Кіріспе
Луков – Польшаның шығысындағы қала, 30 727 тұрғыны бар (2005 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша). 1999 жылдан бері Люблин воеводствосына қарасты, ал бұрын 1975–1998 жылдар аралығында Сидльце воеводствосына кірген. Луков округінің орталығы болып табылады. Қаланың ауданы 35,75 км², оның 13% орманды алқаптарды құрайды. Луков Оңтүстік Кшна өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен шамамен 160 метр биіктікте орналасқан. 500 жыл бойы Луков, көршілес Сидльце және Радзынь Подляски қалаларымен бірге Кіші Польшаның құрамында болды және провинцияның солтүстік-шығыс бөлігінде жатқан. 19 ғасырда ол Польшаның тағы бір тарихи аймағы – Подлясьемен байланысты болды.
Łuków is a city in eastern Poland with 30,727 inhabitants (as of January 1, 2005). Since 1999, it has been situated in the Lublin Voivodeship, previously it had belonged to the Siedlce Voivodeship (between 1975–1998). It is the capital of Łuków County. The town has an area of 35.75 km2, of which forests make up 13%. Łuków is located on the Southern Krzna river, at approximately 160 meters above sea level. For 500 years Łuków, together with neighboring towns Siedlce and Radzyń Podlaski, was part of Lesser Poland, and was located in the extreme northeastern corner of the province. Some time in the 19th century, it became associated with another historical region of Poland, Podlasie.
Этимология
Қаланың атауы алғаш рет 1233 жылы (Castelani nostri de Lucow) құжаттарында кездеседі. Łuków атауы көне славян тіліндегі łuk сөзінен шыққан, ол "батқылық жерде орналасқан орын" деген мағынаны білдіреді.
Тарих
Луков 1233 жылы бекініс ретінде құрылды. Ол Сандомир жерінің шығыс шекарасын, Йотвингтер мен литвалықтар сияқты шығыстан келген соғысқан тайпалардан қорғады. 13 ғасырдың бірінші жартысында Луков провинцияның стратегиялық маңызды бөлігінде орналасқан Кіші Польшаның кастеляндығының орталығы болды. Краков пен Сандомир князі Болеслав V мұнда Темплер орденін (1250–1257) шақырғаннан кейін, Луковта Рим-католик шіркеуінің дінбасылығы құрылды. Ол өте қысқа мерзімге (1254–1257) ғана жұмыс істеді және Тевтон орденінің наразылығынан кейін жабылды. Кейінгі орта ғасырларда Луковқа ежелгі пруссиялықтар, йотвингтер, литвалықтар және татарлар жиі шабуыл жасап, қиратты. Польша мен Литва Крево одағынан (1385) кейін одақтас болғанда ғана қаланың жағдайы жақсарды. 1403 жылы Луковқа ресми жарғы берілді, ол оның құқықтық мәртебесін бекітті. Алғашқыда қала Сандомир воеводтығына қарасты, бірақ 1474 жылы Люблин воеводтығының (1474–1795) құрамына кірді. Луков жиі өртке түсті (1517, 1528, 1530). 17 ғасырдың бірінші жартысындағы гүлдену кезеңі 1655–1660 жылдардағы швед шапқыншылығынан кейін аяқталды, осы шабуылда қала шведтермен тоналып, өртенді. 18 ғасырдың екінші жартысында Луковта шамамен 3000 тұрғын болды. Қала баяу жаңарып келді, бірақ 1782 жылы болған үлкен өрт салдарынан толығымен өртенді, нәтижесінде халық саны 50%-ға азайды. Сол кезде Луков аймақтағы білім берудің маңызды орталығы болды. 1701 жылы пиар монахтары Луковта колледж ашты, ол кейін Польшадағы Ұлттық білім беру комиссиясының реформаларын жүзеге асырған алғашқы білім ошақтарының біріне айналды. Польшаның бөлінісі кезінде Луков Австрия империясымен (1795) аннексияланды, бірақ 1815 жылдан бастап Ресей бақылауындағы Польша конгресінің құрамына кірді. Оның тұрғындары 19 ғасырдағы поляк көтерілістеріне (қараша және қаңтар көтерілістері) белсенді қатысты. Ресейдің кемсітуші саясаты қаладағы білім беруді тоқтатты, орта мектеп Сидльцеге көшірілді. Польша 1918 жылы Екінші Польша Республикасы ретінде тәуелсіздік алғаннан кейін Луков қайтадан Люблин воеводтығына қосылды. Бұл жерде бірнеше атты әскер бөлімдері орналасқан. Қала халқының шамамен 50%-ын еврейлер құрады. Олардың көпшілігі Холокост кезінде қаза болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылдың мамыр айында неміс әкімшілігі үлкен еврей геттосын құрды. 1942 жылдың қыркүйек айының ортасында гетто қоршалды және сол жылдың соңына дейін жойылды. Геттодағы тұтқындардың саны шамамен 12 000 болды. Депортация 5 және 8 қазан, 7 және 8 қараша күндері өтті. 9 000-ға жуық еврей Холокост пойыздарына мінгізіліп, Треблинка жойғыру лагеріне жіберілді, онда олар өлтірілді. Шамамен 2 200 тұтқын жергілікті жерде атылып өлтірілді. 28 қазанда Адамов, Войцешков, Кок, Тухович және Тшебешов қалаларынан тағы 4 500 еврей әкелінді. Көптегені жергілікті жерде атылып өлтірілді, ал қалғандары жергілікті тұрғындармен бірге Треблинкаға жіберілді. Депортациялар мен көшірулерден кейін гетто Гестапо қоймаларында жұмыс істейтін еврей жұмысшылары үшін құлдық еңбек лагері ретінде қайта ұйымдастырылды. 1942 жылдың желтоқсан айында олардың шамамен 500-і атып өлтірілді. Бес айдан кейін, 1943 жылдың 2 мамырында қалған 3 000–4 000 еврей Треблинка жойғыру лагеріне тасымалданды. Холокосттан Łuków-тың шамамен 150 еврейі ғана аман қалды, олардың көпшілігі КСРО-да болды. Олар Израиль, Батыс Еуропа және Америка Құрама Штаттарына көшіп кетті. Łuków сонымен қатар неміс басқыншылығына қарсы күрестің маңызды орталығы болды (Қарулы күштерді қараңыз). 1939 жылдың 4 қыркүйегінде неміс әуе күштері Łuków теміржол станциясын бомбалады, нәтижесінде көптеген бейбіт тұрғындар қаза тапты.
Көлік
Łuków теміржол станциясы – Брест-Литовскіден Варшава мен Берлинге дейінгі стратегиялық шығыс-батыс бағытындағы маңызды теміржол түйіні. Łuków-тан тармақтанған басқа да желілер – Демблин және Скерневицеге қатынас жолдары.