ЖҚБ-ның 1-ші эскадрильясына берілді. 1970 жылдың соңына қарай Оңтүстік Вьетнамда 200-ден астам «Шеридан» болды. Олар АҚШ-қа қайта орналасуға дайындалған 1-ші эскадрилья, 1-ші кавалериялық полкі – соңғы американдық бронеатты кавалериялық бөлімшесі шыққанға дейін майданда қалды. 1972 жылы жауынгерлік қолданысқа алғаш рет енгізілгеннен кейін «Шеридан» Вьетнам соғысында кеңінен қолданылды, бұл қақтығысқа қатысқан дерлік барлық бронеатты кавалериялық эскадрильяларға берілді. 1969 жылы бронекавалериялық бөлімшелер (M48 танк компанияларын сақтап қалған 11-ші ЖҚБ-ден басқа) әдетте Оңтүстік Вьетнам армиясына берілетін M48 «Паттон» танктерін алмастыра бастады. Вьетнам дәуіріндегі M551 машиналарына экипаждардың пікірлері әртүрлі болды, ал жоғары командирлердің бағалауы көбінесе теріс болды. Бұл негізінен «Шеридан» машиналарының көптеп жоғалуы мен экипаждардың қаза табу көрсеткішінің жоғары болуына байланысты еді. M48 «Паттон» танктеріне зиян келтіретін миналар мен РПГ-лар «Шериданды» жойып, экипаждың көп бөлігін өлтіретін немесе жаралайтын. 1969 жылы машиналардың жүргізілген бағалауында M551 машинасы барлау, түнгі күзет және жол тазалау жұмыстарына қолданылғаны, 39 455 шақырым жол жүріп, 520 жауынгерлік тапсырма орындалғаны және 81,3 пайыздық дайындық деңгейі болғаны анықталды. Ракеталар мен миналарға осалдығына қарамастан, барлық кавалериялық эскадрильяларды «Шериданмен» жабдықтауға лайық деп танылды.

Бірінші ұрыс/алғашқы зардап

Алюминийден жасалған конструкциясынан туындаған мәселелерге қоса, Шеридан басқа ешқандай бронетранспортты құралында болмаған бір кемшілікке ие болды: ол 152 мм негізгі қаруынан жанғыш қаптамалы оқтарды атып шығарды. Бұл оқтар «бірге бекітілген» болып келді, яғни оқ, жанғыш қаптамалы қозғалтқыш зарядымен тығыз байланысты болды. Егер оқ, тиеу кезінде жанғыш қаптамадан бөлініп кетсе, бұл жиі кездесетін жағдай еді, экипажға оқ тиелмеуі туралы ескерту берілетін. Кейде, жанғыш қаптамалар мен олардың зарядтары, сол кездегі төтенше жағдайларға байланысты, мұнара еденінде қалып қоятын. Сонымен қатар, қалған барлық қолданысқа жарамды 152 мм оқтар жанғыш қаптамалы болды және қайта пайдалануға болатын ақ, тоғыз қабатты нейлон қапқа салынып, оқтардың жанғыш қаптама бөлігіне дәл сай келетіндей етіп жасалған. Ақ-күміс түсті қаптың төменгі жағына жүк тиеуші ұстап, қапты абайсыздан шешіп алатын бау бекітілген. Мина немесе РПГ сияқты қару тұтандыру көзін жасағанда, түтін мен от пайда болып, танкты дереу тастау стандартты процедураға айналды. 1969 жылдың 15 ақпанында, Шеридан Оңтүстік Вьетнамға келгеннен бір ай өткен соң, 3/4 кавалериядан шыққан M551, 25 фунт салмақты қысыммен іске қосылған минаға шалдығып, корпусын жарып, 152 мм оқтардың жанғыш зарядтарын тұтандырды. Нәтижесінде, танкты жойған екінші жарылыс болды. 1969 жылдың соңында, 12-ші кавалерия полкінің 4-ші эскадрильясынан шыққан тоғыз Шеридан, ДМЗ маңында өзенді кесіп өтіп бара жатқанда, үш M551 минаға шалдығып, толығымен жойылды. 1971 жылдың наурыз айында, 11-ші АКР-дан шыққан бес Шеридан бір күні РПГ атысынан жойылды; барлық бес машина өртеніп, толығымен қирады. Бұл факті ғана танк экипаждарының құрметіне ие болды. Жеңіл салмағы мен жоғары жылдамдығы өзін-өзі дәлелдеді, ал қару M657 HE оқтарымен немесе мыңдаған флешеттік субпрожекторларды қамтитын M625 канистрлі оқтарымен қолданылғанда тиімді жеке құрамға қарсы қару болып шықты. Дегенмен, танктың қозғалтқыш жүйесі мен қаруының сенімділігі толыққанды міндетті орындай алмады. 1969 жылдың ақпан айында Вьетнамға жіберілген 74 M551 таңкісінің арасында мамыр айына дейін 16 ауыр механикалық ақау, 41 сәтсіз оқ ату, 140 кемшілікті оқ-дәрі және 25 күйдірілген қозғалтқыш тіркелді. Мұнараның өзінде 125 электрлік ақау, бірнеше керілу жүйесінің ақаулары және жарылған қарулар болды. Тағы бір мәселе, танкте сақталатын пулемет оқ-дәрілерінің көп бөлігін мұнараның ішіндегі тарлыққа байланысты сыртта сақтау қажет болды. Орташа M48 экипажы «құйрықты минутта» (барлық қарулар команда бойынша атылған 60 секундта) 90 мм-лік 17 оққа дейін атуға қабілетті болса, Шеридан сол уақыт аралығында тек екі 152 мм оқ атуы мүмкін еді. Қаптамасыз оқтарға, келесі оқты тиеу алдында оқ түтігі мен мұнараны тазалау үшін ауа тежегіштері қажет болды, ал M48 мұнарасы, пайдаланылған қаптама шығарылғанда ашылып, жаңа оқ тиелгенде жабылатын. Жүк тиеуші неғұрлым жылдам болса, Паттонның қаруы соғұрлым жылдам атылатын. Шеридан үшін жүк тиеуші механизмнің аяқталуын күтуге мәжбүр болды. Атыс аяқталғаннан кейін жүк тиеуші күтуге мәжбүр болды, өйткені мұнара артқа қарай баяу ашылып, содан кейін төмен қарай бұрылатын. Басқа да құралдар мұнара жүйелерінің барлығы да жұмыс істеп тұрғанын көрсеткеннен кейін, жүк тиеуші 152 мм оқты мұнараға абайсыздан тығып, мұнара блогының баяу жоғары қарай айналуын, содан кейін алға қарай жылжуын, содан кейін тағы да шамдардың жануын күтетін. 200-ден астам Шеридан Вьетнамға жеткізілді. Шериданды тікелей оттық қолдауға зәру болған жаяу әскер бағалады және әдетте ACAV (M113) құрамында бронеатты кавалерия бөлімдерінде қызмет етті. Бронеатты бөлімдерде тек танктер (бас штаб ротасынан басқа) болды, ал механикаландырылған жаяу әскер бөлімдерінде тек M113 болды. Бұл рөлде Шериданның нақты мәселесі оның шектеулі оқ-дәрі жүктемесі болды: әдетте, тек 20 оқ және 8 зымыран; бірақ, Вьетнамдағы M551 танктері зымырандармен немесе олардың басқару жабдықтарымен жабдықталмағандықтан, бұл стандартты оқтардың негізгі жүктемесін арттырды. Шериданның жоғалтулары қалыпты операциялар кезінде ауыр болды, көбінесе жер миналары мен бронетанкіге қарсы қаруларға байланысты, бірақ 1970 жылдың мамырында Камбоджа науқаны басталғаннан кейін, 11-ші АКР-ді де араластырған басқа кавалерия эскадрильяларымен бірге, едәуір ауыр болды. Екінші ең ауыр шығын АҚШ армиясының соғыстың соңғы шабуылында, Дьюи Каньон II операциясында болды, онда кавалерияның қалған Шеридан эскадрильялары 1971 жылдың басында Лаос шекарасында апатқа ұшырады, әсіресе 1/1 кавалериясы.

Жауынгерлік өрістегі өзгерістер

Көбінесегі далалық өзгерту – командирдің 50 калибрлік (12,7 мм) пулеметіне "ACAV жиынтығы" (Қоралды атқыштар шабуыл машинасы) деп аталатын үлкен болат қалқан орнату болды, бұл оны қандай да бір деңгейде қорғанышпен атуға мүмкіндік берді. Жүргізушіде алға бұрылғанда көру блогы бар ерекше айналмалы люк орналасқан. Жиынтыққа көліктің түбіне болтпен бекітілген қосымша болаттан жасалған бронь кірді, бірақ тек алдыңғы жағынан артқа қарай жартысына дейін, мүмкін салмақ шектеулеріне байланысты. 70-жылдардың ортасында жасалған стандартты өзгертулердің бірі – "Cereal Bowl" командирлік куполының қосылуы болды. Бұл өзгерту Шеридан обычный снарядтарды атқан кезде туындайтын "сынық қабырға" әсерінен пайда болды; кері соққы командирді броняға тигізіп, қабырғаларын жарылуына себеп болды.

Вьетнам соғысынан кейінгі қызмет

1978 жылы армия Шериданды пайдаланудан шығаруды бастады, бірақ сол кезде оған лайықты жаңа танк табылған жоқ. Дегенмен, 82-ші әуедесанттық дивизия оларды 1996 жылға дейін қолдана берді. Шеридан – құрамындағы жалғыз, "жылдам" әуе тасымалына бейімделген танк болды. Кейіннен олардың бөлімдері командир мен мергенге арналған термографиялық көру жүйесімен жабдықталған M551A1 TTS үлгісіне жаңартылды. 1980 жылдардың басында M551A1 Форт-Ирвиндегі Ұлттық оқу орталығында (Калифорния штаты) кеңестік BMP-1, ЗСУ-23, T-55-тен T-80-ге дейінгі Варшава шартының машиналарына ұқсас сыртқы түр беруге арналған жиынтықпен жабдықталды. Бұл өзгертілген машиналар АҚШ армиясының кеңес оппозициялық күштерінің (OPFOR) құрамында кеңес әскери доктринасы туралы АҚШ әскери бөлімдеріне шөл даласында нақты жаттығулар өткізу үшін пайдаланылды.

Ауыстыру

1977 жылы TRADOC командирі генерал Донн А. Старри Армия штабының бастығы генерал Эдвард С. Мейермен кездесіп, оны «Шериданды қызметтен шығару қажет» деп көндірді. Старри Вьетнамда 11-ші АКР-ға қолбасшылық еткен және машинаның кемшіліктерін жақсы білген. Старридің аргументтері Армия материалдық командасының командирі, «Шериданды» қорғаған генерал Джон Р. Гатридің пікірлерінен басым түсті, және Мейер «Шериданды» зейнеткерлікке шығаруға келісті. Армия M3 «Брэдли» дайын болғанға дейін M60A1-ді қызметтің уақытша алмастырғышы деп белгіледі. Сол кезде 567 «Шеридан» USAREUR-де, 535 – құрлықтағы АҚШ-та, ал 41 – Тынық мұхитында болды. Армия 1978 жылы Еуропадағы бөлімшелерді, ал 1980 жылы қызметтегі қалған бөлімшелерді түрлендіруді бастады. Армия 82-ші әуеде жүретін дивизия мен Ұлттық гвардияға 140 «Шериданды» жіберді. Кейбір «Шеридан» алдын ала орналастырылған резервте сақталды. «Шериданды» жақсарту немесе ауыстыру үшін бірнеше әрекет жасалды. 1976 жылы DARPA (кейін TACOM) жоғары жылдамдықты/шапшаңдықты (HIMAG) бағдарламасын бастады. Жоғары тірілетін сынақ машинасы (жеңіл салмақты) және жоғары кинетикалық энергиялы қару жүйесі сияқты бірнеше концепциялар зерттелді. Соңғысы 1982 жылы «Шеридан» шассиінде сынақтан өтті. Ирандағы кешірімшілік дағдарысынан кейін, Жедел орналастыру күштерінің концепциясы Армия және Теңіз жаяу әскерлері тарапынан қолдау тапты. Теңіз жаяу әскерлері мобильді қорғалған қару жүйесі (MPWS) бағдарламасын бастады. 1983 жылы Теңіз үсті қаруларын зерттеу орталығының зертханасы «Шеридан» шассиіне 105 мм калибрлі зеңбірек орнатты. Армия мобильді қорғалған қару бағдарламасын бастады және «Шериданды» 105 мм немесе 120 мм калибрлі зеңбіректермен жаңарту жоспарларын жариялады. Екі бағдарлама да тоқтатылды; Армия жобасы 1985 жылы жойылды. 1978-1980 жылдары Армия мен Теңіз әскерінің бірлескен қарусыз көлікті бағалау (ARMVAL) бағдарламасы аясында TACOM 10 «Шериданды» General Motors 8V53T дизельді қозғалтқышымен және жақсартылған аспамен қайта жабдықтады. Машинаның қару-жарағы мен бронясы алынып тасталды. Жаңартылған қозғалтқыш пен жақсартылған аспа салмақ пен қуат арақатынасын және қиыр жерде жүру қабілетін арттырды. Армия сондай-ақ толыққанды тұрақтандырылған Staget нысаналау жүйесін де бағалады. 1987 жылы Армия LAV 25-тің нұсқасын сынақтан өткізді, ол M1047 деп аталды. Армия бұл машиналар LAPES үшін жарамсыз екенін және «Шериданның» атыс қуатына жете алмайтынын анықтады. Конгресс M1047-ді қолдамады, бірақ олардың бірнешеуі 3/73-ші бронетанкілік полкпен шығанақ соғысында қолданылды. Теңіз жаяу әскерлері де өз талаптарына сәйкес LAV 105-ті әзірледі, бірақ кейін бұл жоба да тоқтатылды. 1992 жылы Армия броньды қару жүйесін (AGS) өндіру үшін FMC Corporation компаниясын таңдады, кейіннен ол M8 броньды қару жүйесі деп аталды. AGS 1996 жылы Пентагон өндіріске кіріспей жатып тоқтатылды. United Defense AGS-ті уақытша бронетранспорттық бағдарламадағы мобильді қару жүйесі ретінде ұсынды. 2000 жылы Армия General Dynamics LAV III-тің нұсқасын таңдады, кейіннен ол M1128 мобильді қару жүйесі деп аталды. Мобильді қару жүйесінің проблемалы қызмет тарихы 2022 жылы машинаның зейнеткерлікке шығуына әкелді. Армия «Мобильді қорғалған от күші» атты жеңіл танкты сатып алу бағдарламасын әзірлеуді бастады.

Қару-жарақ

Т-92 танкісінен жеңіл көлік құрастыру үшін негізгі қару-жараққа жаңашыл шешім қажет болды. Қазіргі заманғы танктерді тиімді қашықтықта жеңуге арналған кинетикалық энергияны өткізгіштерді атуға қабілетті қару XM551 үшін тым ауыр болды, себебі қарудың салмағы әдетте калибрі мен оқтаудың бастапқы жылдамдығына байланысты болатын. Бұл мәселе XM551-ді 152 мм M81 қаруымен және төмен жылдамдықты M409 HEAT оқтарымен жарақтандыру арқылы шешілді. Үлкен калибр нысананы тиімді жою үшін қажетті жарықшарғылық эффектіні қамтамасыз етті, себебі жарықшарғылық эффектінің тегілуі жылдамдыққа көп тәуелді емес, ал қысқа қару жалпы салмақты азайтуға мүмкіндік берді. Бұл қару жаяу әскерге қолдау көрсету үшін өте қолайлы болды. Үлкен, төмен жылдамдықты қару үлкен жарылғыш оқты немесе шашыранды оқты атуға болатын. Салыстыра келгенде, жоғары жылдамдықты танкіге қарсы қарулар жұмсақ нысаналарды тым терең тесіп өтетін, ал кішкентай калибрлі қарулар үлкен зарядты тасымалдай алмайтын. M81E1 орташа және ұзақ қашықтықтағы танктармен шайқаста тиімді болған жоқ, себебі оның төмен жылдамдығы ұшу уақытын ұзартатын және қозғалатын нысаналарды оқтап алуды қиындататын. Сондықтан, бұл қару MGM 51 Shillelagh танкіге қарсы зымырандарын да атуға қабілетті болды. Зымыран үшін ұзақ қашықтықтағы нысаналарға қарсы төмен бастапқы жылдамдық мәселе тудырмады. Алайда, MGM 51 қауіпті жоба деп есептелді. Көптеген қолданыстағы көліктерде тек танкіге қарсы басқарылатын зымырандар немесе М50 Ontos сияқты зеңбіректер орнатылған, бірақ олардың жаяу әскерге қолдау көрсету рөлінде мүмкіндіктері шектеулі болды, ал Ontos жағдайында көліктің ішінде қайта зарядтау мүмкін емес еді. XM551 танкіге қарсы және жаяу әскерге қолдау көрсету арасындағы жақсы тепе-теңдікті ұсынатындай көрінді.

Тактикалық мобильділік

Шеридан үлкен 300 а.к. (224 кВт) Detroit Diesel 6V53T дизельді қозғалтқышымен және тегіс табанды шанағымен (қолдау доңғалақтары жоқ) жабдықталған. XM551 осылайша салмаққа шаққандағы қуатының жоғары көрсеткішіне және өте жақсы жылдамдыққа ие болды, ол 72 км/сағ (45 миль/сағ) жылдамдықпен қозғала алды. Дегенмен, бұл машина өте шулы болып шықты және алғашқы Шеридандар жауынгерлік жағдайда сенімсіз болды. Шеридан шамамен 46 метр (50 ярда) ені бар өзенді жүзіп өте алатын. Паттон сериялы танктер (M46, M47, M48), сондай-ақ M60 танктары мұндай операцияларды орындай алмады; олар өзеннің түбімен жүзуге мәжбүр болып, үшін snorkel-ді пайдаланды. Кездейсоқ түрде, жүзуге арналған жабдықтар РПГ оқтарының тиімділігін азайтатыны анықталды, бірақ Вьетнамда оны сирек қолданды.

Стратегиялық мобильділік

Шериданды C-130 (19 000 кг, 42 000 фунт максималды жүктеме), C-141 (17 460 кг, 38 500 фунт максималды жүктеме) және C-5 ұшақтарынан төмен жылдамдықты әуеден тастауға дайындауға болады. Көптеген бейнежазбаларда Шериданның C-130 Hercules көлігінен тежегіш парашюттермен шығарылып, тоқтағанша сырғанап қалғаны көрсетілген. Төмен биіктіктегі парашютпен шығару жүйесі (LAPES) – қону мүмкін болмағанда, далаға дәл түсіруге мүмкіндік беретін біршама тәуекелді маневр, бірақ бұл практика 1990 жылдардың соңында тоқтатылды. Танк қону соққысын жұмсартатын арнайы платформаға бекітіледі. Экипаж танк ішінде емес, басқа ұшақтан парашютпен секіреді. Жерге қонғаннан кейін, олар танкына барады, байлауларын босатып, оны айдай кетеді.

Нұсқалар

XM551/M551 M551 – 1967 жылы өндіріске енгізілген негізгі модель. XM551 – 1965 жылы шығарылған, шектеулі сандағы алдын ала өндіріс үлгісі. "Екі қорапты" M551 Shillelagh зымыранының айқын кемшіліктеріне байланысты, зымыран жүйесінің бағыттап-басқару және атыс басқару компоненттерінің көбі алынып тасталды (қуат көзі мен жылдамдық сенсоры сақталды. Бұл компоненттер мұнараның тұрақтандырылған жұмысы үшін қажет болды). Босаған орын екі жеке қораппен толтырылды: біреуі 7,62×51 мм НАТО оқ-дәрісіне (коаксиалды пулеметке), екіншісі 12,7×99 мм НАТО (.50 BMG) оқ-дәрісіне арналды, ал зымыран сақтау бөлімі стандартты оқтарға бейімделді. M551A1 AN/VVG 1 лазерлік қашықтық өлшегішімен жаңартылған M551. M551A1 TTS Танктік термографиялық көру құрылғысы, AN/VSG 2B термосақырғыш блогымен жабдықталған, M60A3 MBT-де қолданылатын құрылғыға ұқсас. Кейіннен бұл барлық M551A1 үшін стандарт болып бекітілді. M551 Ұлттық оқу орталығы. NTC, M551 шассилерін пайдаланып, оқу жаттығулары үшін кең таралған советтік/Варшава шартының үлгілеріне ұқсас макеттік көлік құралдарын жасады. Олар сондай-ақ "vismods" деп белгіленді, яғни "визуалды түрде өзгертілген" деген сөздің қысқартылған түрі. Бұлар кейіннен ұқсас түрде өзгертілген M113 және M1 Abrams көліктерімен ауыстырылды. Қанатты танкіден қалпына келтіру көлігі (ATRV) – прототип.

Варианттар кестесі

XM551 пилоттар 1–3 M551 M551A1 Sheridan (TTS) Корпус Ұзындығы Ені Биіктігі Жерден арақашықтық Ең жоғары жылдамдық Судан өту Қақпақтар Ең жоғары бау 60 процент Ең жоғары ор 5 фут (2 м) 8 фут (2 м) Ең жоғары қабырға Қашықтық 300 миль (483 км) 350 миль (563 км) Қуат 2800 айналымда 2800 айналымда Қуат/салмақ қатынасы Момент 1900 айналымда 2100 айналымда Салмақ, Шаяндамалы Жүктелген Жер қысымы Басты қару M81E3 152 мм зеңбірек/илем M81E12 152 мм зеңбірек/илем M81E1 152 мм зеңбірек/илем Коаксиалды қару XM121 .50 калибрлі (12.7 мм) бақылау винтовкасы, M73 7.62 мм пулемет M73 немесе M219 7.62 мм пулемет M240 7.62 мм пулемет Көтерілу +20° / 10° +19.5° / 8° Айналу жылдамдығы 15 секунд/360° 10 секунд/360° Көтерілу жылдамдығы 4°/секунд Басты зеңбірек оқ-дәрісі 20 оқ 30 (10 зымыранды қоса) 29 (9 зымыранды қоса) Ату жылдамдығы минутына 4 оқ Қорғау 7039 алюминий қорытпасы корпусы, Ішкі гомогенді болат мұнарасы