Козенице: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Козиенице (Козиенице; Кошниц) – Польшаның шығысындағы қала. 1995 жылы халық саны 21 500 адамды құрады. Висла өзенінен төрт шақырым қашықтықта орналасқан, Козиенице уезінің орталығы болып табылады. Козиенице Кіші Польшаның бөлігі болғанымен, 1999 жылдан бері Мазовия воеводиясында орналасқан. Алдында Радом воеводиясының (1975–1998) және Киельце воеводиясының (1919–1939, 1945–1975) құрамында болды. Козиеницеден солтүстік-батысқа қарай, Świerże Górne елді мекенінде Польшаның екінші ірі көмірмен жұмыс істейтін Kozienice жылу электр станциясы орналасқан. Козиенице Козиенице ландшафты паркі деп аталатын қорғалатын аумаққа атын берген.

Этимология

1429 жылғы жазбаларда қаланың атауы латын тілінде Coszinicze (Kozinice) деп жазылған. 1569 жылы ол Козиеныче деп аталды – атау Козина есімінен шыққан.

Тарих

Қала тарихы 1206 жылға дейін жетеді, сол кезде Козиенице көршілес ауылдармен бірге Плоктан келген Норбертин қарындастарының меншігінде болған. Кейіннен ол Польша тәжінің иелігіне өтті және Польшаның бөлінісіне дейін солай болды. 1326 жылы Козиенице король Владислав I Эльбоуға қосылды. Ежелгі Краковтан Вильнюске соққан жолдың бойында және Козиенице орман шетінде орналасқан қала, 1394 жылы онда шіркеу салған король Владислав II Ягеллоның сүйікті орнына айналды. Козиенице орманға жақындығы мен оңай қолжетімді ағаш ресурстарының арқасында өзенге понтондық көпір салынды, ол кейіннен Червиньскеге көшіріліп, 1410 жылдың 30 маусымы мен 3 шілдесі аралығында поляк әскерлері Висланы (Висла) кесіп өту үшін пайдаланды. 1467 жылы болашақ король I Зигмунд Ескі 1652 жылы қала холера эпидемиясынан қирады, ал төрт жылдан кейін, Ұлы су кезінде поляктар мен шведтер арасында шайқас болды. 1782 жылы Козиенице өртеніп кетті, бірақ король Станислав Август Понятовскийдің күш-жігерінің арқасында қала қайта жаңартылып, ағаш үйлер тас үйлерге алмастырылды. 1784-1788 жылдары Козиеницеде мылтық шығаратын завод құрылды. 1792 жылы Козиеницеде 2-ші поляк ұлттық кавалерия бригадасы орналасты. 1795 жылы қала Польшаның үшінші бөлінісі нәтижесінде Австрияға қосылды. 1809 жылы генерал Йозеф Заячек басқарған поляктар Козиенице шайқасында австриялықтарды жеңіске жеткізіп, қала қысқа ғасырлық Польшаның Варшава Герцогтығының құрамына кірді. 1815 жылы Герцогтық таратылғаннан кейін ол Ресейдің Польшаны бөлуіне қарасты. 1867 жылы Козиенице тарихында алғаш рет округ орталығы болды. Радомға жол салынды, сондай-ақ Ресей Императорлық армиясының казармасы салынды. 1897 жылы онда 6 391 адам (оның ішінде 3 764 еврей) тұрды. 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қайта алды және қала жаңадан құрылған мемлекетке қайта қосылды. Екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Германия мен Кеңес Одағының Польшаға бірлескен шабуылынан кейін, қала 1939 жылдан 1945 жылға дейін Германия бақылауындағы генерал-губернаторлықтың Радом округіне енді (неміс басып алған Польшаның орталық бөлігі). 1940 жылдың маусымында AB акциясы аясында немістер поляктарды жаппай тұтқындады, олар кейіннен Скаржиско-Каменнада түрмеге қамалып, азапталды, содан кейін Скаржиско-Каменна маңындағы орманда өлтірілді. Қалада поляк қарсылық қозғалысы белсенді болды.

History of the town dates back to 1206, when – together with neighboring villages, Kozienice was owned by the Norbertine Nuns from Płock. Subsequently, it used to belong to Polish crown, and remained so until the Partitions of Poland. In 1326 Kozienice was incorporated by King Władysław I the Elbow high. Located on the ancient road from Kraków to Vilnius and on the edge of the Kozienice Forest, the town became one of favorite retreats of King Władysław II Jagiełło, who founded a church there in 1394. Due to close proximity of the Kozienice Forest and, thus the easily accessible wood supply a pontoon bridge was built over the river, which was later moved to Czerwińsk and used by Polish troops to cross the Vistula (Wisła) between June 30 and July 3, 1410 (see Polish–Lithuanian–Teutonic War). In 1467, future King Sigismund I the Old In 1652, the town was decimated by a cholera outbreak, and four years later, during the Deluge, a battle between Poles and Swedes took place there. In 1782 Kozienice burns in a fire, and due to the efforts of King Stanisław August Poniatowski, the town was rebuilt, and wooden buildings were replaced by stone houses. In 1784 1788, a manufacture, producing rifles, was founded in Kozienice. The 2nd Polish National Cavalry Brigade was stationed in Kozienice in 1792. The town was annexed by Austria in the Third Partition of Poland in 1795. In 1809, Poles led by General Józef Zajączek defeated the Austrians in the Battle of Kozienice, and the town then became part of the short lived Polish Duchy of Warsaw. After its dissolution in 1815 it fell to the Russian Partition of Poland. In 1867, for the first time in history, Kozienice became the seat of a county. A road to Radom was built, as well as barracks of the Imperial Russian Army. In 1897 it was inhabited by 6,391 people (including 3,764 Jews). In 1918 Poland regained independence and the town was reintegrated with the reborn state. After the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II, the town was occupied by Germany from 1939 to 1945, administratively included in the Radom District of the General Government (German occupied central Poland). As part of the AB Aktion, in June 1940, the Germans carried out mass arrests of Poles, who were afterwards imprisoned and tortured in Skarżysko Kamienna and then murdered in a forest near Skarżysko Kamienna. The Polish resistance movement was active in the town.

Козиеницедегі яһудилер

Козиеницеде 1596 жылдан бері тарихы бар яһуди қауымы болған. Козиенице идиш тілінде "Кожниц" деп аталады. 19 ғасырдың басында Кожницке Магид Исраэль Хопштайн Польшада хасидизмнің негізін қалаушылардың бірі болды. Ол Кожниц әулетін құрды. 1856 жылы Козиеницеде 2885 адам тұрған, оның ішінде 1961 яһуди, ал 1897 жылы 6882 адам, олардың 3700-і яһудилер болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл аймақта шамамен 15000 адам өмір сүрген. Яһуди қауымы бұл жерде шамамен 400 жыл бойы тұрды. Аймақтағы екі маңызды сала – Магидтің қабірін зиярат ету үшін келетін яһудилердің туризмі және аяқ киім өндірісі болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Козиеницеде шамамен 5000 яһуди тұрды. Соғыстан кейін аман қалғандар эмиграцияға кетіп, уақыт өте Козиенице ескерткіш кітабын жасады, оған Козиеницеден шейіт болғандардың қосымша тізімі енгізілді, онда Козиеницеде өлтірілген тұрғындар және өлім лагерлеріне депортацияланып, газ камераларында қырылғандар туралы мәліметтер бар.

Климат

Козиеницеде 3 °C (27 °F) изотермасы бойынша мұхиттық климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb) немесе 0 °C (32 °F) изотермасы бойынша ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb) орналасқан.

Спорт

Жергілікті футбол командасы — МГ МЗКС Козиенице. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.